🔻بررسی پدیدارشناسانه کنشهای زنانه در شرایط بحران؛ از کفنپوشی تا نمادسازی مقاومت
دکتر سمیه حاجی اسماعیلی، عضو هیات علمی گروه علوم اجتماعی پژوهشکده زن و خانواده
🔸️ #یادداشت_اختصاصی
در شرایط بحرانی و جنگی، کنشهای اجتماعی افراد تنها واکنشهای صرف به تهدیدهای بیرونی نیستند، بلکه حامل معناهای عمیق فرهنگی، هویتی و نمادیناند. در این میان، کنشهای نمادین زنان—مانند کفنپوشی، در دست گرفتن سلاح یا مشارکت در نمادسازیهایی همچون نوشتن پیامها و نامها بر تجهیزات نظامی—را میتوان از منظر پدیدارشناسی اجتماعی به عنوان شیوههایی برای بیان تجربه زیسته، بازتعریف هویت جمعی و مشارکت در امر مقاومت اجتماعی تحلیل کرد.
پدیدارشناسی اجتماعی بر فهم معناهایی تأکید دارد که کنشگران در بستر تجربه زیسته خود به رفتارها و اعمالشان نسبت میدهند. در این چارچوب، کنشهایی مانند کفنپوشی صرفاً یک رفتار ظاهری یا آیینی نیست، بلکه نوعی بیان نمادین از آمادگی برای فداکاری و مشارکت در سرنوشت جمعی جامعه است. این کنش، در سطح تجربه فردی، نوعی مواجهه آگاهانه با امکان خطر و مرگ است و در سطح اجتماعی، پیام همبستگی و مقاومت را منتقل میکند.
در دست گرفتن سلاح توسط زنان نیز از منظر پدیدارشناسانه صرفاً به معنای ورود به حوزه نظامی نیست، بلکه بازنمایی نوعی تغییر در ادراک اجتماعی از نقشهای جنسیتی در شرایط بحران است. در چنین موقعیتهایی، زنان نه تنها به عنوان گروهی نیازمند حمایت دیده نمیشوند، بلکه خود به عنوان کنشگرانی فعال در دفاع از جامعه و خانواده ظاهر میشوند. این کنشها در واقع نوعی بازتعریف موقتی و موقعیتی از نقشهای اجتماعی را نشان میدهند که در بستر شرایط استثنایی شکل میگیرد.
نمادسازیهایی مانند نوشتن پیامها، نامها یا شعارها بر ابزارهای نظامی نیز از منظر جامعهشناسی نمادین قابل تحلیل است. این رفتارها را میتوان نوعی مشارکت نمادین در میدان مقاومت دانست؛ مشارکتی که از طریق آن افراد—از جمله زنان—احساس حضور و اثرگذاری در روند دفاع جمعی را تجربه میکنند. در اینجا، کنش نمادین به ابزاری برای تبدیل احساسات فردی مانند خشم، سوگ یا مطالبه عدالت به یک بیان جمعی و معنادار تبدیل میشود.
از منظر پدیدارشناسانه، وجه مشترک این کنشها در این است که همگی نوعی «معناپردازی جمعی» را شکل میدهند. زنان از طریق این اعمال نمادین نه تنها تجربه شخصی خود از بحران را بیان میکنند، بلکه به تولید یک روایت مشترک از مقاومت و ایستادگی کمک میکنند. این روایت مشترک میتواند در تقویت همبستگی اجتماعی، افزایش احساس همسرنوشتی و تقویت تابآوری جامعه نقش مهمی ایفا کند.
در مجموع، بررسی پدیدارشناسانه این کنشها نشان میدهد که رفتارهای نمادین زنان در شرایط بحران را نمیتوان صرفاً واکنشهای احساسی یا لحظهای تلقی کرد. این کنشها در واقع بخشی از فرایند اجتماعی معناسازی در شرایط بحرانیاند؛ فرایندی که در آن زنان با بهرهگیری از نمادها، آیینها و کنشهای جمعی، تجربه بحران را به تجربهای از هویت، همبستگی و مقاومت اجتماعی تبدیل میکنند.
