✅ معرفی #شیر_خشت از دیدگاه حکمای طب سنتی ایران🎯
✍ #حاج_بابا
ابوبکر محمدبن زکریای رازی در کتـاب الحاوی خـواص شیرخشت را بدین صورت مطرح میکند:
طعم آن شیرین و در آخر تلخ است. به مقدار ۱۵-۱۰ گرم به عنـوان ملـین و ۶۰-۴۰ گرم به عنوان مسهل در طب استعمال میشـود.
در طـب قـدیم بهعنوان ملین، مسهل صـفرا، مقـوی جگـر و معـده و احشـاء شناخته شده و آن را بهترین مسهل برای بیمـاران تـبدار مـیدانستهاند.
چنانچه از شواهد طـب سنتی مکتـوب برمیآید شیرخشت به لحاظ مزاج معتـدل دارو، بـرای نـوزادان تجویز میشود.
در طب سنتی شفاهی مردم که ناشی از تجارب و عقاید طبی در مناطق مختلف کشورمان است از جمله اسـتان فارس، خراسان و کردستان نیز شیرخشت به عنوان دارویی بـیضرر جهت زردی نوزادان تجـویز مـیشـود.
حکیم عقیلی خراسانی در مـورد نـام شیرخشـت بحثـی را مطرح میکند و چنین توضیح میدهد که:
از نظـر لغـوی،«خشت»، در زبان گفتـاری مـردم نـواحی خراسـان بـه معنـی صمغی است که روی درختی به نام “کشـیرو” پیـدا مـیشـود.
پس شیرخشت در واقع به مفهوم خشت یـا صـمغی اسـت کـه روی درخت “کشیرو” است و “کشیرو” در طی زمان با حذف کاف و واو به «شیر» تبدیل شده است.
همچنین شیرخشـت را به فارسی شیرخشک نیز مینامند یعنی لبن منجمد.
خصوصیت ظاهری شیرخشت در کتاب مخزن الادویه چنین توضـیح میدهد:
«بهترین آن حبهای بزرگ سفید شیرین خـالص آنسـت که چون در دهان گذارند زود گداختـه شـود و کـام و زبـان را بسیار شیرین و سرد کند و با جلا و تقطیعـی باشـد و شـیرینی طعم آن شیرینی خاص اسـت ورای شـیرینی شـکر و عسـل»
طبیعت آن، در آخر اول گرم و در رطوبت و یبوست معتـدل.
خواص و مزاج شیرخشت از منظر طب سنتی
ابن سینا در جلد دوم کتـاب قـانون، و عقیلی خراسانی در مخزن الادویه، خـواص و مزاج شیرخشـت را چنین بیان کردهاند که:
از نظر مزاج معتدل بوده و باعـث اسـهال و سایر اثرات ترنجبین است، ولـی از تـرنجبین قـویتـر اسـت.
جلادهنده و ملین طبع
مسهل صفرا و اخلاط سوخته
مقوی جگر و معده و احشاء
مسکن حرارت معده و قلب و جگر
مفید جهت سرفه و خشـونت سـینه و حلق
ایجاد برودتی مطبوع در دهان که از تشـنگی کاسته و رفع عطش میکند.
✅ ضماد آن برای روشن شدن پوست کاربرد دارد
✅ از شیرخشت به طـور سـنتی در کشـورمان از جملـه در اسـتان فارس، خراسـان و کردسـتان، جهـت درمـان زردی نوزادان میبرند؛ همچنین در سالهای اخیر استفاده از شیرخشت در درمان زردی نوزادان توسط معدودی از متخصصان مورد بررسیهـای بـالینی قـرار گرفتـه اسـت.
اما برای استفاده از شیرخشت برای درمان زردی نوزادان همواره بایستی جانب احتیاط را رعایت نمود و زیر نظر متخصصان طب سنتی از آن استفاده شود✅