✅ معرفی کتاب: علوم انسانی در ایران
🔵 مطالعه علوم انسانی تلاشی حقیقتاً جهانی است، چرا که فرهنگها میکوشند تا مقوله «انسان» و جایگاههای آن را درک و تبیین کنند. آنچه به این کاوش رنگ، سرزندگی و پویایی میبخشد، جلوههای بومی و ریشهدارِ مطالعهی انسان است. ایران، چه در سنت پیشامدرن و چه در دوران مدرن، یکی از کشورهای پیشرو آسیایی در زمینه تولید دانش و همچنین ادبیات و علوم انسانیِ جهان اسلام بوده است.
🔵 این مجلد با عنوان «علوم انسانی در ایران»، دیدگاهی تازه درباره ساختارها، تحولات، نحوه پذیرش و به حاشیه رانده شدن علوم انسانی بهعنوان یک رشته علمی در فضای دانشگاهی ایران — بهویژه پس از انقلاب اسلامی سال ۱۹۷۹ — ارائه میدهد. کتاب «علوم انسانی در ایران» مجموعهای از تأملات پیرامون پیوند میان مباحث کلاسیک و مدرن در حوزه علوم انسانی است؛ تأملاتی که با در نظر گرفتن مفاهیمی همچون «اروپامحوری» و فرآیندهای «اسلامیسازی»، فراتر از رویکردهای سنتیِ تقابلگرایانه میان «خودی» و «غیرخودی» در این حوزه گام برمیدارد.
✍️ گردآورندگان: مجید دانشگر، محسن فیضبخش، آذر میرزایی و سجاد رضوی
🔘 انتشارات بریل
لینک کتاب
_ـ_ـ_ـ_ـ_
#معرفی_کتاب
💻 آدرس تارنمای ما :
🌐 https://manainstitute.ir
📱 ما را در ایتا و بله دنبال کنید:
🆔 @maanainstitute
✅ اهمیت مسائل فلسفی و ریشه های آن در علم.
🔘 ارتباط نظریه مثل افلاطون با نظریه اعداد فیثاغورسیان
🔵 به نظر پوپر، نظریه مثل افلاطون تنها در بستر علمی زمان او قابل درک است، به ویژه با توجه به کشف گنگ بودن جذر دو که ضربه ای به فلسفه فیثاغورسی وارد کرد. فیثاغورسیان معتقد بودند که همه چیز را می توان در نهایت با اعداد و نسبت های عددی توضیح داد. این اندیشه متأثر و ملهم از کشفیاتی همچون هماهنگی موسیقایی بر اساس نسبت های عددی و وجود نسبت های عددی در زوایای مثلث های قائم الزاویه بود.اما کشف اعداد گنگ، که نمی توانستند به صورت نسبت اعداد طبیعی بیان شوند، این نگرش را دچار بحران کرد. فیثاغورسیان این موضوع را مخفی نگه داشتند، زیرا این کشف نشان می داد که برخی طول ها، مانند جذر دو، از قواعد عددی آنها پیروی نمی کنند. نظریه مثل افلاطون از یک جنبه به این بحران علمی مربوط می شود.
🔵 این بحران، افلاطون را به این فکر انداخت که هندسه را جایگزین حساب در تبیین واقعیت کند. زیرا متوجه شد که می توان با هندسه، مثلاً با خط کش و پرگار، طول های گنگ را تولید کرد. کار اصلی افلاطون این بود که از طریق هندسه این اعداد گنگ را در نظریه خود وارد کند. بنابراین این اندیشه فیثاغورسی را که اعداد یا نسبت های عددی جوهر و بنیاد همه چیز هستند، به اشکال هندسی ساده هم تعمیم داد. افلاطون با پذیرش این دیدگاه و با کمک تفسیر های هندسی، علم دوره خود را از یک وضعیت بحرانی نجات داد. او توسعه هندسه را به عنوان ابزاری اساسی برای درک جهان تشویق کرد که بر تحولات بعدی علم نیز تأثیر گذاشت. به عبارتی افلاطون نظریه مثل خود را در واکنش به این بحران توسعه داد. او بر این باور بود که ورای جهان متغیر و محسوس، جهانی از صور نامتغیر و کامل وجود دارد که تنها از طریق عقل و ریاضیات قابل درک است. نظریه افلاطون بهویژه بر فیزیک دانانی مانند نیوتن و اینشتین تأثیر گذاشت. هندسه اقلیدسی، که افلاطون آن را ترویج داد، مبنای نظریه های مکانیک کلاسیک و نسبیت شد. او همچنین با توسعه ریاضیات، ابزارهای برای تبیین پدیده های طبیعی ارائه داد و به فهم ساختار ماده و طبیعت کمک کرد.
