تعهد به «سند» یا «تحول»؟ مجتبی همتی فر ۱۴۰۵۰۲۲۸ ۱- شنبه شب میهمان تلفنی برنامه «پرسشگر» بودم. قرار بود بحث حوالی نسخه ترمیم‌یافته سند تحول بنیادین آموزش و پرورش باشد. لازم بود که آخرین نسخه ترمیم‌یافته را دقیق‌تر نگاه کنم. حاصل ارزیابی‌ام را می‌توانم از دو منظر بیان کنم؛ اول ارزیابی نسخه جدید در قامت یک سند راهبردی و دوم ارزیابی آن به عنوان نسخه‌ای برای تحول‌آفرینی. ۲- حدود ده سال پیش، پروژه مفصلی را در ارزیابی درون‌متنی (ساختاری و محتوایی) سند تحول انجام دادیم. کار مفصلی بود و یافته‌هایش هم قرار بود که برای اولین دوره ترمیم سند در سال ۱۳۹۵ استفاده شود. عملاً تصمیم برای ترمیم و اصلاح سند در اواخر سال ۹۹ و با تأخیری ۴-۵ ساله گرفته شد و عجیب اینکه ترمیم سند که قرار بود ۴ ماهه انجام شود، بیشتر از چهار سال طول کشید. قاعدتاً انتظار می‌رود بعد از این همه تطویل، خروجی آن واقعاً بتواند انتظارات و دغدغه‌های تحولی را رفع کند. ۳- به آن دو منظر توجه فرمایید. اگر از منظر اول نگاه کنیم، در پیش‌نویس نسخه ترمیم شده زحمات قابل توجهی مشهود است و نکات شکلی کم و بیش لحاظ شده است؛ بخشی برای تعاریف اصطلاحات و مفاهیم اصلی در نظر گرفته شده، برای هر یک از اهداف کلان به راهبردهای کلان هم اشاره شده، شاخص‌های اصلی هر هدف را مشخص کرده‌اند و در انتهای هر هدف کلان نیز نگاشت نهادی برای تعیین مسئولیت نهادهای دیگر در نظر گرفته شده است و ... . با این وصف، از نظر اصلاحات شکلی، این نسخه نمره خوبی می‌گیرد؛ گرچه درباره کیفیت آن‌ها باید جزیی‌تر و تفصیلی‌تر بحث کرد. ۴- اما نباید فراموش کنیم که مسئله این‌ها نبوده و نیست! اینکه واژگانی در سند مبهم بوده و تعریفش کنیم، برای اهداف شاخص‌گذاری کنیم و شاخص بنویسیم، نگاشت نهادی را مشخص کنیم و ... در بهترین حالت به ما یک «سند خوب» می‌دهد، اما لزوماً به تحول‌آفرینی کمکی نمی‌کند. شاید بپرسید چرا؟ اینجاست که منظر دوم ارزیابی اهمیت می‌یابد. ما سند را برای «تحول‌آفرینی» نوشته بودیم و در واقع جنبه ابزاری داشت و نه اینکه خودش اصیل باشد که گویا سندنویسی چند لایه جای اصل عزم و اقدام تحول اصیل را گرفته است. متأسفانه همچنان که نسخه اول نتوانست کمک چندانی به تحول بکند، نسخه ترمیم‌یافته - با وضع کنونی - هم نخواهد توانست گره بزرگ و اساسیی باز کند. انگار این سند که از سال ۱۳۸۲ با نیت «سند ملی اصلاحات آموزش و پرورش ایران» کلید خورده، نتوانسته از روح «اصلاحات» خارج بشود و در بند همان نقش و نگارها مانده است. تکنیک‌زدگی و غلبه فرم‌گرایی در تدوین سند هم ماجرایی بود که آن را عقیم‌تر کرد. حواله دادن عدم تحقق اهداف سند به دلیل عدم تخصیص منابع مالی هم بهانه‌ای است که هیچ‌وقت تمامی نخواهد داشت. ۵- مسئله این جاست که «تحول بنیادین» را ساده‌انگارانه به اعمال تغییرات و اصلاحاتی در ساختار و سازوکارها تقلیل داده‌ایم. این در حالی است که ما با خلأ ایده‌های محوری درباره «آموزش و پرورش عصر انقلاب اسلامی» مواجهیم. مثلاً در سند حدود ۷۰ ویژگی و در نسخه ترمیم‌یافته بیش از ۱۲۰ ویژگی برای خروجی مطلوب بر شمرده‌ایم! اما ایده اصلی ما درباره خروجی مطلوب آموزش و پرورشمان مشخص نیست؛ «متدین متخصص»؟ «شهروند جهانی»؟ «حاج قاسم‌های جهاد در عرصه‌های مختلف»؟ ایراد اساسی از همین‌جاها ریشه می‌گیرد. سند جهت ندارد، سند نقطه کانونی ندارد، حساس به موقعیت نیست و ایده‌ی چندانی هم برای تحول ندارد و از چگونگی‌های تیز سخن نمی‌گوید. نتیجه این شده که حتی بعد از ۱۵ سال از تصویب نسخه اول، اغلب موارد را به «طراحی نظام‌های جامع فلان» یا اقدامات گرد و کلی از سنخ «ارتقا، بهسازی، بهینه‌سازی، روزآمدسازی، طراحی، بازطراحی و توسعه» حواله داده‌ایم. ۶- اکنون که موقعیت نبرد وجودی - شناختی سه‌گانه فرهنگی، اقتصادی و نظامی برایمان عینی شده، این ایرادها بیشتر به چشم می‌آید. هر چند هنوز هم شاقول ارزیابی نسخه جدید سند، همان منظر اول است؛ در حالی که باید شاقول جنگ وجودی - شناختی را روی سند و هر تصمیم دیگری بگذاریم... این شرایط و این موقعیت ضرورت و فوریت تحول‌گرایی و تحول‌آفرینی را خیلی عینی‌تر کرده است. باید نگاهمان را متحول کنیم و چه‌بسا باید «نامتقارن» بنگریم، فکر کنیم و طراحی و اجرا کنیم. ۷- باید یادمان باشد که ما باید به «تحول» پایبند باشیم، نه یک سند انسان‌نوشت... @sheffa_jo

چرا نسخه ترمیم‌یافته‌ی «سند تحول»، نیاز به «تحول بنیادین» دارد؟ (۵) ✍️ شهرام رامشت ❃ متن نسخه ترمیم‌یافته #سند_تحول در جهانی موازی با این عالم نگاشته شده است. جهانی که در آن همه چیز گل و بلبل است. همه کشورها در یک #صلح_پایدار نسبت به یکدیگر زیست می‌کنند. همه افراد در رشد و تعالی خود کوشا هستند و همه چیز فراهم است که در طول دوازده‌سال تحصیل، هدف از بعثت ۱۲۴هزار پیامبر را در #مدرسه از طریق این سند محقق کنیم. ❃ انگار نه انگار که در هارت‌لندی زندگی می‌کنیم که همه شیاطین عالم به آن چشم طمع دارند. انگار نه انگار که ۴۷ سال است در این کشور انقلابی رخ داده که خواب از چشم #تمدن شرق و غرب عالم ربوده. انگار نه انگار که همه با تمام توان در هر جبهه‌ای که بتوانند، چه نرم و چه سخت، به دنبال دشمنی و زمین‌زدن ما هستند. ❃ در سند ترمیم‌یافته، بویی از چنین #نبرد_تمدنی ، در همه ابعاد به مشام نمی‌رسد. بلکه همه چیز خوب است و ما به دنبال انسان صالح هستیم. #انسان_مطلوب سند ترمیم‌یافته هر که هست به نظر برای چنین نبرد تمدنی همه‌جانبه‌ای که بخش‌هایی از آن در این ایام عیان شده، چه به لحاظ شناختی چه مهارتی و عملکردی، تربیت نمی‌شود. بلکه در یک زیست‌جهانی رویایی است و مشغول اتصاف به صفات حسنه و اجتناب از صفات رذیله اخلاقی! ❓ خب، حالا که می‌دانیم این سند و نسخه ترمیمی آن در یک جهان موازی زیست می‌کنند، بهتر است بگذاریم این سند با همه زحماتی که داشته تصویب شود و سال‌ها صبر کنیم که نسخه ترمیم‌یافته را بعد از تصویب، ترمیم کنیم یا حالا که آب از سر گذشته و بجای سال ۱۳۹۵ داریم ۱۴۰۵ سند را ترمیم می‌کنیم، قدری دیرتر چون کنیم و نسخه‌ای این‌جهانی و واقع‌بینانه‌تر نسبت به تمام خباثت‌ها و دشمنی‌ها به #تمدن‌ مان ارائه کنیم؟ 