📝 مجله اقلیما | #اقلیما_مجازی
مجله تخصصی زن، جنسیت و جامعه
eqlimamag.ir
📗 @Eqlima_Mag
🔻گمشدۀ انسجام
زنان چگونه میتوانند قوامبخش ارادههای پراکنده شوند؟
هانیه کثیری، طلبه و پژوهشگر
🔹#گزیده_ویژهنامه
این بیان علامه، در حقیقت، فلسفه اجتماعی نقش زن را توضیح میدهد. مرد، به دلیل مسئولیتهای معیشتی و میل به فتح و تسخیر جهان ماده، ذاتاً تمایل به پراکندگی و تفرق دارد. این پراکندگی اگر مهار نشود، میتواند به گسیختگی اجتماعی بینجامد. در مقابل زن، با محوریت داشتن در زندگی جمعی، نقش محوری در خانواده را ایفا میکند. اوست که با ایجاد کانون گرم و امن خانواده، غرایز را مهار میزند، پیوندهای عاطفی میآفریند و فضایل اخلاقی را که لازمۀ زندگی جمعی است، در نفوس انسانها نهادینه میسازد. و میتواند همین زندگی را که یکبار در بستر خانه بسط میدهد، بار دیگر با خود به دل جامعه و خیابان بیاورد و در مقیاس بزرگتری، زندگی جمعی خلق کند.
➕️دانلود فایل شمارۀ سوم ویژهنامه جنگ رمضان
📝 فصلنامهٔ اقلیما
مجلهٔ تخصصی زن، جنسیت و جامعه
eqlimamag.ir
📗 @Eqlima_Mag
🔻ذوقزدگی بیمحابا ممنوع!
چطور قاب تحسینبرانگیز تکثر را از معنا تهی نکنیم؟
فاطمه سادات سجادی، پژوهشگر مطالعات جنسیت
🔹 #گزیده_ویژهنامه
حضور زنانِ ظاهراً متفاوت اما قلباً همراه، علیرغم امکانآفرینیهای اجتماعی بیانگر شکست جریان فکریای است که با ایجاد مرزهای غیرواقعی و پنهان نگهداشتن چهرهٔ معمار بحران، در تلاش بود تا به تزاحم و نزاع دامن بزند.
➕️دانلود فایل شمارۀ سوم ویژهنامه جنگ رمضان
📝 فصلنامهٔ اقلیما
مجلهٔ تخصصی زن، جنسیت و جامعه
eqlimamag.ir
📗 @Eqlima_Mag
🔻زنها معادلات را جور دیگر میچینند
صفورا سادات امینجواهری در کانال شخصی
🔁 #بازتاب_اندیشهها
آتش اتفاقاتی مانند ۱۸ دی، بسیار جانسوزتر از جنگ با مرکز شرارت عالم است. آن اتفاقات نشان از غیبت امامت عاطفی زنانِ مسلمان و جایگزینی اش با امامت زنانی از جنس خشم و شهوت است. نشان از غیبت زنانِ زندگی ساز و جایگزینیاش با شعار زن زندگی آزادی است.
زنان مسلمان معادلات اجتماعی را جوری میچینند که هرگز دشمن نمیتواند آن را شکست بدهد چه در جنگ نظامی، چه در جنگهای نرم. نمونهاش چهل شب حضور پر از فریاد خونخواهی و اعتراض به تجاوز نظامی و خشم امت مبعوث در جنگ رمضان است که ثمرهاش شکل گیری خویشاوندیهای جدید و خواهریهایی از جنس خیابان است. این حضورِ امنیت بخش و منادی صلح و مانع خرابکاری برگ دیگری در کارنامهی درخشان زن مسلمان ایرانی است. چنین اتحاد و همبستگی و پیوستگی و دلدادگی و دلتنگی بروزی زنانه از جنس قیام است.
همه این سالها نقش نداشتن زنان در ساختارهای کلان، فراهم نکردن میدان رشد و توسعه مهارتهای اجتماعی و مدیریتی آنان و رشد افقی جهان زنانه زیر ساختارهای ضد زن مدرن و فقط در بستر زندگی روزمره و شخصی این سالها کم کم آسیب خودش را نشان میدهد. (این رشد افقی هم البته مرهون مکتب انقلاب اسلامی و اندیشه رهبر شهیدمان درباره هویت زن اسلامی است)
میپرسید چگونه؟
زن همانطور که ساختار خانواده را به گونه ای طراحی میکند و حیات میبخشد که صغیر و کبیر، مذهبی و کمتر مذهبی، زن و مرد مثل انگشتان یک دست کنار هم زندگی میکنند، همین طور جامعه را هم میسازد.
