🔵 ارزیابی کار از جهت نیت 🔷 هرچه نیت فاعل، کمالات برتر باشد، ارزش کار او بیش‌تر خواهد بود. ✔️ هرچه نیت خالص‌تر و هدف نهایی فاعل، تنها تقرب به خدا و کسب رضایت الهی باشد، کار او با ارزش‌تر است. 🔸«خَیرُ العَملِ ما صَحِبَهُ الاِخلاصُ؛ بهترین کار آن است که با اخلاص همراه باشد». .

🔵 تزاحم کارهای اختیاری 🔷 بنا بر تعریف ارزش جای‌گزینی، در صورت تزاحم دو کار، انتخاب کاری که تأثیر بیش‌تری در کمال فاعل دارد، معقول است. 🔸مثال: انفاق پنهانی از جهت تقویت اخلاص ترجیح دارد و انفاق آشکار از جهت فرهنگ‌سازی مثبت. 🔹سرگرمی و تفریح عادی برای کسانی که بدون آن ممکن است در ورطه گناه بیفتند، ارزش جای‌گزینی دارد؛ اما برای دیگران به‌ویژه وقتی که مانع پرداختن به کارهای مهم‌تر باشد، چنین ارزشی ندارد. .

🍀 درس دهم: ارزیابی صفات اکتسابی و کارهای اختیاری (۲) 📊اینفوگرافیک درس 🎧 صوت تدریس درس به‌وسیله استاد مجتبی مصباح

🔵 خودگرایی و دیگرگرایی 🔷در میان مکاتب واقع‌گرا سه گرایش وجود دارد: 1️⃣ خودگرایی: انجام کار برای خیر خود، کار خوبی است. 2️⃣ دیگرگرایی: کار ارزشمند آن است که برای خیر دیگران انجام شود. 3️⃣ همه‌گرایی: خودگرایی با دیگرگرایی تلازم دارد و خیرِ کار خوب به همه می‌رسد. ❓نظر مکتب اسلام کدام است؟ ✔️ پاسخ در ضمن بیان چند نکته... .

🔵 چند نکته 1️⃣ منشأ همه گرایش‌های انسان، حب ذات است. خودگرایی طبیعی است و همه افعال دیگرگرایانه، در دایره خودگرایی تحقق می‌یابد. 2️⃣ بخشی از کمالات حقیقی فرد، تنها از راه نقشی که او در تکامل دیگران دارد، به دست می‌آید. 3️⃣ در موارد امکان جمع خودگرایی و دیگرگرایی، جمع آن‌ها (همه‌گرایی) ترجیح دارد. 🔸مثال: اهدای کتاب به کتابخانه عمومی به‌جای هدیه دادن به فردی خاص یا اختصاص دادن به خود 4️⃣ تزاحم کمالات سه حالت دارد: ➖تزاحم دو کار خودگرایانه، مثل خوابیدن و نماز خواندن ➖تزاحم دو کار دیگرگرایانه، مثل کمک به یکی از دو فقیر ➖تزاحم کاری خودگرایانه با کاری دیگرگرایانه، مثل خوردن آب برای خود یا دیگری و نجات یکی از دو نفر 📌در تزاحم حالت سوم نیز خودگرایی حضور دارد و نقش محوری ایفا می‌کند. 5️⃣ در تزاحم خودگرایی و دیگرگرایی، ترجیح با کاری است که ارزش جای‌گزینی دارد. 🔸مثال: اگر خود یا دیگری به آب نیاز داشتیم، ترجیح با کسی است که نیاز مبرم دارد، حتی اگر خود ما باشیم. 6️⃣ اگر شرایط مساوی باشد و کمال حاصل برای خود یا دیگران برابر باشد، دیگرگرایی بر خودگرایی ترجیح دارد. 🔸مثال: ترجیح دیگران بر خود در جایی که هر دو طرف نیاز مبرم دارند. .

🔵 آیات و روایات درباره خودگرایی و دیگرگرایی 🔷 «اِرضَ لِلنّاسِ ما تَرضَی لِنَفسِکَ و آتِ اِلَی النّاسِ ما تُحِبُّ اَن یُؤتَی اِلَیک؛ آنچه برای خود می‌پسندی برای دیگران هم بپسند». 🔷 «و یُؤثِرونَ عَلَی اَنفُسِهِم و لَو کانَ بِهِم خَصاصَة؛ و دیگران را بر خود مقدم می‌کنند، هرچند نیاز مبرم داشته باشند». 🔷 «الجارُ ثُمَّ الدّارُ؛ اول همسایه، سپس خانه». 🔷 «و الذین اِذا اَنفَقوا لَم‌یُسرِفوا و لَم‌یَقتُروا و کان بَینَ ذلکَ قَواماً؛ کسانی که وقتی انفاق می‌کنند، نه زیاده‌روی می‌کنند و نه تنگ می‌گیرند، بلکه حد اعتدال را رعایت می‌کنند». 🔷 «و لاتَجعَل یَدَکَ مَغلولَةً اِلَی عُنُقِکَ و لاتَبسُطها کُلَّ البَسطِ؛ دستت را از بخل به گردنت نیاویز و به صورت کامل نیز آن را باز نکن (بلکه حد وسط را در انفاق رعایت کن). .

