جلسه 13 اصول المعارف 98/2/16

جلسه 14 اصول المعارف 98/2/17

بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله رب العالمین وصلی الله علی محمد وآله الطاهرین ولعنة الله علی اعدائهم اجمعین الی یوم الدین نکاتی از جلسه سیزدهم درس اصول المعارف الالهیة، صفحات 31 و32، استاد میلانی، سه شنبه 16/2/98 ۞همه فلاسفه قائل به قدم عالم هستند، واگر کسی استثناءا قائل به حدوث شده باشد با مبانی فلسفه ناسازگار است واز متکلمین این حرف را گرفته است. ۞مقصود فلاسفه از حدوث ذاتی وابستگی به غیر است، که اگر مقصود وابستگی در ایجاد باشد که همان حدوث زمانی خواهد شد، واگر مقصود این است که امر حادث جزء (مثل جزء بودن موج دریا نسبت به دریا) وصفت خداوند باشد، خداوند را مرکب فرض کرده اند، وموجود مرکب نمیتواند ازلی باشد زیرا ترکیب تقارن در اجزاء دارد وتقارن یعنی مصاحبت وهمزمانی. ۞این که ظاهر برخی کلمات فیلسوفان دلالت میکند آنها خداوند را موجودی جدا ولی همراه با مجردات مثل عقول عشره، از ازل موجود میدانند، وعقول عشره وابسته به خداوند میباشند، این نگاه بدوی ونادرست است، والا خود فلاسفه میگویند مقصود ما این نیست که دو موجود حقیقی باشند، بلکه یک موجود است که صور مختلفه دارد، همانند یک دائره وسیعی که درونش دائره های متعددی است. ۞آیه شریفه "خُلقوا من غیر شیء"، به معنای نفی خالق است ولذا با عبارت "خالق من غیر شیء" متفاوت است، عبارت دوم به معنای اثبات خلقت بدون ماده است. ۞هیچ مخلوقی مثل خودش را نمیتواند خلق کند، باران مثلا معلول ابر نیست، بلکه خود اجزاء ابر است، ویا چربی معلول روغن نیست، وشوری معلول نمک نیست، بلکه نمک شور از ظرف نمک داخل غذا میرود، وآتش نیز آتش نمیدهد، یا محرّک انرژی در خودش را به متحرک منتقل میکند، راه رفتن باعث مایه گذاشتن میشود وحتی ایجاد فکر هم غلط است، زیرا اجزاء تبدیل میشوند، پس "ایجاد کننده" در مخلوقات واشیاء دارای زمان ومکان وصفات وحالات، نداریم.همانطور که إعدام هم در موجودات متجزی معنا ندارد، هر چه هست جابجائی است. ۞موجود شدن شیء متجزی چه از عدم به وجود بیاید وچه موجود قبلی او را ایجاد کرده وچه بگوید قبلی خودش را زیاد کرده است، همه این مطالب در استحاله یکسان هستند. ۞دور وتسلسل در مورد خالقیت موضوعا منتفی میباشند، زیرا موجود متجزی نمیتواند خالق باشد. ۞هیچگاه روایات متشابه سبب گمراهی عرفاء وفلاسفه نشده، بلکه آنان ابتداء دنبال عرفان وفلسفه رفته وعقیده را باطل کردند، وبعد دنبال مدرک روائی گشتند.

جلسه 15 اصول المعارف الالهیة 98/2/18

جلسه 15 اصول المعارف پرسش وپاسخ

درس اصول المعارف، شب جمعه وشب شنبه تعطیل است.

بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله رب العالمین وصلی الله علی محمد وآله الطاهرین ولعنة الله علی اعدائهم اجمعین الی یوم الدین خلاصه جلسه سه شنبه 17/2/98: استاد در این جلسه نخست نکاتی مرتبط با خالقیت اهل بیت علیهم السلام در ادامه جلسه قبل بیان فرموده، وسپس سه قاعده را بررسی کردند (ص33 و34 کتاب اصول المعارف)، قاعده اول: تمام ما سوی الله زمانی ومکانی هستند وقاعده دوم این که تناهی وعدم تناهی ملکه وعدم ملکه واز خواص کمّ میباشند، وسومین قاعده تبیین استحاله بینهایت بود، که نخستین برهان بر استحاله بینهایت را توضیح دادند (قابلیت زیاده). نکاتی از جلسه چهاردهم درس اصول المعارف الالهیة: ۞ذاتی که موجودات متجزیه را خلق وایجاد میکند خودش باید متعالی از داشتن اجزاء وصفات واحوال باشد، ذات متجزی نمیتواند متجزی را خلق کند، ذات متجزی اجزاء خودش را دارد وفقط متغیر ومتبدل میشود، ابری که باران میدهد در واقع از خودش مایه میگذارد. جز ذات احدیت که اذا اراد شیئا ان یقول له کن فیکون، همین که ایجاد کند موجود است ونیاز به ماده سابق ندارد، والبته آیات وروایات هم ناظر به این دلیل عقلی هستند ولذا به شکل ارسال مسلمات غیر از این را واضح البطلان میدانند. وسوم این که روایاتی که بالخصوص داریم که اهل بیت علیهم السلام فرمودند خلقت را به ما نسبت ندهید، البته در کل عالم وجود اراده معصوم از باب تشریف واکرام نه از باب لزوم ولابدّیتی که فلاسفه وعرفاء وتفکیکیها وشیخیه ادعا میکنند، اراده ومشیتشان در همه چیز موثر است، آنچه بخواهند خدا بخواهد وآنچه خدا بخواهد این ها میخواهند، چون "ادّب نبیه ثم فوض الیه"، این طور نیست که خدا یک چیزی را بخواهد واین ها نخواهند، زیرا علم به مصالح ومفاسد را خداوند به اینها داده است، واین بحث در اواخر کتاب معرفت الله باب ولایة الاولیاء والتفویض الیهم کاملا تشریح شده وروایات وادله اش گفته شده است. نکته چهارمی هم هست: اصلا شخص معتدّبه نداریم که قائل باشد موجود متجزی متجزی را خلق کند، کسی قائل نیست که ائمه علیهم السلام خالق هستند، اگر شیخیه میگوید اهل بیت علل اربعه هستند واز جمله علت فاعلی عالم هستند ویا تفکیکیها قائل به خالقیت برای اهل بیت هست، ویا اگر صوفیه وعرفاء وفلاسفه میگویند، در واقع هیچکدام شان قائل به خلقت نیستند، اصلا خلقت را قبول ندارند چه اهل بیت وچه غیر آنها، ایشان خلقت را به معنای تطور گرفتند، مثل بخار آب نامرئی مطلق تعین پیدا میکند ومیشود یک ابر، که یکی اسمش را اهل بیت میگذارد یکی اسمش را صادر اول میگوید فیض مقدس نفس رحمانی... الفاظ گول زننده که هم خودشان را گمراه میکنند وهم دیگران را. حتی شیخیه هم خیلی حرفهای گنده ودهن پر کن میزنند که اهل بیت علل فاعلی هستند، در واقع میگویند اهل بیت فاعل خودشان هستند، وعین اشیاء وسنگ وچوب حتی اعیان نجسه وحیوانات هستند، این طور نیست که شیخیه خیلی درجات معرفت را طی کرده باشند، البته خودشان قائل هستند که ما فقط دارای معرفت اهل بیت هستیم ودیگران ما را غالی میدانند وبقیه مقصر هستند. ولی