در دنیای زنانِ طبیعی تفاوت نظرهای مذهبی، مدیریتی، هنری، حتی سیاسی آنقدرها عمیق نمیشود که اصل رابطه پاره پاره شود و محل بروز خشمها و کدورتها شود.
در گروههای زنانه به طور طبیعی، اختلاف نظرها در هاله ای از انسانیت و خواهرانگی جوری تراش میخورد و تعدیل میشود که منجر به کینههای چندین ساله و آتش جنگ نمیشود. در جهان زنانه، همه ی زن ها خودشان را خویشاوند کسانی میدانند که شغلشان نظامی است، در جهان عواطف زنانه، مردم نظامی و غیر نظامی نداریم.
حرف زدن از نقاط اشتراک در جهان پرشور زنانه فرصتی است برای پذیرش تفاوتها در جهان خشک منطق و استدلال و مادیات و این تفاوتها باعث شکنندگی اتصالات نمیشود.
از همین روست همبستگیهای ما با ملتهای مقاوم منطقه با وجود تفاوتهای فرهنگی و حتی گرایشهای مذهبی و نمود تاریخی اخیر آن پویش طلا در جریان مقاومت بود.
ویژگی همبستگیساز زنان، برای ترمیم اتحاد جامعه امروز ضروری شده است، اما به یاد داشته باشیم بعد از ترمیم اتحاد برای تداوم اتحاد همچنان به دنیایی نیاز داریم که در آن روح عاطفی، دمادم این همبستگی را ایجاد کند، گسترش دهد و حفظ کند.
یادمان باشد به حول و قوه الهی و به مدد حرکتهای غیور زنان و غیور مردان این سرزمین پس از عبور از آتش جنگ، برای سازندگی معادلات زندگی به این جریان زنانهی مومن و پاکدامن بیش از هر چیز دیگری نیاز داریم.
📝 فصلنامهٔ اقلیما
مجلهٔ تخصصی زن، جنسیت و جامعه
eqlimamag.ir
📗 @Eqlima_Mag
8.2M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
🔻روایتی که هیچ نظریه جنسیتی و فمینیستی جرأت دیدنش را ندارد!
حجت الاسلام محمدرضا کدخدایی، عضو هیئتعلمی مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) و پژوهشگر موسسه شناخت
روایتی که هیچ نظریه جنسیتی و فمینیستی جرأت دیدنش را ندارد!
در میانه آتش و آشوب، جایی که بسیاری از نظریههای جنسیت از فهم «زن تراز انقلاب» ناتوان میمانند، الگوی سوم زن خودنمایی میکند؛ نه در قالبهای رفاه زده لیبرالیستی و خودمحور فمینیستی، که در قامت صبر زینبی و مراقبت فاطمی.
اینجا زن، صرفاً «موضوع تحلیل» نیست؛
او نگهدارندهی حقیقت، حافظ انسجام، و ستون پنهانِ ایستادگی یک ملت، یک امت و در یک کلام انسانیت است.
این همان الگوی سومی است که نه غرب آن را میشناسد و نه نظریههایش توان توصیفش را دارند؛
زنی که در دل بحران، درصدد بیمه کردن ملت و امت و جامعه بشری است. این است تراث نظری و جامعه سازی خامنهای کبیر.
📝 فصلنامه اقلیما | #اقلیما_مجازی
مجله تخصصی زن، جنسیت و جامعه
eqlimamag.ir
📗 @Eqlima_Mag
مجله اقلیـــــــــما
🔻روایتی که هیچ نظریه جنسیتی و فمینیستی جرأت دیدنش را ندارد! حجت الاسلام محمدرضا کدخدایی، عضو هیئت
🔻روایتی که هیچ نظریه جنسیتی و فمینیستی جرأت دیدنش را ندارد!
