🍀 درس دهم: امامت 📊اینفوگرافیک درس 🎧 صوت تدریس درس به‌وسیله استاد صفدر الهی‌راد

❓آیا پس از رحلت آخرین پیامبر، همه مردم می‌توانند با مراجعه به آیات الهی و سنت نبوی راه سعادت را بیابند؟ ❓آیا همه مردم می‌توانند احکام الهی را به‌درستی اجرا کنند؟ ❓آیا خدا شؤون و وظایف پیامبر (مرجعیت دینی و زعامت و رهبری اجتماعی و سیاسی) را به کسی واگذار می‌کند یا نسبت به آن‌ها بی‌تفاوت است؟ .

🔵 معنای امامت 🔷 «امامت» یعنی جانشینی رسول خدا(ص) در وظایف مربوط به ایشان. 🔷 «امام» یعنی کسی که در دوران ختم نبوت به نیابت از پیامبر(ص)، رسالت او (هدایت الهی) را به عهده بگیرد. 🔷 امامت استمرار نبوت در همه شؤون هدایتی آن است. 🔷 امام و پیامبر در شیوه برخورداری از معارف الهی، ممکن است تفاوت‌هایی داشته باشند (مثلاً به پیامبر وحی می‌شود اما به امام وحی نمی‌شود) اما عصمت امام باعث می‌شود این تفاوت‌ها تأثیری در هدایت الهی نداشته باشند. ✔️ معنای امامت از نگاه مشترک شیعه و سنی: ریاست عامه در امور دینی و دنیایی مردم به جانشینی از پیامبر(ص). .

🔵 ضرورت وجود امام 🔷 با توجه به اینکه امامت استمرار نبوت است، وجوه ضرورت وجود امام عبارتند از: 1️⃣ مرجعیت دینی: توانایی درک و فهم کامل آیات قرآن و روایات نبوی/ حل اختلاف‌های معرفتی میان مردم/ تفسیر آیات قرآن/ بیان جزئیات مربوط به معارف کلی دین. 2️⃣ زعامت سیاسی: زعامت سیاسی و رهبری اجتماعی دو جهت دارد: ➖حفظ نظام اجتماعی: وضع قوانین اجتماعی/ طراحی ساختار اجرایی قوانین وضع شده/ اجرای عادلانه قوانین بر اساس ساختار تعیین شده/ داوری و حل اختلاف‌ها بر اساس قوانین و ساختار تعیین شده. ➖اجرای مقررات دینی: اجرای مقاصد دین (ارزش‌های اخلاقی و احکام شریعت) در جامعه ضرورت دارد که جز با وجود امام مقتدری در رأس جامعه تحقق نمی‌یابد. 🔷 شؤون و وظایف امام 1️⃣ مرجعیت دینی: حفظ دین و جلوگیری از تحریف 2️⃣ ولایت سیاسی: حفظ نظام اجتماعی و اجرای احکام الهی 3️⃣ ولایت تکوینی: بر اساس روایات، امام از ولایت تکوینی نیز برخوردار است و می‌تواند با علم الهی خود در تکوین عالم تصرف نماید. .

🔵 شرایط و ویژگی‌های امام امام باید چند ویژگی داشته باشد: 1️⃣ عصمت 2️⃣ علم خدادادی 3️⃣ افضلیت .