آنها در نهایت تقصیر هستند وبدترین اهانتها را به اهل بیت علیهم السلام کرده اند، واهل بیت را با بدترین موجودات یکی دانستند، اما علماء وفقهاء بحث ولایت تکوینی وتشریعی را خیلی خوب مطرح میکنند، والبته معتقد نیستیم که فقهاء وعلماء ما معصوم باشند، ولی فاصله فقیه اهل بیت (هر چند با چند اشتباه فقهی)، با فقیه مکتب سقیفه خیلی زیاد است، همین فاصله بین متکلمین وبین فلاسفه وشیخیه وصوفیه وعرفاء موجود است. ۞متناهی وغیر متناهی را مثل ملکه وعدم ملکه میدانیم، (نه خود ملکه وعدم ملکه) زیرا در منطق نسبت به ملکه وعدم ملکه ابهامی هست، که آیا مختص به مواردی است که طرفین موجود باشند مثل بینا ونابینا، ویا در مواردی که یک طرفش مستحیل الوجود هم باشد ملکه وعدم ملکه گفته میشود، زیرا نامتناهی اصلا نداریم، پس اگر متناهی ونامتناهی هر دو موجود بود، دقیقا مثل بینا ونابینا میشد، ولی چون نامتناهی نداریم میگوئیم مانند ملکه وعدم، مهم این است که متناهی ونامتناهی کوچک وبزرگ است، وکوچکی وبزرگی در شیء دارای کم وکیف وزمان است، که به عنوان عام به او جسم میگویند ولو جسم لطیف باشد، وخداوند چون دارای کمّ نیست، پس نه متصف به متناهی ونه متصف به نامتناهی نمیشود. ۞فلاسفه میگویند وجود خداست، والبته وجود جزء ندارد، ولی اگر کمی فکر بشود، متوجه میشود این حرف اشتباه است، آقای مصباح هم در حاشیه نهایه هر کار کرده نتوانسته توضیح بدهد چطور وجود جزء ندارد. ۞کسی به این آقایان اهانت نمیکند، بلکه میگوئیم اینها انسانهای خوب وولائی هستند، اگر چه دارای خطاهائی هم هستند، ولی اینها بدترین اهانتها را انجام میدهند، مثلا مرحوم میرزا جواد آقای ملکی تبریزی (استاد معروف اخلاق!) میگوید حکیمی در اصفهان خادمش را دنبال غذا فرستاد وبه وی گفت بیا با من غذا بخور، خادم گفت من با شما غذا نمیخورم چون شم

ا وحدت وجودی هستین گفت بیا بخور من تو را خر هم نمیدانم، خدا بدانم؟، مخالفین وحدت وجود را با عنوان خر توهین میکنند. ۞از کلمات عجیب فلاسفه تعبیر "فوق بینهایت به مقدار بینهایت" است، بینهایت که فوق ندارد، اگر فوق میداشت که بینهایت نمیشد، آن هم فوقی که به مقدار بینهایت باشد!!! ۞نامتناهی مطلقا موهوم است، حتی عمر بهشت هم هیچگاه بینهایت حقیقی نخواهد شد که دست خدا بسته شود ونتواند به آن اضافه کند، بلکه همیشه قابل ازدیاد است، وهمیشه مقدار محدودی از آن محقق شده است، پس فرق دنیا وآخرت در این نیست که دنیا محدود وآخرت نامحدود باشد، بلکه فرقش در این است که دنیا محدودی است که پایان میپذیرد ولی آخرت همیشه محدودی است که پایان نمیپذیرد.وهیچگاه بینهایت حقیقی تحقق نمیپذیرد. ۞امام رضا علیه السلام میفرماید: "من قال الی م فقد نهّاه..." همین که خدا را دارای زمان دانستی باید خداوند را محدود ومتناهی کنی، زیرا نامتناهی نداریم، همین که بگوئی "تا کی" و"تا کجا"، نادانسته برای خداوند حد وحدود فرض کردی. ۞مخلوق همیشه در هر لحظه احتیاج دارد که خداوند به عمرش زیاد کند، همین لحظه گذشته ما نیست وآینده هم نیامده است، اگر خداوند قلم صنعش را