حجت الاسلام محمدرضا کدخدایی، عضو هیئتعلمی مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) و پژوهشگر موسسه شناخت
🔸️ #یادداشت_اختصاصی
یک زن، در اوج عاطفه و فقدان، نه فروپاشیده بلکه «کنشگرِ روایت و ایستادگی» است؛ خودش را معرفی میکند: نه به عنوان همسر شهید، و نه به عنوان مادر 34 ساله فرزند شهیدش در معرکه بلکه به عنوان خونخواه «ولی»!
زنی که با زبان حماسی و مطالبهگر، در حال تولید معنا و جهتدهی به امت و ملت و کل بشریت است. این دقیقاً همان نقطهای است که نظریهها وارداتی قدرت و جرئت دیدنش را ندارد!
در این ویدئو، با یک «زن در سوگ» مواجه نیستیم؛
با یک «زنِ در حال کنش» مواجهیم.
زنی که خود را نه با رنج، بلکه با نسبتش با جهاد و شهادت معرفی میکند:
همسر شهید… مادرِ شهید… نه! «ام وهب»وار از این سمتها گذشت ...
و اینگونه خود را معرفی میکند:
عزادار شهادت پدر امت!
خونخواه پدر!
و همین معرفی، بهتنهایی تمام چارچوبهای رایجِ فهمِ زن را به چالش میکشد.
در نظریههای مسلط جنسیت، زن در لحظه فقدان، به سوژهای آسیبدیده و نیازمند حمایت تقلیل مییابد؛
اما اینجا، زن در دلِ فقدان، به «فاعلِ تولید معنا» تبدیل میشود؛
کسی که نهتنها فرو نمیریزد، بلکه با زبان، با روایت، و حتی با فریاد خود، به صحنه جهت میدهد؛
این همان چیزی است که مترقی ترین نظریه جنسیت و مطالعات زنان یعنی «اخلاق مراقبت» نیز از فهم آن ناتوان است؛
این، همان «مراقبت فاطمی» است؛
حفظ خط حقیقت در لحظهای که همه چیز در معرض فراموشی است.
دستِ برافراشتهی او به عنوان یک تحصیل کرده رشته پزشکی، فقط یک ژست احساسی نیست؛
اعلان تداوم یک راه است.
چهرهاش فقط حامل اندوه نیست؛
صورتبندیِ یک اراده تاریخی است.
اینجا، «صبر زینبی» دوباره متولد میشود؛
همان صبری که پس از عاشورا، حقیقت را از دلِ خون عبور داد و به تاریخ سپرد.
در چنین صحنهای، زن دیگر «موضوع تحلیل» نیست؛
او خودِ نظریه است.
او همان الگوی سومی است که نه در چارچوب زنِ سنتیِ منفعل میگنجد و نه در قالب زنِ مدرنِ فردگرا؛
بلکه در قامت «نگهدارندهی جامعه» و «بیمهکنندهی مسیر تاریخ» ظاهر میشود.
این تصویر، چیزی فراتر از یک لحظه احساسی است؛
تجلی یک نظریه پویای اسلامی است؛
نظریهای که بسیاری از چارچوبهای فمینیستی حتی توان دیدنش را ندارند.
اینجا، زن در دل بحران،
نه میشکند،
بلکه یک ملت را از شکستن حفظ میکند.
📝 فصلنامه اقلیما | #اقلیما_مجازی
مجله تخصصی زن، جنسیت و جامعه
eqlimamag.ir
📗 @Eqlima_Mag
🔻حلقههای میانی وحدتآفرین
روایتی از شبکهسازی دختران تشکلی
فاطمه فیروزی، دانشجوی ارشد مطالعات زنان
🔹️#گزیده_ویژهنامه
از منظر جامعهشناسیِ سیاسیِ اسلام، تحققِ عینیِ ایده امام و امّت، نیازمند یک مفصلبندیِ اجتماعی و حضور کنشگرانی است که بتوانند نقش حلقه میانی را ایفا کنند. این حلقه میانی باید همزمان از عقلانیتِ تحلیلگرایانه و قدرتِ ارتباطگیریِ عاطفی با اکثریت مردم برخوردار باشد.
دخترانِ دانشجو در تشکلهای دانشجویی، دقیقاََ در همین نقطهٔ استراتژیک ایستادهاند.