🌱 #خط‌مشی_گذاری #سند_تحول #نسخه_ترمیمی #تحول_بنیادین 🧭 @education_policy

📣 #پرسشگر برگزار می‌کند: 🔍 ظرفیت سنجی الگوی مدارس هیأت امنایی برای مشارکت مردم مبعوث در امر تربیت 👤 مهمانان برنامه این هفته: دکتر احمد محمود زاده رئیس سازمان مدارس و مراکز غیر دولتی و توسعه مشارکت های مردمی آموزش و پرورش دکتر موسی الرضا کفاش معاون دبیر کل شورای عالی آموزش و پرورش دکتر رقیه فاضل عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان 🗓️ جمعه ۱۵ خرداد 🕙 ساعت ۲۲ الی ۲۳:۱۰ 📺 شبکه آموزش 💌 راه ارتباطی پیامک: ۳۰۰۰۰۷۸ فضای مجازی: ۰۹۹۳۷۹۴۲۳۱۱ 🏷️ پرسشگر در بله | ایتا | ویراستی

به بهانه یک دعوت ✍️شهرام رامشت دیروز توفیق شد در مراسم رونمایی «اطلس اندیشکده‌ها و گروه‌های اندیشه‌ورز تربیتی» که به زحمت برادر گرامی آقای دکتر حبیب رحیم‌پور و همکاران گرانقدر ایشان از جمله آقای حنیف‌زاده عزیز تهیه شده بود، شرکت کنم. این اطلس حاوی اطلاعات اولیه‌ای از همه مجموعه‌های فعال یا نیمه‌فعال در فضای اندیشگانی آموزش و پرورش یا تربیت بود که شامل اهداف و مأموریت‌ها و پروژه‌هایی که تا کنون انجام داده بودند می‌شود. به نظر من، این کار از گام‌های مهم آغازین شکل‌گیری یک #زیست‌بوم در این حوزه است که ان شاء‌الله با همیّت و درایت دوستان ادامه‌دار باشد و گام‌های بعدی از جمله #شبکه‌سازی مجموعه‌ها، و البته پژوهشگران این حوزه، تنظیم روابط و تسهیل‌گری فعالیت‌ها، ایجاد ارتباط مؤثر با نهادهای #سیاست‌گذار و... را به‌زودی شاهد باشیم. فارغ از همه این‌کارهای خوب و کارهای خوب بعدی، تجدید دیدار با فعالان و دوستان عزیزی که کثرت مشغله‌ها، بین ما فاصله انداخته‌بود، نعمتی بود؛ هرچند جای برخی خالی بود. به نظرم، این دورهمی‌ها اگر منظم و قاعده‌مند ادامه پیدا کنند، کم‌اهمیت‌تر از اطلس نیستند. دو نکته درس‌آموز هم در گفت‌وگوی دو تن از اساتید من بود: اول اینکه آقای دکتر اشتریان گفتند، اینکه فردی دانش تربیتی بالایی دارد، به این معنا نیست که سیاست‌گذاری تربیتی می‌داند. (حرف دل ما را زدند؛ هرچند کو گوش شنوا!) (۱) دوم اینکه آقای دکتر صادق‌زاده چند بار در بیان خاطراتشان در تدوین #سند_تحول گفتند ما بیشتر از این بلد نبودیم، دانش سیاست‌گذاری نمی‌دانستیم (و مواردی از این قبیل) و باید یاد بگیریم. هرچند من این نکته را می‌دانستم، اما #تواضع ایشان در بیان این نکته در آن جمع، بخصوص حالا که در حال راه‌اندازی مرکز مطالعات راهبردی و سیاست‌پژوهی آموزش و پرورش هستند، درس‌آموز بود. پی‌نوشت: (۱) در این باره خاطره‌ها دارم که امیدوارم یک وقتی که باعث رنجش عزیزان نشود، بتوانم از آن‌ها بگویم... 🌱 #اندیشکده #خط‌مشی_گذاری #سند_تحول #سیاست‌گذار 🧭 @education_policy