🔵 بهطور خلاصه، نظریه مثل افلاطون ناشی از توجه افلاطون به بحران ناشی از مسئله اعداد گنگ یا غیر گویا و توسعه نظریه هندسی درباره جهان بود. این نظریه بر تحولات بعدی در علم و ریاضیات تأثیر گذاشت و چارچوب جدیدی را برای فهم ساختار ماده و طبیعت جهان فراهم کرد.
📚 منبع: کتاب علم و متافیزیک، نوشته علیرضا منصوری
👈 بخش قبلی
_ـ_ــ_ـ_ـ_
#برش_کتاب
💻 آدرس تارنمای ما :
🌐 https://manainstitute.ir
📱 ما را در ایتا دنبال کنید:
🆔 @maanainstitute
✅ هر که در جستجویِ حقیقت است، راه را تنها با مطالعهی آثارِ پیشینیان و صرفِ پذیرشِ گمانِ نیکِ خود نسبت به آنان، نخواهد پیمود. هر کس آثارِ علمی را میخواند، اگر در پیِ یافتنِ حقیقت است، باید خود را به منتقدِ هر آنچه میخواند، بدل سازد. او باید شواهد و تبیینها را با نهایتِ دقت بررسی کند و آنها را از تمامیِ زوایا و جوانب، به پرسش بکشد.
👤 ابن هیثم
📚 منبع:
Science and Islam (Icon Science): A History، Ehsan Masood
_ـ_ــ_ـ_ـ_
#جملات_منتخب
💻 آدرس تارنمای ما :
🌐 https://manainstitute.ir
📱 ما را در ایتا دنبال کنید:
🆔 @maanainstitute
✅ نشست: الهیات و چالش های عصب شناختی
🎙سخنران نشست:
دکتر محمدرضا بیگدلی (دانشیار دانشکده علوم و فناوری زیستی دانشگاه شهید بهشتی)
⏰زمان: شنبه 21-06-1405 ساعت 13
🏢مکان: قم، میدان جهاد، مجتمع جامع امام خمینی (ره)، سالن شهید سید حسن نصرالله
🔗لینک ورود به جلسه:
vce.miu.ac.ir/mhekmat
‼️توجه: این نشست مختص اساتید محترم و اعضای هیئت علمی میباشد.
_ـ_ــ_ـ_ـ_
#خبر
💻 آدرس تارنمای ما :
🌐 https://manainstitute.ir
📱 ما را در ایتا دنبال کنید:
🆔 @maanainstitute
10.30470_phm.2022.530057.1991.pdf
حجم:
580K
✅ معرفی مقاله: مبانی کیهانشناسی فارابی
🔵 کیهانشناسی فارابی یکی از ابعاد فلسفه فارابی است که بازتابی از جهانبینی وی است. فارابی نخستین فیلسوف اسلامی است که در مورد کیهان نظریه منسجم و مدونی را تدوین کرد که الگو و مبنائی برای کیهانشناسی در سنت فلسفه اسلامی قرار گرفت.
🔵 کیهانشناسی فارابی آمیزهای از دو میراث یونانی اعم از فلسفی و علمی و دیگری میراث تمدن نوظهور اسلامی است که با نوآوری و ابتکارت خاص وی همراه شده است. فارابی با پذیرش نظریه صدور، نگاه ذاتگرایانه و ماهوی ارسطو در کیهان-شناسی را کنار زد و با رویکرد هستیشناسی، کیهانشناسی مختص به خود را ترسیم کرد. کیهانشناسی فارابی نظامی پارادایمی و الگویمحور است که مبدأ آن مشخص است و براساس مبدأ اولیه مقصد نیز قابل ترسیم است، برخلاف نظام ارسطویی که نظامی اکتشافی است و موجودات در مراحل تحقیق و تأمل منکشف میشوند.