🔵 عصمت از گناه و خطا در امور دینی 🔷 برای اثبات عصمت امام هم دلیل عقلی وجود دارد و هم دلیل نقلی 1️⃣ دلیل عقلی: جواز خطا و انحراف در امر هدایت موجب انحراف مردم از دین است که سبب محرومیت آن‌ها از سعادت حقیقی می‌شود. 2️⃣ ادله‌ی نقلی: آیه عهد (بقره، ۱۲۴)، آیه تطهیر (احزاب، ۳۳)، آیه اولی الامر (نساء، ۵۹)، و آیات دیگر... حدیث ثقلین، حدیث سفینه، و احادیث دیگر... 🔶 آیه اولی‌الامر «اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی‌الامر منکم: از خدا و رسول و صاحبان امر اطاعت کنید.» 🔸نکاتی درباره این آیه: 1️⃣ امر به اطاعت مطلق و بی‌قید و شرط است. 2️⃣ امر به اطاعت از اولی‌الامر در کنار امر به اطاعت از پیامبر آمده که تعیین‌کننده قلمرو وجوب اطاعت است؛ یعنی هرجا اطاعت از پیامبر لازم است، اطاعت از ولی امر نیز لازم است. 3️⃣ در تفسیر آیه، خود پیامبر(ص) امامان دوازده‌گانه را به عنوان مصادیق اولی الامر معرفی کرده است. 🔶حدیث ثقلین «انی تارک فیکم الثقلین...: من دو امر گران‌بها در میان شما باقی می‌گذارم؛ کتاب خدا و عترت من، یعنی اهل بیتم. تا زمانی که به این دو تمسک می‌جویید، گمراه نخواهید شد. این دو هرگز از هم جدا نخواهند شد تا اینکه کنار حوض کوثر بر من وارد شوند». 🔸نکاتی درباره این حدیث: 1️⃣ عترت با قرآنی که از تحریف و اشتباه مصون است، همراهی دائمی دارد. 2️⃣ به تمسک به اهل بیت همانند تمسک به قرآن، به‌صورت مطلق و بی‌قید و شرط امر شده است. 3️⃣ درباره‌ی کسانی که به قرآن و عترت تمسک جویند، وعده امان از انحراف داده شده است. 4️⃣ طبق روایت معتبر جابر، عترت بر ائمه دوازده‌گانه تطبیق داده شده است. 5️⃣ مضمون این روایت با احادیث مشابه دیگری حتی از منابع اهل تسنن تأیید می‌شود. (مانند: عَلیٌّ مَعَ القُرآنِ و القُرآنُ مَعَ عَلیٍّ لَن‌یَفتَرِقا حَتی یَرِدا عَلَیَّ الحَوضِ: علی با قرآن و قرآن با علی است و این دو هرگز از هم جدا نمی‌شوند تا زمانی که کنار حوض کوثر بر من وارد شوند). .

🔵 علم خدادای 🔷 علم خدادادی امام از دو جهت قابل بررسی است: 1️⃣ درباره شؤون اصلی امامت (مرجعیت دینی و زعامت سیاسی) 2️⃣ درباره امور عادی و غیرمرتبط با معارف دینی و مدیریت جامعه 🔹از جهت اول، علم امام کامل و خطاناپذیر است⏪ به دلیل ضرورت عصمت امام 🔹از جهت دوم نیز به استناد برخی روایات معتبر می‌توان گفت امام در این دسته از امور نیز از علم خدادادی برخوردار است؛ اما فعلیت یافتن چنین علمی منوط به اراده امام است و ائمه(ع) به دو دلیل همواره از آن استفاده نمی‌کردند: ۱. برای اینکه بتوانند برای انسان‌های عادی که علم خدادادی ندارند، الگوی رفتاری باشند؛ ۲. برای اینکه آزمایش الهی درباره آن‌ها نیز امکان تحقق داشته باشد. .

🔵 افضلیت و برتری 🔷 به حکم عقل، تقدیم مفضول (کسی که فروتر و پایین‌تر است) بر فاضل (کسی که فراتر و بالاتر است) نقض غرض است. 🔶 قرآن در این باره می‌فرماید: أفَمَن یَهدی اِلَی الحَقِّ أحَقُّ أن یُتَّبَعَ أمَّن لایَهِدّی إلا أن یُهدَی فَما لَکُم کَیفَ تَحکُمُونَ: آیا آن‌که به سوی حق راه یافته است، شایسته‌تر است برای پیروی شدن، یا کسی که تا هدایت نشود راه به جایی نمی‌برد؟ شما را چه شده است؟ این چه حکمی است؟!» .