چرا نسخه ترمیم‌یافته‌ی «سند تحول»، نیاز به «تحول بنیادین» دارد؟ (۶) چه کنیم؟ (۱) ✍️ شهرام رامشت ❃ حرف‌ها درباره نسخه ترمیم‌یافته سند تحول بسیار است. قبلاً هم محتوایی و ساختاری به آن پرداخته بودم. اما برای جمع‌کردن بحث باید بعد از این‌همه نقد، بگوییم که چه باید انجام داد. سعی می‌کنم در چند بخش به آن بپردازم. ❃ به نظرم چیزی به اسم «ترمیم» که در فصل هشتم سند تحول بنیادین آموزش و پرورش در سال ۹۰ آمده است، امروز «بلاوجه» است! چراکه «ترمیم» یک سازوکاری برای آن سند بود که در بازه‌های ۵ ساله پس از اجرا، در صورت بروز ایرادات یا تغییرات زمانه برای تحقق هدفش، یعنی #تحول، قدری تغییر کند. ❃ امروز که ۱۵ از آن سند تحول گذشته و نه سند آن‌طور خوب اجرا شده که بدانیم کجاها در مسیر تحول نیاز به تغییر دارد و نه دیگر با تغییرات بسیاری که در این ۱۵ سال رخ داده، مسیر تحول از تغییر جزئی سند تحول ۱۵ سال پیش عبور می‌کند. ❃ در نتیجه اصل این فرایند دیگر منقضی شده و پرداختن به آن با توجه به این فاصله، اتلاف زمان نظام آموزشی است. باید دقت داشت که یکی از تنگناهای #سند_ترمیم‌یافته جدید، دقیقاً همین مورد است که می‌خواهد به متن قبلی پایبند باشند و آن را بهبود دهد. از انصاف نگذریم، حتماً متن تولیدشده از جهات مختلف بهتر متن قبلی است اما نباید هدف را فراموش کنیم. ❃ در سال ۹۰، هدف، ایجاد #تحول در نظام تربیتی کشور بود و وسیله و ابزارش، #سند_تحول. نباید طوری برخورد کنیم که بجای تحول، سند تحول هدف شود و موضوعیت پیدا کند. فرایند ترمیم هم ذیل همین هدف، یعنی تحول، قابل تعریف است. ❓آیا اگر هر چقدر سند تحول موجود را #ترمیم کنیم و باز هم وسیله خوبی برای تحول نباشد، باید چون ۱۵ سال پیش خودمان گفتیم، این کار را امروز انجام دهیم و بگوییم به سند تحول عمل کردیم؟ هدف، تحول است یا عمل به سند خودنوشته ۱۵ سال پیش خودمان؟! 🌱 #خط‌مشی_گذاری #سند_تحول #نسخه_ترمیمی #تحول_بنیادین #هدف_وسیله 🧭 @education_policy

چرا نسخه ترمیم‌یافته‌ی «سند تحول»، نیاز به «تحول بنیادین» دارد؟ (۷) چه کنیم؟ (۲) ✍️ شهرام رامشت ❃ حالا که دانستیم ترمیم‌ سند تحول سال ۹۰، هرچقدر هم که خوب اتفاق بیفتد، مادامی که به قصد ترمیم، اصلاح شود، ما را به هدف‌مان یعنی #تحول نمی‌رساند، اولین‌کاری که باید انجام دهیم، جلوگیری از تصویب آن است! ❃ چرا که اگر این نسخه ترمیم‌یافته مصوب شود، سال‌ها باید مسیری را برویم که می‌دانیم ما را به هدف نمی‌رساند. مثل این می‌ماند که بخواهیم از تهران به مشهد برویم، اما بجای حرکت به سمت شرق، عامدانه به سمت جنوب حرکت کنیم و بگوییم حالا که دیگر افتادیم توی جاده، مانع نشوید، بگذارید برویم! ❃ چند سال طول می‌کشد که مسئولین متوجه شوند که این مسیر ما را به مقصد نمی‌رساند؟ چقدر طول می‌کشد که بعد از درک این موضوع، به تغییر مسیر رضایت دهند؟ چقدر طول می‌کشد که بتوانیم سند ترمیم‌یافته را مجدد ترمیم کنیم و آن را از وسط راه رفته، نیمه‌کاره به سمت مقصد برگردانیم؟ ❓آیا دستگاهی به طول و عرض آموزش و پرورش، ظرفیت این‌همه بالا و پایین شدن و تغییر مسیرها را دارد؟ آیا بدنه کارشناسی ما را به سُخره نمی‌گیرد و نسبت به هدف والای تحول، بی‌حس نمی‌شود؟ اگر این اتفاق افتاد، چطور می‌خواهیم اراده‌ها را بار دیگر به یک #کنش_جمعی حول سندی تحول‌خواه جمع کنیم؟ فراموش کردیم که بعد از ۱۵ سال تلاش هنوز نتوانستیم گفتمانی حول #سند_تحول ایجاد کنیم؟ حال می‌خواهیم برای سند ترمیم‌یافته و ترمیمِ سند ترمیم‌یافته چون کنیم؟ ❌ پاسخ همه این سؤالات برای اهل تأمل روشن است. امیدوارم عبرت بگیریم و نظام تربیتی را به سمت پرتگاه هدایت نکنیم... 🌱 #خط‌مشی_گذاری #سند_تحول #نسخه_ترمیمی #تحول_بنیادین #هدف_وسیله 🧭 @education_policy

چرا نسخه ترمیم‌یافته‌ی «سند تحول»، نیاز به «تحول بنیادین» دارد؟ (۸) چه کنیم؟ (۳) ✍️ شهرام رامشت ❃ بعد از این که به این نتیجه رسیدیم که نباید نسخه ترمیم‌یافته مصوب شود، گام بعدی چیست؟ این است که آستین‌ها را بالا بزنیم برای نگارش سند، اما نه یک سند #راهبردی کلان مانند آنچه در #سند_تحول بنیادین شاهد آن بودیم. ❃ ما نیاز داریم که حرف‌های کلی خودمان را در یک سند بالادستی که به مثابه یک #قانون جامع برای ما کار کند، جمع کنیم. مثلاً قانون اهداف و وظائف به نظر من ظرفیت خوبی دارد. هر چند در حال حاضر بسیار حداقلی نوشته شده است. ❃ حالا که اهداف کلی و جهت‌گیری‌های کلان را، که عمدتاً برآمده از مبانی هستند، مشخص و در آن قانون جایابی کردیم، به سراغ تدوین برنامه‌های عمل کوتاه مدت دو - سه ساله بیاییم. اهدافی را جهت تحقق در حوزه‌های مختلف، متناسب با اقتضائات روز و امکانات و مقدورات آن حوزه تعیین کنیم و اراده‌ها را برای تحقق این دسته اهداف روی زمین بسیج کنیم. ❃ دقت داشته باشیم که تعیین اهداف عینی در راستای اهداف کلان، مستلزم نگاه به میدان وضعیت موجود و حتماً نگاه به آینده است. در غیر این صورت اشتباهی که پیش‌تر داشتیم را به شکل جدیدی صورت‌بندی می‌کنیم. ❃ به شخصه ظرفیت سند اهداف دوره‌های تحصیلی یا سند شایستگی‌های پایه را البته با اصلاحات برای این کار مناسب می‌دانم و وقتی از اهداف زمینی صحبت می‌کنیم، یعنی حول چنین چیزی باید مسیر ما در بقیه حوزه‌ها مشخص شود. به یک معنا، ربط و نسبت همه فعالیت‌ها در همه حوزه‌ها باید با اهداف دوره‌ها یا شایستگی‌های پایه مشخص باشد؛ نه اینکه هر حوزه‌ای صرفاً مجموعه‌ای از کارهای خوب انجام دهد. ❃ در نهایت عرض کنم که این حرف‌هایی که می‌زنیم، مرزهای دانش مدیریت در آموزش و پرورش در دنیا نیست؛ بلکه بدیهیاتی است که بسیاری از کشورها از آن بهره‌برده‌اند و به نتیجه رسیدند. ما هم اگر می‌خواهیم تجارب نه‌چندان موفق خودمان را تکرار نکنیم، ناگزیر از #عبرت گرفتن از تاریخ، بهره‌گیری از تجارب متراکم بشری و برنامه‌ریزی متناسب با شرایط خودمان هستیم. بمنّه و فضله و کرمه، إن‌شاءالله. 🌱 #خط‌مشی_گذاری #سند_تحول #نسخه_ترمیمی #تحول_بنیادین 🧭 @education_policy