🔵 در کیهانشناسی فارابی استلزامات نظیر خداباوری، نظاممحوری، انسانمداری، تقدم هستیشناسی بر معرفتشناسی و رابطه علّی و معلولی قابل پیگیری است. نوشتار پیشرو در تلاش است کیهانشناسی فارابی را براساس خاستگاه، مبانی، ابداعات و ابتکارات فارابی توصیف کند و در ادامه استلزامات کیهانشناسی فارابی را بیان کند؛با توجه اینکه کار مستقلی نیز در زمینه انجام نشده است.
✍️ نویسندگان: بتول احمدی، قاسم پورحسن
_ـ_ــ_ـ_ـ_
#معرفی_مقاله
💻 آدرس تارنمای ما :
🌐 https://manainstitute.ir
📱 ما را در ایتا دنبال کنید:
🆔 @maanainstitute
✅ تبیین هستیشناختی «قانون بازتاب اعمال» در امتداد نسلها
🔘 معرفی مختصر دیدگاه علامه طباطبایی در تفسیر المیزان
🔵 انسانها غالباً نتیجه اعمالشان را در همین حیات مادی میبینند؛ اما قرآن پرده از حقیقتی ژرفتر برداشته و بازتاب تکوینی اعمال را به «امتداد وجودی» انسان (نسل و فرزندان او) تسری میدهد. در آیه ۹ سوره نساء هشداری تکاندهنده آمده است: «وَلْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعَافًا خَافُوا عَلَيْهِمْ فَلْيَتَّقُوا اللَّهَ…»
(باید بترسند کسانی که اگر پس از خود فرزندانی ناتوان بر جای میگذارند، بر آینده آنان بیمناکند؛ پس باید از خدا پروا کنند…)
🔵 علامه طباطبایی در جلد چهارم تفسیر المیزان تأکید میکند این بیان، صرفاً یک توصیه اخلاقی نیست؛ بلکه پردهبرداری از یک «سنت قطعیِ هستی» است. ایشان چگونگی اثرگذاری اعمال بر سرنوشت نسلها را بر پایه دو اصل حکمی تبیین میکند:
🔷 ۱. کنشِ انسانی به مثابهی «درخواست تکوینی»
در حکمت اسلامی و مبانی علامه، نظام هستی بر مدار «طلب و پاسخ» استوار است. این طلب همواره «به لسان مقال» (گفتار) نیست؛ بلکه عمیقترین سطح آن، تقاضا «به لسان حال و استعداد» است. هر عمل انسان، یک پالس تکوینی است که او به هستی عرضه کرده و تحققِ آن قاعده را در عالَم میطلبد.
ظالم با تجاوز به حقوق ضعیفان، تکویناً قانونی کلی وضع کرده و روا بودنِ ظلم را اعلام میکند. اما چرا این قانون دامنگیر فرزندانش میشود؟
علامه بر «وحدت حقیقت نوعیهی انسانی» تکیه میکند. حقیقت انسانیت میان ظالم، مظلوم و فرزندِ ظالم، پیکرهای مشترک است. ظالم با ستم خود، رضایت تکوینیاش را به شکستن حریم این پیکره اعلام و زوال امنیت انسان را امضا میکند. هستی به این درخواست پاسخ میدهد (تجلی قاعدهی «وَآتَاكُمْ مِنْ كُلِّ مَا سَأَلْتُمُوهُ»). ظالم با دست خود حصار امنیت را از گِرد نسل خویش برداشته و وقوع ستم بر آنان را از کائنات «درخواست» میکند. هستی نیز همان قاعده را بر سر نسل او پیاده خواهد کرد.