🔵 راه تعیین امام (راه اثبات حقانیت) 🔷از نظر اهل تسنن راه‌های تعیین امام عبارتند از: 1️⃣ نصب الهی؛ 2️⃣ انتخاب مردمی (با بیعت یا انتخاب شورای حل و عقد) 3️⃣ قهر و غلبه: اگر کسی با زور شمشیر توانست قدرت و حاکمیت را به دست بگیرد، امام حق و معتبر است. 🔷 از نظر شیعه تنها راه تعیین امام، نصب الهی است. نظر شیعه هم با ادله عقلی تأیید می‌شود و هم با ادله‌ی نقلی. 🔶 ادله عقلی 1️⃣ عصمت، علم خدادادی و افضلیت امام ➖امام باید معصوم، برتر از همه و دارای علم خدادای باشد؛ ➖مردم قدرت تشخیص این ویژگی‌ها را ندارند؛ ✔️ نتیجه: امام باید از سوی خدا تعیین شود. 2️⃣ توحید و مالکیت الهی ➖تنها خدا از حق الزام سیاسی (وضع و اجرای قانون) برخوردار است (توحید در مالکیت الهی)؛ ➖اگر کسی بخواهد چنین ولایت و حقی داشته باشد، باید از جانب خدا اذن داشته باشد؛ ✔️ نتیجه: امام باید از سوی خدا تعیین شود. 🔶 ادله نقلی 🔹پیامبر(ص) در پاسخ به چند پرسش درباره وضعیت جانشینی او پس از مرگش خطاب به مراجعه‌کنندگان از قبیله بنی‌عامر می‌فرماید: «الأمرُ إلَی اللهِ یَضَعُهُ حَیثُ یَشاءُ: این امر به خواست و اراده خدا بستگی دارد که آن را در هر جا بخواهد قرار می‌دهد» و خطاب به مراجعه‌کنندگان از قبیله کنده می‌فرماید: «إنَّ المُلکَ لَلّهِ یَجعَلُهُ حَیثُ یَشاءُ: حکومت و ولایت برای خداست که در هر جا و برای هر کسی که بخواهد، قرار می‌دهد». 🔹افزون بر این روایات کلی، روایات معتبر دیگری نیز هستند که بر نصب امام دلالت دارند؛ مثل حدیث غدیر و حدیث یوم‌الدار (حدیث عشیره اقربین). .

🔵 امام غایب 🔷 بر اساس ادله قطعی نقلی از طریق شیعه و سنی، آخرین امام معصوم غیبتی طولانی دارد. 🔷 فلسفه اصلی غیبت طبق روایتی از امام صادق(ع) رازی درپوشیده است؛ اما حکمت‌ها و دلایلی در روایات دیگر بیان شده که «امتحان مردم» یکی از آن‌هاست. 🔷 غیبت امام و دسترسی مستقیم نداشتن مردم به او، مساوی با بسته شدن راه هدایت نیست؛ به دلیل تعیین جانشین (فقهای جامع‌الشرایط). 🔷 مردم باید از میان عالمان دینی و فقهای جامع‌الشرایط به افراد افضل و برتر رجوع کنند. 🔷 رجوع به جانشینان امام معصوم اختصاص به زمان غیبت ندارد؛ بلکه چنین برنامه و دستوری در زمان حضور ائمه(ع) نیز مرسوم و مورد تأیید بود. 🔷 احتمال خطا در تشخیص فقیه افضل از سوی مردم یا تشخیص احکام الهی از سوی فقیه، وجود دارد اما اگر قصور عمدی در میان نباشد، گناهی نیست و چیزی از دست نمی‌رود؛ زیرا انتظار خدا از جامعه بدون امام معصوم با جامعه‌ای که امام معصوم در رأس آن حاضر است، متفاوت است. .

پایان🌷

🔵 کانال‌های چکیده مبانی 🔵 🔷 چکیده مطالب کتاب‌ها در کانال‌های زیر به‌صورت نموداری و دسته‌بندی‌شده ارائه شده است. 🔗کانال معرفت‌شناسی در ایتا @m1_epistemology 🔗کانال خداشناسی در ایتا @knowinggod 🔗کانال انسان‌شناسی در ایتا @eshmkh27 🔗کانال فلسفه اخلاق در ایتا @m4_moralphilosophy 🔗کانال فلسفه حقوق در ایتا @philosophy_of_law 🔗کانال فلسفه سیاست در ایتا https://eitaa.com/joinchat/2751136229C719c802c49