➕️دانلود فایل شمارۀ سوم ویژهنامه جنگ رمضان در مجله اقلیما
📝 فصلنامهٔ اقلیما
مجلهٔ تخصصی زن، جنسیت و جامعه
eqlimamag.ir
📗 @Eqlima_Mag
🔻حقیقت اتحادی محبت
بررسی رابطۀ حبی از منظر الهیات و فلسفه
مبینا پیشیار، دانشجوی ارشد الهیات و معارف اسلامی
🔹️#گزیده_ویژهنامه
وحدت عقلی قابل ترجمه به همگراییِ مفاهیم، سازوکارهای بازشناسی و انسجام نظری است؛ این نوع وحدت حول تطابقِ گزارهها، هماهنگی اهداف یا نظمِ منطقی شکل میگیرد. اما وحدتِ ناشی از محبت، واحدی از گونهی دیگری است: این وحدت در تجربهی زیستی رخ میدهد، در دستدادنِ نفسبهنفس، در اشتراکِ رنج و شادی، در پذیرشِ دیگری تا عمقِ وجود.
➕️دانلود فایل شمارۀ سوم ویژهنامه جنگ رمضان در مجله اقلیما
📝 فصلنامهٔ اقلیما
مجلهٔ تخصصی زن، جنسیت و جامعه
eqlimamag.ir
📗 @Eqlima_Mag
🔻ستونهای پنهان پایداری
زنان چگونه در دل بحران، همزمان حافظ آرامش خانواده و یکی از پیشرانهای مهم کار و تولید در جامعهاند؟
سمیه گلپور، دکترای فقه و حقوق،
استادیار دانشگاه، رییس کانون عالی انجمنهای صنفی کارگران ایران
🔸️ #یادداشت_اختصاصی
در دورههایی که جامعه با بحرانهای بزرگ روبهرو میشود ــ چه بحرانهای نظامی- امنیتی، چه فشارهای اقتصادی و اجتماعی ــ نقش نیروهای اجتماعی در حفظ پایداری زندگی روزمره بیش از هر زمان دیگری آشکار میشود. در این میان، زنان یکی از مهمترین ستونهای حفظ جریان زندگی، تولید و امید اجتماعی هستند. تجربه تاریخی ایران نیز نشان داده است که هر زمان جامعه با شرایط دشوار مواجه شده، زنان نه تنها در حوزه خانواده بلکه در عرصه کار، تولید و خدمات اجتماعی حضوری فعال و تعیینکننده داشتهاند.
در شرایطی که امروز جامعه ما با تجربه تلخ تجاوز به حریم سرزمینی و حتی فضای شهری روبهرو شده است، اهمیت نقشهای اجتماعی زنان بیش از گذشته نمایان میشود. وقتی ناامنی یا تهدید تنها به خطوط نظامی محدود نمیماند و شهرها و زندگی روزمره مردم را نیز درگیر میکند، نخستین سنگر حفظ آرامش و ثبات اجتماعی خانواده است؛ و در این میان زنان نقشی کلیدی در حفظ این تعادل ایفا میکنند. زنان در بسیاری از خانوادهها مدیران عاطفی و اجتماعی خانهاند؛ کسانی که میتوانند با تدبیر، آرامش و امید، از فرسایش روحی اعضای خانواده جلوگیری کرده و روحیه مقاومت و ایستادگی را در محیط خانواده زنده نگه دارند.
تابآوری اجتماعی مفهومی است که در سالهای اخیر در ادبیات جامعهشناسی و مدیریت بحران اهمیت زیادی یافته است. جامعهای تابآور است که بتواند در شرایط دشوار، کارکردهای اساسی خود را حفظ کند و پس از بحران دوباره به مسیر رشد بازگردد. در این فرآیند، زنان یکی از مهمترین عوامل شکلدهنده به تابآوری اجتماعی هستند؛ زیرا آنان در عین حضور در عرصههای اقتصادی و حرفهای، نقش محوری در حفظ پیوندهای عاطفی، انسجام خانوادگی و مراقبت اجتماعی دارند.