🔷 ۲. وحدت در بستر خویشاوندی (وحدت رَحِم): پیوند خونی (ستون نَسَب)، نسلها را به «پیکرهای واحد» تبدیل میکند؛ مانند درختی که آسیب یا سلامت تنهاش، در شاخهها و میوهها بروز مییابد. هر آسیبی که از یک فرد صادر شود، بر این حقیقت واحد وارد شده و دیر یا زود در نوادگانش پدیدار میگردد.
🔵 تجسم اعمال در همین دنیا
علامه با ارجاع به آیه بعد (إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَىٰ ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا) میافزاید: بر اساس قاعده «تجسم اعمال»، رفتارهای ما واقعیتهایی تکوینیاند که در بستر زمان حرکت کرده و به شکل حوادث، به خود ما یا نسلمان بازمیگردند. البته نظام هستی شبکهای پیچیده است و در کنار قانون «انعکاس عمل»، عوامل بیشماری چون رحمت الهی (وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ) نیز جریان دارند که میتوانند مسیر این بازتاب را تعدیل کنند. در نهایت، این نگاه مسئولیت ما را سنگینتر میکند؛ چرا که ما نه تنها معماران سرنوشتِ فردیِ خود، بلکه پایهگذاران بسترِ زیستیِ نسلهای پس از خود نیز هستیم.
#علامه_طباطبایی
_ـ_ـ_ـ_
💻 آدرس تارنمای ما :
🌐 https://manainstitute.ir
📱 ما را در ایتا دنبال کنید:
🆔 @maanainstitute
✅ معرفی کتاب: قلب اسلام
🔵 پس از فاجعهی یازدهم سپتامبر، در امریکا علاقهی افراد عادی به شناخت بیشتر اسلام بیسابقه است و در عین حال حملاتی که علناً برخی از کشیشهای تندرو و نیز دشمنان سیاسی اسلام به اسلام میکنند و کتابهایی که با غرض مینگارند، در شرف ایجاد بحران بزرگی است که به رغم دوستی بسیاری از گروههای کاتولیک و پروتستان معتدل با اسلام ممکن است به یک «برخورد تمدنها» بینجامد.
🔵 در این موقعیت است که بیان ارکان و اساس تفکر اسلامی و روشنساختن معنای واقعی واژههایی از قبیل «جهاد» و «شهادت» و غیره که دائماً در وسائل ارتباط جمعی غربی به صورت تحریفشده به کار برده میشود، ضرورت دارد. وانگهی باید به حملاتی که به برخی از جوانب اسلام و جامعهی اسلامی مانند حقوق بشر و عدالت و حق زن و غیره میشود، پاسخ داده شود. کتاب قلب اسلام به منظور پاسخ به این مشکلات نوشته شده است.
✍️ نویسنده: سید حسین نصر
👈 لینک کتاب
_ـ_ـ_ـ_
#معرفی_کتاب
💻 آدرس تارنمای ما :
🌐 https://manainstitute.ir
📱 ما را در ایتا دنبال کنید:
🆔 @maanainstitute
✅ هم اندیشی تخصصی نظریه در علوم انسانی؛ چیستی، ساختار و الزامات نظریهپردازی
🔰گروه معرفت شناسی و علوم شناختی پژوهشگاه_فرهنگ_و_اندیشه_اسلامی برگزار میکند:
🎙 با حضور اساتید گرانقدر:
حسین کلباسی اشتری
عبدالحسین کلانتری
سیدمحمدتقی موحدابطحی
#ابراهیم_دادجو
📅 یکشنبه ۲۲ شهریورماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۳
🏢 قم، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
📡 حضور مجازی از طریق:
🌐 skyroom.online/ch/iict/hekmat
_ـ_ـ_ـ_
#معرفی_کتاب
💻 آدرس تارنمای ما :
🌐 https://manainstitute.ir
📱 ما را در ایتا دنبال کنید:
🆔 @maanainstitute
✅ اهمیت مسائل فلسفی و ریشه های آن در علم.
