#مقاله 📌 بررسی و نقد گزارش‌های تاریخ شهادت امام حسن مجتبی(ع) ✍ نگارنده: یدﷲ مقدسی 📖 فصلنامهٔ تاریخ اسلام، سال یازدهم، پاییز و زمستان ۱۳۸۹، شماره ۴۳-۴۴

🔻شایعه ای بی اساس یکی از آثار منتشر شده در مجموعه کتب و رسائل قاسم رسی کتابچه ای است با عنوان «تثبیت الامامة» که موضوع آن اصل مساله امامت واثبات امامت علی (ع) است. اول و آخر این رساله یا کتابچه که دارای نسخه های خطی متعددی است کاملا مشخص است و در آن هیچ مطلبی در باره تعیین تاریخ ولادت و وفات دوازده امام وجود ندارد و نمی تواند وجود داشته باشد چرا که: اولا: قاسم رسّی یک زیدی متعصب به مذهب زیدیه است که ائمه اثناعشر را به عنوان امام به رسمیت نمی شناخته و خود او در دو کتابچه دیگر که هم در مجموع کتب و رسائلش و هم به صورت مستقل منتشر شده با عنوان «الرد علی الرافضة» و «الرد علی الروافض» به رد دیدگاههای شیعه امامیه پرداخته است. ثانیا؛ قاسم رسّی متوفای 246 ق است و در زمان امامت امام دهم شیعیان (وفات 254 ق) از دنیا رفته و نمی توانسته تاریخ همه امامان (تا امام دوازدهم) را بیاورد. ناشر لبنانی این کتاب در پایان جدول ولادت و شهادت 14 معصوم را اضافه کرده و همین باعث اشتباه بسیاری از متساهلین در امر تحقیق شده است. 🆔 @Ali_MousaviNejad

🔻ماجرای اسفناک انتشار «تثبیت الامامة» قاسم رسّی 🔹قاسم رسّی فرزند ابراهیم طباطبا از نوادگان امام حسن متولد 169 قمری متوفای 246 قمری از جمله امامان زیدیه به شمار می آید که از او آثاری بر جای مانده و به او منتسب می شود. عمده این آثار سالها پیش در دو مجلد قطور توسط پژوهشگران زیدی یمن منتشر شده است. 🔸حدود بیست سال قبل آقای صالح وردانی.. یک نسخه خطی از تثبیت الامامة قاسم رسّی را تحقیق و منتشر می کند. در پایان این چاپ، خلاصه ای از زندگی امامان دوازده گانه شیعه در سه صفحه ضمیمه کتاب شده است! البته با یک برگ فاصله و بدون اینکه ادعا شده باشد که این سه صفحه جزئی از کتاب تثبیت الامامة است، و صد البته که نیست؛ [صاحب تثبیت الامامة زیدی است نه دوازده امامی! و دشمن شیعیان است و رد بر رافضه نوشته است]. 🔹این چاپ به دست همان جریان مصرّ بر تکثیر روزهای عزاداری و اختصاص هفتم صفر به امام حسن می افتد. آن سه صفحه ضمیمه کتاب را بخشی از کتاب پنداشته! و وقتی می بینند در آن تاریخ وفات امام حسن روز هفتم صفر ذکر شده، آن را یک کشف مهم علمی و تاریخی می پندارند!! 🔸غافل از آنکه این ضمیمه هیچ ربطی به کتاب تثبیت الامامة قاسم رسّی ندارد، و افزونه ای است که توسط محقق کتاب یا ناشر لبنانی به کتاب اضافه شده است! https://t.me/Ali_MousaviNejad/184 Telegram

🔹حضرت آیة الله فاضل فرموده اند: «غالب مورخین و فقها 7 صفر را شهادت امام حسن مجتبی(ع) می دانند. اول کسی که این مطلب را گفته کسی است به نام سید قاسم بن ابراهیم رسی.. کتابی دارد به نام تثبیت الامامة... در این کتاب می‌گوید امام مجتبی(ع) در روز 7 ماه صفر به شهادت رسید». 🔺اما سید قاسم رسیّ مطلقا چنان سخنی نگفته! جدولی که شهادت امام را در 7 صفر ذکر کرده جزو متن کتاب سید قاسم نیست و آن را ناشر لبنانی به آخر کتاب رسی افزوده. قاسم اصلا شیعه دوازده امامی نیست که جدول ولادت و شهادت 14 معصوم را در پایان کتابش بیاورد! 🔻این که غالب مورخین و فقها 7صفر را روز شهادت امام میدانند نیز ادعایی خلاف واقع است. تا قرن هشتم، 28 یا آخر صفر مطرح بوده و اول بار در قرن هشتم در دروس شهید اول در اثر سهو ناسخ هفتم صفر ذکر شده. 🔹امید است شخص آیة الله و خبرگزاریها لااقل اشتباه عجیبی که در انتساب جدول اضافه شده به کتاب رسّی رخ داده را اصلاح کنند؛ چرا که انتساب آن جدول به رسی موجب شماتت مخالفان شیعه می شود، به خصوص که رسّی خود از دشمنان شیعیان بوده و کتاب الرد علی الرافضه او چاپ شده است. @bazmeghodsian