بردارد ما نیستیم، نه این که بخواهد معدوم کند، همین که ایجاد نکند معدوم هستیم. ۞جناب مرحوم شیخ علی مازندرانی در کتاب "الحجّة البالغة للحجّة البالغة في قمع المذاهب المختلفة الزائغه"، (که رحمت خداوند در این شبهای ماه مبارک بر او باد) ما را ملتفت به این روایت شریف: ما احتمل الزیادة کان ناقصا ... که دال بر استحاله نامتناهی به قول مطلق است، کرد، والبته نکاتی بسیار زیادی از همین مطلب استفاده میشود. ۞ الصَّادِقِ علیه السلام قَالَ: مَنْ قَالَ كُلَّ يَوْمٍ أَرْبَعَمِائَةِ مَرَّةٍ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ رُزِقَ كَثِيراً مِنْ عِلْمٍ أَوْ كَثِيراً مِنْ مَالٍ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ مِنْ جَمِيعِ ظُلْمِي وَ جُرْمِي وَ إِسْرَافِي عَلَى نَفْسِي وَ أَتُوبُ إِلَيْه این را به نیت علم نافع بخوانین. ۞اگر گفته شود چون جهل برای خداوند نقص است، پس عالم است، غلط است، خداوند متعالی از نقص وکمال است. ۞شدت وضعف همان زیاده ونقصان است، ولی چون افرادش قابل حس نیست تعبیر به شدت وضعف میشود، مثلا نور چون افرادش قابل حس نیست تعبیر به شدید وضعیف بکار میبرند.

بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله رب العالمین وصلی الله علی محمد وآله الطاهرین ولعنة الله علی اعدائهم اجمعین الی یوم الدین خلاصه جلسه 15 اصول المعارف الالهیة، چهارشنبه 18/2/98: استاد در این جلسه عمدتا به نقد کلام آقای مصباح در نقد ادله استحاله بینهایت پرداختند، آقای مصباح گفته بود که قواعد ریاضی در بینهایت تخصیص خورده است، ولی استاد میفرمایند بجای تخصیص قواعد عقلی از بُت بینهایت دست بردارین برخی نکات طرح شده در جلسه: ۞عرفاء، صوفیه، فلاسفه وتفکیکها خدا را بینهایت میدانند، بینهایتی که واقعا محقق است وقابل زیاده نیست. ۞چند بینهایت مزاحم نیستند، (با قطع نظر از اشکال استحاله بینهایت) مثلا یک صف بینهایت پرتقال مزاحم صف دیگر بینهایت سیب نیست. ولی اگر بینهایت از مجموعه تمام افراد موجودات تشکیل شده باشند، دیگر قابل ازیاد نخواهد بود، وفلاسفه میگویند قدر جامع را میگیرند که موجودیت باشد، همه زنها ومردها وسیبها وسنگها ودریاها مجموعه اینها موجود بینهایت است، مثل یک بادکنک که به طور بینهایت عالم را پر کرده باشد، واین ذات احدیت است، که واجب الوجود باشد، ولذا میگویند جائی برای غیر نمیگذارد، یعنی خدا را موجود دارای جا ومکان فرض کردند. ۞ما موجود را به دو قسم مقداری وغیر مقداری تقسیم کردیم، ولی فلاسفه یا این تقسیم را نشنیدند، ویا درست تلقی نمیکنند، وبلکه موجودات را به محدود ونامحدود تقسیم میکنند، وطبیعی است که خدا را موجود نامحدود قرار میدهند، زیرا خیال میکنند موجود نامحدود بهتر وافضل از موجود محدود است، مثل مورچه ای که خیال میکند خدایش دارای شاخکهای بزرگتر است، زیرا مورچه کمال را در شاخک میبیند وما کمال را در وجود میبینیم، پس طبیعی است که انسانها خدای را موجود بینهایت بداند، مگر این که انبیاء بشر را متنبه کنند که موجود منحصر به موجود متجزی وزمانی