🔘 نظریه ماده و حرکت: اتمیسم دموکریتوس در مقابل نظریه پارمنیدوس
🔵 نظریه فیثاغورسی، با نمودارهای نقطه ای خود، یک شکل ابتدایی از اتمیسم را پیشنهاد داد که بر نظریه اتمی دموکریتوس تأثیر گذاشت، که تحت تأثیر مکتب الئایی، به ویژه پارمنیدوس و زنون شکل گرفت. پارمنیدوس که میتوان او را پدر فیزیک نظری دانست، یک نظریه غیر فیزیکی توسعه داد که اولین سیستم فرضی _ استنتاجی بود. نظریه استنتاجی پارمنیدوس ادعا می کرد که فقط آنچه وجود دارد واقعی است و عدم یا خلأ وجود ندارد. بنابراین، او نتیجه گرفت جهان پر است، اجزائی ندارد و حرکت غیرممکن است، زیرا هیچ فضای خالی برای حرکت چیزی وجود ندارد. این نتایج با واقعیات مشاهده پذیر رد شد و منجر به نظریه دموکریتوس شد که مطابق آن حرکت ممکن است، جهان دارای اجزائی است و خلأ وجود دارد. دموکریتوس این اندیشه را پذیرفت که جهان از فضای خالی (خلأ) و اتم های غیرقابل تقسیم تشکیل شده است.
🔵 این اتم ها تغییر نمی کنند، همه تغییرات به دلیل بازآرایی اتم ها در فضا است و همه تغییرات اساسا حرکت است. این نظریه یک تبیین عقلانی از تغییر ارائه داد که برای توسعه علم فیزیکی بسیار مهم بود. افلاطون این نظریه را تا حدی پذیرقت و صور تغییر ناپذیر را در آن گنجاند، در حالیکه ارسطو آن را رد کرد و پیشنهاد کرد که تغییر چیزی نیست جز فعلیت یافتن بالقوگی های ذاتی اشیاء.
🔵 به رغم غلبه فلسفه ارسطو، ایده دموکریتوس که تغییر باید با حرکت توضیح داده شود، در فیزیک تأثیر گذار باقی ماند. نیوتن نیروهایی با شدت و جهت متغیر معرفی کرد و فارادی و ماکسول بر میدان های نیروهای متغیر تأکید کردند. فیزیک مدرن دیدگاه ساده انگارانه اتم ها به عنوان غیرقابل تقسیم را پشت سر گذاشته است، اما ایده اساسی توضیح تغییر از طریق حرکت همچنان باقی است. این فلسفه طولانی مدت تغییر، که برای عقلانی کردن تغییر طراحی شده بود، برای علم ضروری بوده است اما اغلب بدون توجه به نظر فیلسوفانی که وجود مسائل فلسفی را انکار می کنند فراتر از شکل اصلی خود تحول یافته است.
📚 منبع: کتاب علم و متافیزیک، نوشته علیرضا منصوری
👈 بخش قبلی
_ـ_ــ_ـ_ـ_
#برش_کتاب
💻 آدرس تارنمای ما :
🌐 https://manainstitute.ir
📱 ما را در ایتا دنبال کنید:
🆔 @maanainstitute
✅ فلسفه در آن کتابِ بزرگی نوشته شده است که همواره پیشِ چشمانِ ما گشوده است — مقصودم [کتابِ] جهان است — اما اگر پیشتر زبانش را نیاموزیم و نمادهایی را که بدان نگاشته شده است درنیابیم، هرگز قادر به فهمِ آن نخواهیم بود.
این کتاب به زبانِ ریاضی نوشته شده و نمادهایِ آن، مثلثها، دایرهها و دیگر اشکالِ هندسیاند که بدونِ یاریِ آنها، فهمِ حتی یک کلمهاش ناممکن است؛ و بیبهره از آنها، آدمی در هزارتویی تاریک، بیهوده سرگردان میماند.
👤 گالیله
📚 منبع:
As translated in The Metaphysical Foundations of Modern Physical Science (1925) by Edwin Arthur Burtt, p. 64
_ـ_ــ_ـ_ـ_
#جملات_منتخب
💻 آدرس تارنمای ما :
🌐 https://manainstitute.ir
📱 ما را در ایتا دنبال کنید:
🆔 @maanainstitute
10.30470_phm.2022.539785.2079.pdf
حجم:
532.2K
✅ معرفی مقاله: نقد نئوداروینیسم مادهگرایانه با تکیه بر آراء تامس نیگل
🔵 مطابق با تلقی نئوداروینیست های ماده گرا، حیات و همه امور مربوط به آن صرفاً نتیجه عملکرد قوانین مادی بوده و هیچ عامل غیرمادی یا ماورائی در ایجاد آن دخالتی نداشته است. از این رو، برای ارائه تبیینی جامع درباره جانداران نیز تنها کافی است قوانین مادی را شناخته و همه امور را به این قوانین فرو بکاهیم.