اگر از منظر اقتصاد اجتماعی به موضوع نگاه کنیم، یکی از مهمترین سرمایههای هر کشور نیروی انسانی آن است. زنان نیمی از این سرمایه انسانی را تشکیل میدهند و ظرفیتهای حرفهای، مهارتی و کارآفرینانه آنان میتواند نقشی تعیینکننده در پایداری اقتصاد ملی ایفا کند. در شرایطی که کشور نیازمند تقویت تولید، حفظ اشتغال و افزایش تابآوری اقتصادی است، حضور فعال زنان در بازار کار و عرصههای تولیدی میتواند به شکل مستقیم بر افزایش بهرهوری و در نهایت بر رشد تولید ناخالص داخلی اثر بگذارد.
بسیاری از زنان ایرانی امروز در حوزههای گوناگون از کارگاههای کوچک و مشاغل خانگی گرفته تا صنایع، خدمات، آموزش، بهداشت و فعالیتهای کارآفرینانه نقشآفرینی میکنند. این حضور تنها به معنای مشارکت اقتصادی نیست؛ بلکه به معنای تقویت روحیه مسئولیتپذیری اجتماعی و حفظ پویایی جامعه در شرایط پیچیده است. زنانی که همزمان نقشهای متعددی را بر عهده دارند ــ از مدیریت خانواده تا فعالیت حرفهای ــ در واقع یکی از مهمترین موتورهای استمرار زندگی اقتصادی و اجتماعی کشور محسوب میشوند.
📝 فصلنامهٔ اقلیما
مجلهٔ تخصصی زن، جنسیت و جامعه
eqlimamag.ir
📗 @Eqlima_Mag
🔻#گزارش | صوتهای اختصاصی اندیشهورزان مهمان اقلیما از شروع جنگ رمضان تاکنون:
🔸۱.موقعیت زینبی
🔸۲.مدیریت زنانه در خیابان
دکتر انسیه برومندپور
🔸۱.قدرت خون و غرق فرعون
🔸۲.خاندان برگزیده
حجتالاسلام سید محمد شاهابراهیمی
🔸فرعیترین اصلِ واجب
حجتالاسلام حمید سبحانی صدر
🔸فناوری بلدی انسانِ مجاهد
حجتالاسلام حسین مهدیزاده
🔸زیستِ مقاومت جنگی
حجتالاسلام محمدجواد تاکی
🔸زن و خیابان
اکبر شهبازی
🔸قدرتِ نرمِ زن
حجت الاسلام محمدرضا زائری
🔸الگووارههای زن ایرانی
دکتر میثم مهدیار
🔸یادِ خونِ خدا
حجتالاسلام دکتر حبیباله بابائی
🔸مقاومت خانوادگی با محوریت زن و با طعم زندگی
دکتر زهرا شریف
🔸️زن ایرانی و تکثیر شجاعت
حریر عادلی
🔸️زنان و حماسه
دکتر فریبا علاسوند
📝 مجله اقلیما | اقلیما_مجازی
مجله تخصصی زن، جنسیت و جامعه
eqlimamag.ir
📗 @Eqlima_Mag
🔻وحدتبخشی در سایۀ حکومت توحیدی
چرا صحبت از زن و وحدت یک دغدغۀ فمنیستی نیست؟
زهرا ستاری فقیهی، پژوهشگر مطالعات جنسیت
🔹️#گزیده_ویژهنامه
زن مسلمان ایرانی که در مسیر تحقق یک تمدن اسلامی قرار گرفته، هراندازه که بتواند استعدادهای زنانهاش را در جامعهپردازی دخیل کند، هم میتواند در حل اساسیترین مسائل امروز جمهوری اسلامی توفیق پیدا کند و نیز پیوند خواهریاش را تا زنان کشورهای منطقه گسترش بدهد و ارادۀ سیاسی آنها را به این مبارزۀ تاریخی جلب کند.