ومکانی نیست، بلکه موجودی هم که نه زمان دارد ونه مکان، نه شکل وصورت دارد، نه تغیر وتبدل دارد، تمام عالم باشد یک سر سوزن به وجود او اضافه نمیشود، هیچ چیز هم نباشد چیزی از او کم نمیشود، زیرا جزء وکل وزمان ومکان ندارد. ۞در بدو امر شاید تعجب کنین که مگر میشود کسی خدا را به این معنا نامتناهی بداند، ولی ما نصوص واعترافات آنها را در کتاب الاعلان عن اسرار الفلسفة والعرفان (عربی) وکتاب شناخت فلسفه عرفان کلام (فارسی) جمع کردیم. ۞در پاورقیهای کتاب فراتر از عرفان، کلمات تمام بزرگان که فرمودند خدا بینهایت نیست، ذکر کردیم، ولی متاسفانه به جهت تبلیغات ومتروک شدن کلام، بدیهیات عقلی را توجه ندارند وخدا را بینهایت میدانند. ۞در کتاب فراتر از عرفان حرفهای فلاسفه (از جمله ملاصدرا) در جواب ادله استحاله بینهایت ذکر کرده واشکال کردیم، واحتمالا جلسات آینده مطرح خواهیم کرد. ۞آقای مصباح در تعلیقه (ش168ص190) نهایة الحکمة میگوید: "یشکل الجمع بین القول باستحالة غیر المتناهی بالفعل والقول بجواز وقوع حوادث غیر المتناهیة" مشکل در قول به جواز وقوع حوادث نامتناهی است، ولذا این حرف را باید رها کرد "خصوصا ان المتفرقات فی وعاء الزمان مجتمعات فی وعاء الدهر" امروز قطعا غیر از دیروز است، اجزاء زمان با هم جمع نمیشوند، ولذا زمان کمّ غیر قارّ ومتصرم الوجود است، پس اجتماع این قطعات مستحیل است، ولو اسم آن را دهر بذاریم، فلاسفه در تعریف دهر میگویند ظرف سنجش حوادث زمانی با مجردات است، میگویند نظیر نگاه از زاویه یک پنجره به سمت قطار در حال حرکت است، که واگن واگن دیده میشوند، ولی اگر پشت بام بروید تمام قطار را یکجا میبینید، ولی این ربطی به اجتماع قطعات زمان ندارد، نه مکان واگنها یکی میشوند ونه زمان حرکت آنها، مثال اینها مثل این است که گفته شود زوج وفرد در عالم عدد صحیح با هم جمع نمیشوند، ولی در عالم دهر میشود هم عددی زوج باشد وهم فرد، پس نتیجه این که خود دهر زمان است. "ویمکن دفع الاشکال بان العدد امر یقبل التنصیف وسائر النسب الکسریة، ولهذا فلایصدق الا علی الامور المحدودة، فالامور التی لاتتناهی لاتکون معروضة للعدد بما انها غیر متناهیة" مرحوم خواجه ومرحوم علامه ومتکلمین میگویند طبق برهان مستفاد از نصوص دینی قاعده این است که وقتی چیزی نصف شد، نصفش برابر با کل نیست، واگر قرار بود موجودی بینهایتی وعددی باشد لازم میآید نصفش با کلش برابر باشد، پس نتیجه این است که بینهایت نداریم، ولی اینها میگویند چون از اول پذیرفتیم بینهایت هست، ونذر کردیم تا آخر همین غلط را ملتزم باشیم، لذا قانون ریاضی را تخصیص میزنیم!!!. اگر بینهایت باشد نصفش نه این که برابر با کلّ هست، بلکه بیشتر از کلّ میباشد، زیرا اگر بینهایت تومان داشته باشم، بینهایت ریال وبینهایت یک دهم ریال وبینهایت یک صدم ریال دارم، زیرا همه اش بینهایت است. در امر محقق خارجیه یکان وصدگانش مساوی با کلّ وبلکه بیشتر از کلّش باشد، پس همه قوانین ریاضی به هم میریزد. هیچ ریاضیدان نمیگوید که جمع وتفریق در برخی جاها جواب