🔵 تامس نیگل، فیلسوف ذهن و از مخالفان ماده گرایی، با استدلال هایی نظیر نامحتمل بودن پیدایش حیات از ماده بیجان، غیر ضروری بودن عملکرد قوانین فیزیکی، وجود آگاهی و فروکاست ناپذیری آن به امور فیزیکی و نهایتاً ناکارآمدی نظریه انتخاب طبیعی در تبیین عقل، به نقد نئوداروینیسم میپردازد. اما دیدگاه خداباورانه را نیز با این استدلال که اولاً باعث ایجاد دوگانگی و شکاف تبیینی میان امر ذهنی و امر فیزیکی میشود و ثانیاً این دیدگاه نیز همچون دیدگاه ماده گرایان تبیین را به نقطه نهایی نمی رساند، مورد نقد قرار میدهد. در مقابل، پیشنهاد وی فرضیه همه جاندارانگاری است که مدعی ارائه فهمی طبیعی و در عین حال غیرمادی از طبیعت است.
🔵 هدف این مقاله، در وهله اول، نقد نئوداروینیسم ماده گرایانه با بهره بردن از آراء انتقادی نیگل، و در وهلۀ دوم، استدلال بر این نکته است که بر اساس اصل استنتاج بهترین تبیین، خداباوری در مقایسه با ماده انگاری و فرضیۀ نیگل، تبیین قابل قبول تری است.
✍️ نویسندگان: صمد حسینی، عباس یزدانی
_ـ_ـ_ـ_
#معرفی_مقاله
💻 آدرس تارنمای ما :
🌐 https://manainstitute.ir
📱 ما را در ایتا دنبال کنید:
🆔 @maanainstitute
✅ معرفی کتاب: توصیف فلسفی علم؛خوانش ویتگنشتاینی از ساختار انقلابهای علمی
🔵 فیلسوفان متعددی شباهت میان آموزههای فلسفی کتاب ساختار انقلابهای علمی تامس کوهن با فلسفهی ویتگنشتاین متأخر را نشان دادهاند؛ اما باید توجه کرد که حاصل تأثیر بنیادینی که کوهن از ویتگنشتاین گرفت نه صرفاً مجموعهای از آموزههای فلسفی، بلکه شیوهی فلسفهورزی او بود.
🔵 از نظر ویتگنشتاین، اندیشهی فلسفی رایج ــ متأثر از علوم طبیعی ــ بهدنبال «تبیین» امور است و، از این رو، در میان انبوهی از نظریهها سرگشته و حیران است، در حالیکه کار فلسفه صرفاً «توصیف» است و باید از هر نوع تبیینی در فلسفه پرهیز کرد. در واقع، آنچه کوهن از ویتگشنتاین وام گرفت همین شیوهی فلسفهورزی بود که آن را برای فهم تحول و تطور «علم» به کار بست.
🔵 همهی شباهتهای بعدی میان آموزههای فلسفی کوهن با ویتگشنتاین پیامد همین شیوهی فلسفهورزی است. کتاب توصیف فلسفی علم میکوشد تا پس از ایضاح شیوهی فلسفهورزی ویتگنشتاین متأخر، خوانشی جدید از کتاب ساختار انقلابهای علمی تامس کوهن عرضه کند تا بسیاری از ابهامهای مطرحشده در خصوص آن رفع شوند.
✍️ نویسنده: غلامحسین مقدم حیدری
👈 لینک کتاب
_ـ_ـ_ـ_
#معرفی_کتاب
💻 آدرس تارنمای ما :
🌐 https://manainstitute.ir
📱 ما را در ایتا دنبال کنید:
🆔 @maanainstitute