📣 #پرسشگر برگزار می‌کند: 🔍 *تحلیل عملکرد نظام تربیت رسمی و عمومی در جنگ رمضان * 👤 *مهمانان برنامه این هفته:* *مهندس سیدمصطفی آذرکیش * معاون آموزش متوسطه وزیر آموزش و پرورش *دکتر مجتبی همتی فر * عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی مشهد *دکتر مهدی نظری زاده * دبیر میز ارزیابی ستاد تعلیم و تربیت شورای عالی انقلاب فرهنگی 🗓️ جمعه ۲۲خرداد 🕙 ساعت ۲۲ الی ۲۳:۱۰ 📺 شبکه آموزش 💌*راه ارتباطی* پیامک: ۳۰۰۰۰۷۸ فضای مجازی: ۰۹۹۳۷۹۴۲۳۱۱ 🏷️ پرسشگر در [بله](ble.ir/porseshgar_tv7) | [ایتا](eitaa.com/porseshgar_tv7) | [ویراستی](https://virasty.com/Porseshgar_tv7)

📣 #پرسشگر برگزار می‌کند: 🔍 *بررسی راهکارهای جبران عقب افتادگی تربیتی در دوران جنگ * 👤 *مهمانان برنامه این هفته:* *دکتر راحله محمدی * معاون آموزش ابتدایی شهر تهران *دکتر محمد محمدی * کارشناس تعلیم و تربیت 🗓️ جمعه ۲۹خرداد 🕙 ساعت ۲۲ الی ۲۳:۱۰ 📺 شبکه آموزش 💌*راه ارتباطی* پیامک: ۳۰۰۰۰۷۸ فضای مجازی: ۰۹۹۳۷۹۴۲۳۱۱ 🏷️ پرسشگر در [بله](ble.ir/porseshgar_tv7) | [ایتا](eitaa.com/porseshgar_tv7) | [ویراستی](https://virasty.com/Porseshgar_tv7)

پی‌نوشت برنامه پرسشگر با موضوع راه‌های جبران عقب‌افتادگی تربیتی در دوران جنگ دو نکته در برنامه دیشب جای تأمل داشت: اول اینکه، از صحبت‌های خانم دکتر محمدی اینطور بر می‌آمد که بنای وزارت آموزش و پرورش بر عدم ادامه شرایط بحرانی (از جمله جنگ) در سال آینده تحصیلی است. این یعنی برگشته‌ایم به تنظیمات کارخانه و قرار نیست طرح ویژه‌ای برای شرایط بحرانی داشته باشیم و احتمالاً برای بار چندم، در سال تحصیلی آینده نیز غافل‌گیر خواهیم شد. دوم اینکه، از نظر معاون محترم ابتدایی شهر تهران، با وجود فاصله بسیار زمان آموزشی مصوب با آنچه در سال تحصیلی جاری اتفاق افتاد، ما دچار عقب افتادگی در یادگیری نیستیم. از خانم دکتر محمدی که فرد فرهیخته‌ای هستند، چنین جمله‌ای را انتظار نداشتم. به نظر می‌رسد ما حتماً دچار عقب‌ماندگی هستیم. به‌خصوص در دوره اول ابتدایی، که پایه سواد خواندن، نوشتن و شمردن در آن است. امید که با پذیرش عقب‌ماندگی، سعی در جبران این شکاف تا پیش از سال تحصیلی آینده داشته باشیم تا مانند آنچه در کرونا رخ داد، این عقب‌ماندگی به سال‌های بعد تسری پیدا نکند؛ چرا که معلوم نیست سال‌های بعد، خود آبستن حوادث مشابهی باشند یا خیر؛ والله اعلم. 🌱 #جنگ #یادگیری #شکاف_یادگیری #زمان_آموزش 🧭 @education_policy