🔻سلخ صفر، نه سابع صفر! 🔸دروس شهید اول از فقهای قرن هشتم هجری - که کتابی فقهی است نه تاریخی - شهادت امام مجتبی (ع) را برای اولین بار هفتم صفر ذکر کرده که با تمام منابع متقدم 700 ساله مخالف است. 🔹سرّ این اختلاف هم در این است که کاتب «سلخ صفر» یعنی آخر صفر را به اشتباه «سابع صفر» کتابت کرده است. همین اشتباه ساده کاتب موجب اشتباه و مستمسک آیندگان شد که شهادت امام را بدون توجه به تمام منابع اصیل تاریخی و حدیثی، روز هفتم صفر بدانند! و این رشته سر دراز دارد... 🔸فرق الشیعه نوبختی، المقالات والفرق سعد بن عبدالله اشعری، اصول کافی کلینی و کفایةالاثر خزّاز قمی: وفات امام حسن (ع) در آخر صفر است. 🔹مسارالشیعة شیخ مفید، مصباح المتهجد شیخ طوسی، اعلام الوری طبرسی، مناقب ابن شهرآشوب و المستجاد علامه حلی: وفات امام (ع) 28 صفر است. @bazmeghodsian

🔻یک بام و دو هوای تحقیق! 🔸مستند قائلان به شهادت امام مجتبی (ع) در هفتم صفر قول شهید اول در کتاب فقهی «دروس» است، که در اثر اشتباه و تصحیف کاتبان، بجای سلخ صفر، سابع صفر ذکر شده است. 🔹اما همان شهید بزرگ در همان کتاب «دروس»، ولادت امام کاظم (ع) را در هفتم صفر ذکر کرده است. 🔸اگر بناست قول فقیهی همچون شهید اول مبنای تاریخ قرار بگیرد، چرا فقط در یک مورد - شهادت امام مجتبی (ع) که وقوع تصحیف در آن کاملا آشکار بوده و بر خلاف تمام منابع معتبر تاریخی است - مبنا قرار می گیرد، و مورد دیگر - ولادت امام کاظم (ع) - که نه تنها شهید در آن متفرد نبوده بلکه اعلامی همچون شیخ طبرسی، ابن شهرآشوب، کفعمی، فتال نیشابوری، حسن شیعی سبزواری و مستوفی قزوینی نیز با او هم عقیده اند به فراموشی سپرده می شود! 🔻این یک بام و دو هوا شایسته وادی تحقیق نیست و خوب است محققان از همرنگی با جریان سازها بپرهیزند و بدون پیش فرض وارد تحقیق بشوند. @bazmeghodsian

🔻مهملات صفریه! ◼️ برخی افاده فرموده اند: «در زمان صفویه، شهادت امام حسن مجتبی (ع) در ۷ صفر تعطیل رسمی بود. تا اینکه در زمان ناصرالدین شاه تولد ناصرالدین شاه مصادف با ۶ صفر بود، برای اینکه تولدش در شب شهادت امام حسن ع نباشد، عده ای را اجیر کرد تا در تاریخ دست برده !! و شهادت امام حسن ع را در تاریخ ۲۸ صفر برگزار کنند و ولادت امام کاظم ع که در ۷ صفر با سندی ضعیف ! اعلام شد در این تاریخ برگزار شود. نکته جالبتر اینکه فقط ایرانی ها ۲۸ صفر را شهادت امام حسن ع می گیرند». 🔸پیش از این نشان دادیم که تمام منابع معتبر شیعه در طی 800 سال شهادت امام مجتبی ع را در 28 یا آخر ماه صفر ذکر کرده اند و از قرن هشتم در اثر اشتباهی که در کتاب فقهی شهید اول رخ داد سلخ (آخر) صفر به سابع (7) صفر تبدیل شد و برخی از عالمان شیعه به این تاریخ اعتماد کرده و منابع متعدد و معتبر هشت قرن قبل را نادیده انگاشتند. و این ربطی به ناصرالدین شاه بیچاره ندارد و کسی برای دست بردن در تاریخ اجیر نشده است! معلوم نیست این مهملات از کجا نشأت گرفته است؟! https://t.me/bazmeghodsian/26829