🔵 خودگرایی و خداگرایی ❓اگر قرب الهی را خداگرایی بنامیم، ممکن است به ذهن برسد حب ذات و اولویت دادن به کمال اختیاری خود با خداگرایی تعارض دارد. 🔷 حل این تعارض با بیان چند نکته: 1️⃣ خداگرایی نیز نوعی گرایش در درون فرد است و در دایره خودگرایی طبیعی، تحقق می‌یابد. 2️⃣ خدا کامل مطلق است و هیچ کاری موجب تکامل او نیست. خداگرایی یعنی انجام کار با نیت تقرب به خدا و خشنودی او. 3️⃣ نیت تقرب به خدا با در نظر داشتن کمال خود منافات ندارد، بلکه عین آن است. 4️⃣ کارهایی که با خداگرایی منافات دارند، با خودگرایی حقیقی نیز منافات دارند؛ هرچند با مراتبی نازل از کمالات خود سازگار باشند. ✔️ نتیجه: خودگرایی حقیقی هیچ تزاحمی با خداگرایی ندارد، بلکه عین آن است. 📌خودگرایی به معنای رایج که شامل همه خواستن‌های خود می‌شود، اگر با خواست خدا تعارض داشته باشد، ضدارزش است و باید با آن مقابله کرد و خواست خدا را بر آن ترجیح داد. 🔸«و ما تُنفِقوا مِن خَیرٍ فَلِاَنفُسِکُم و ماتُنفِقونَ اِلّا ابْتِغاءَ وَجهِ اللهِ؛ هرچه انفاق می‌کنید، برای خودتان است و شما جز برای خشنودی خدا انفاق نمی‌کنید» (جمع خودگرایی و دیگرگرایی و خداگرایی). .

.

🔵 روش تشخیص ارزش اخلاقی کارها 🔷 ارزش‌های اخلاقی را می‌توان از سه راه «عقل»، «تجربه» و «وحی» تشخیص داد. 🔹هرجا بتوانیم با استدلال عقلی نشان دهیم که نتیجه یک کار لزوماً موجب تقرب به خدا یا دوری از اوست، می‌توانیم ارزش آن را با عقل تعیین کنیم. 🔸مثل ارزش شناخت خدا و اولیای او، تلاش برای دانستن راه بندگی، تعلیم و ترویج ارزش‌های درست، کمک به بندگان خدا و رعایت حقوق دیگران. 🔹در مواردی که ارزش کار تابع نتایج تجربه‌پذیر است، می‌توان از راه تجربه ارزش کار را تعیین کرد. 🔹در بسیاری موارد ممکن است همه نتایج کار بر ما معلوم نباشد. در این موارد با راهنمایی وحی به ارزش کارها علم پیدا می‌کنیم. 🔸مثل لزوم عبادت به شکلی خاص و جزئیات حقوق خداوند و دیگران. .

🔵 حداقل ارزش اخلاقی 🔷 مراتب کمال اختیاری انسان بی‌شمار است؛ از بالاترین درجه قرب الهی گرفته تا پایین‌ترین درجه پستی. ❓اما حداقل شرایط لازم برای دستیابی به سعادت حقیقی و ابدی چیست؟ 1️⃣ ایمان به: 1️⃣ معاد: تنها کسی می‌تواند برای نیل به سعادت ابدی حرکت کند که به آخرت و زندگی ابدی اعتقاد داشته باشد. 2️⃣ نبوت: بدون مدد وحی راهی برای فهم نتایج اخروی اعمال دنیوی نیست؛ پس ایمان به نبوت نیز لازم است. 3️⃣ توحید: تقرب به خدا و ایمان به نبوت بدون ایمان به خدا بی‌معناست. 2️⃣ عمل صالح: عمل صالح نشانه رفتاری ایمان است و نبود یا ضعف آن نشانه نبود یا ضعف ایمان است. 🔷 گرچه ارزش کارهای کسانی که از سر تقصیر ایمان نمی‌آورند یکسان نیست، اما هیچ‌یک موجب سعادت ابدی نمی‌شود. اعمال به‌ظاهر نیکِ کفار و مشرکان و منافقان، هرچند ممکن است در دنیا نتایج مطلوبی برایشان داشته باشد و در آخرت نیز آثاری مثل آسایش و تخفیف عذاب در پی داشته باشد، اما موجب نیل به سعادت و نجات از شقاوت نیست. 🔷 بالاترین درجه ایمان، توحید کامل است؛ توحید در خالقیت، ربوبیت تکوینی و تشریعی، و عبودیت (استعانت، خوف، رجا، محبت و رضا). .

پایان 🌹

🔵 کانال‌های چکیده مبانی 🔵 🔷 چکیده مطالب کتاب‌ها در کانال‌های زیر به‌صورت نموداری و دسته‌بندی‌شده ارائه شده است. 🔗کانال معرفت‌شناسی در ایتا @m1_epistemology 🔗کانال خداشناسی در ایتا @knowinggod 🔗کانال انسان‌شناسی در ایتا @eshmkh27 🔗کانال فلسفه اخلاق در ایتا @m4_moralphilosophy 🔗کانال فلسفه حقوق در ایتا @philosophy_of_law 🔗کانال فلسفه سیاست در ایتا https://eitaa.com/joinchat/2751136229C719c802c49