➕️دانلود فایل شمارۀ سوم ویژهنامه جنگ رمضان در مجله اقلیما
📝 فصلنامهٔ اقلیما
مجلهٔ تخصصی زن، جنسیت و جامعه
eqlimamag.ir
📗 @Eqlima_Mag
🔻زنان و سیاست همبستگی
بازقاببندی اخلاقی مقاومت در شرایط تهدید
دکتر ناهید سلیمی
عضو هیئتعلمی پژوهشکده زن و خانواده
🔸️ #یادداشت_اختصاصی
از همان لحظات اولیه تهاجم ددمنشانه و دفاع جانانه کنونی، جامعه از مجموعهای از نمادها، روایتها و سازوکارها آکنده شده است که توانسته احساس انسجام جمعی را بازسازی کند. در علوم سیاسی، یکی از شناختهشدهترین صورتبندیهای این پدیده "اثر همبستگی حول پرچم" است؛ مفهومی که در رویکرد کلاسیک علوم سیاسی برای توضیح افزایش ناگهانی اما کم دوام حمایت عمومی از دولت و نمادهای ملی در شرایط تهدید خارجی مطرح می شود.
اما در تجربه ایران کنونی به نظر میرسد این پدیده صرفاً به افزایش کوتاهمدت حمایت سیاسی محدود نمیماند و ابعاد فرهنگی و اجتماعی گستردهتری پیدا میکند. بنابراین در فهم آنچه از معنای مقاومت در ایران میبینیم و درک می کنیم، اگر این پدیده تنها به سطح امر سیاسی تقلیل داده شود، بخش مهمی از سازوکارهای فرهنگی و عاطفی آن نادیده میماند. ساز و کاری که کمک کرده است (و خواهد کرد) این پدیده صرفاً یک واکنش سیاسی زودگذر نماند، بلکه شاهد فرایند چندلایه بازسازی انسجام ملی از مسیر مشروعیت اخلاقی و بازچارچوب بندی معنایی مقاومت باشیم.
در این مسیر آن چه زنان در خلق و تداوم پدیده "همبستگی حول پرچم" نشان می دهند، کنشی صرفاً به عنوان سوژههای نمادین از مادران داغ دیده یا قربانیان جنگ نیست. در ساعات صفر بحران حضور خودجوش حاصل از فهم جمعی زنان در گفتمان ملی مقاومت، یکی از مهمترین سازوکارهای قاب بندی معنایی تهدید برای افشای هدف تهدیدهای سیاسی به تهدید علیه جامعه، خانواده و بقا بوده است. این تغییر سطح و صورتبندی تهدید، نقش تعیینکنندهای در تقویت همبستگی ملی در آن لحظان داشت. در ادامه مسیر نیز، نقش آفرینی آنان به مثابه کنشگران اجتماعی فعال و حاملان مشروعیت اخلاقی مقاومت از چندین طریق به استمرار انسجام ذیل پرچم کمک خواهد کرد:
قاببندی معنایی مقاومت: نقش زنان در قاب بندی معنایی تهدید و مقاومت برای تضمین هنجاری وحدت ملی در مواجهه با بحران امری حیاتی است.
یکی از سازوکارهای مرکزی انسجام ذیل پرچم شکلگیری "هنجار وحدت" است؛ این هنجار جامعه را متقاعد میکند که اختلافات باید تعلیق شود و همبستگی جمعی جایگزین مشکلات داخلی گردد.
با حضور زنان در مرکز روایت گری و روایت سازی عمومی، تهدید بیرونی نه صرفاً تهدیدی علیه دولت، بلکه تهدیدی علیه خانه، خانواده و بقا تلقی میشود. این امر به دلیل ارتباط نمادین زنان با ارزشهایی مانند مراقبت، زندگی، خانواده و تداوم اجتماعی رخ می دهد. در این سطح، حضور خانواده به روایت ملی اعتبار اخلاقی میدهد و انتقال معنای مقاومت از دولت به جامعه، مکانیسم هنجاری مهمی برای شکلگیری همبستگی ملی می شود.
به همین سبب، زنان در سطح نمادین نقشی کلیدی در "اجتماعیسازی مقاومت" با جابهجایی معنای مقاومت از سطح نظامی/امنیتی به سطح دفاع از زندگی اجتماعی ایفا میکنند. این قاب بندی تشخیصی و انگیزشی از مقاومت با تبدیل واکنش سیاسی به واکنش اخلاقی و فرهنگی طیف گستردهتری از جامعه را درگیر میکند و مقاومت به یک مسئله اجتماعی و اخلاقی تبدیل میشود.
📝 فصلنامهٔ اقلیما
مجلهٔ تخصصی زن، جنسیت و جامعه
eqlimamag.ir
📗 @Eqlima_Mag