نمیدهد، ولی فلاسفه این حرفها را راحت میگویند که چون بینهایت درست است، وانسانها مثلا میتوانند بینهایت باشند مبادا شروع به شمارش آنها کنی (الامور التی لاتتناهی لاتکون معروضة للعدد) زیرا نتیجه خواهید گرفت که نصفش بیشتر از کل میشود. سر دو راهی مانده اند یا امور نامتناهی معروض عدد نیستند ویا اگر معروض عدد هستند پس نامتناهی نیستند، وسپس راه اول را انتخاب میکنند، وحال آن که راه دوم معقول وصحیح است. "واذا صح هذا الجواب امکن اجراءه فی المقادیر الهندسیة ایضا، فیقال ان المقادر الهندسیة بما انها تلک المقادیر لاتعرض الا للاجسام المتناهیة، فلاتدل البراهین الهندسیة کالبرهان السلمی وبرهان المسامتة علی تناهی العالم الجسمانی فی الواقع" برهانی بر تناهی عالم جسمانی اقامه شده است، وآن این که اگر قرار باشد ابعاد عالم بینهایت باشد محال لازم میآید، مثلا از دو نقطه خط متمایل بکشیم، یکی به سمت چپ ودیگری به سمت راست، وبین این خطها خط خط بکشیم مثل نردبان، پله اول در حدود یک متر هست، وپله دوم یک متر وده سانت، وپله سوم یک متر وبیست سانت، وهمینطور تا بینهایت، ولی لازم میآید که پله ها بعدی بینهایت باشند در عین این که محصور بین دو ضلع زاویه هستند، هم محدود وهم نامحدود، وفلاسفه مشاء به این برهان بر تناهی ابعاد استدلال میکردند.(اگر چه ابعاد زمانی را نامتناهی میدانستند ومنکر حدوث عالم بودند) ولی فلسفه فعلی میگوید ابعاد مکانی هم نامتناهی است، ولذا اینجا میگویند قواعد هندسی در عالم بی نهایت جاری نیست، اما صحیح این است که بخاطر بُت بینهایت نمیشود همه قواعد ریاضی وفلسفی را زیر پا بذارید. "وفیه تایید لکون الکم اعتباریا کما اشرنا الیه سابقا" میگوید کمّ اصلا وجود خارجی ندارد، اعتباریات چند معنا دارد، یکی این که اعتباریات امور عینی نیستند ومربوط به عالم عقل هستند، مثل این که امکان امر اعتباری است نه واقعی، ولی کمّ واقعا در خارج است، طول این عصا در خارج هست، صفت عصا این است که طول وعرض وعمق دارد، همانطور که مائع بودن آب در خارج هست، وواقعا قواعد ریاضی وهندسی بر اینها جاری است. ۞اگر قرار باشد فیض بینهایت باشد، فیض کردن محال است، چون فیض قابل ازیاد نیست، وخداوند میفرماید: یزید فی الخلق ما یشاء" پس فیض که فعل خداست متناهی است، وثانیا خداوند اژدهای هفت سر اگر خلق نکند فیضش مشکل دار میشود؟! خداوند بخیل میشود؟!. ۞ذات خداوند وصفات او عددی نیست، لذا موصوف به متناهی وغیر متناهی نمیشود، بخلاف فعل خداوند که مخلوق خدا وعددی است. ۞کتاب الإسفار عن نصوص الأسفار، به بررسی روایات اسفار پرداخته وثابت کرده که بسیاری از روایاتش برای صوفیه اهل سنت است، (که از طریق ابن عربی وارد کتب سید حیدر آملی وسپس وارد کتاب اسفار شده) وروایات شیعه هم غلط معنا میکند، مثلا روایت کذب الوقّاتون را به تعیین وقت قیامت معنا میکند! ۞در مورد توحید ابن عربی برخی علماء شیعه به او ارادت دارند، واما در بحثهای ولایت با او مخالف هستند، ولی برخی مثل آقای حسن زاده در تمام بحثها به او ارادت دارند و حتی بحثهای مرتبط با ولایت او را توجیه میکنند.