🔻تحریف تاریخ در اثر اعتماد به غیرمتخصص 🔹اینکه در سالهای اخیر برخی اصرار دارند شهادت امام مجتبی (ع) را در هفتم صفر وانمود کنند مستند محکمی ندارد. 🔸وقتی منابع تاریخی و حدیثی شیعه و سنی تا پایان قرن 7 را جستجو می کنیم هیچ نویسنده شیعه یا سنی نمی یابیم که گفته باشد شهادت امام حسن (ع) در اوایل صفر یا در هفتم صفر یا حتی در اواسط این ماه بوده است. عموم مورخان و محدثان شیعه « 28 صفر » یا « آخر صفر » را نقل کرده اند، و مورخان اهل سنت نیز یکی از روزهای آغازین ماه ربیع را مطرح کرده اند. یعقوبی نیز گرچه شیعه است اوایل ربیع را ذکر کرده است. 🔹اگر بخواهیم بین روایات مورخان سنی با روایات علمای شیعه سازگاری برقرار کنیم باید بگوییم وفات امام حسن (ع) تقریبا همزمان با سالروز وفات رسول الله ص بوده (اواخر صفر یا اوایل ربیع) بوده یا سه چهار روز دیرتر (طبق قول اهل سنت). بنابراین بسیار با اوایل ربیع نزدیک است لذا عجیب نیست که مورخان اهل سنت چند روز اشتباه کرده باشند و اوایل ربیع را مطرح کنند. 🔸بنابراین اینکه در سالهای اخیر یک جریان سازماندهی شده از منبری ها و مداحان محترم ، اصرار دارند شهادت امام مجتبی (ع) را در «هفتم صفر» وانمود کنند مبتنی بر روایت یا مستند محکمی نیست زیرا نخستین کتابی که این روز را به عنوان روز شهادت حضرت(ع) ذکر کرده کتاب «الدروس الشرعیه» نوشته «شهید اول» (قرن 8) است که گویا در نسخه خطی آن در هنگام استنساخ (رونویسی از روی نسخه خطی) اشتباه شده و عبارت [سلخ صفر] «آخر صفر» به صورت «سابع صفر» ثبت شده است. پس از آن کفعمی نیز – قاعدتا در اثر اعتماد به نسخه کتاب «الدروس» - همین اشتباه را نقل کرده است. 🔹وقتی تنی چند از فقهای معاصر ادعا می فرمایند که «مشهور این بوده که شهادت امام مجتبی(ع) در هفتم صفر رخ داده»!! باید از آن جهت باشد که این عزیزان صرفا سرگرم مباحث فقه و اصول هستند و فرصت مراجعه به کتب حدیث و تاریخ را ندارند. از این رو از «اجماع کتب قدیمی و معتبر تاریخ و حدیث فریقین» در این موضوع ناآگاه مانده اند و به یک اشتباه در نسخه کتاب «الدروس» – که اساسا یک کتاب فقهی است –اعتماد کرده اند. http://arabi-maleki.blogfa.com/post/518

در پایان، ذکر یادداشت استاد محترم، حجت‌الاِسلام و المسلمین میثم رستمی، مدیر اندیشکدهٔ مستعدّان اجتهاد (تحت اشراف استاد میرهاشم حسینی، تولیّت حوزهٔ علمیّهٔ مجتهدی) رو شایسته می‌دونم، هرچند ایشون به احتمال تصحیف در متن کتاب شهید اول رو ذکر نکرده‌ن:

🔰 تاریخ شهادت امام مجتبی علیه السلام 📝 برگرفته از تحقیقات مدیر اندیشکدهٔ مستعدّان، حجت‌الاِسلام و المسلمین رستمی در میان شیعیان در اینکه شهادت امام حسن مجتبی(علیه السلام) در چه روزی واقع شده است، سه قول وجود دارد: ۱.«آخر صفر» که فقط مرحوم کلینی در کتاب کافی فرموده‌اند. ۲. «بیست و هشت صفر» که این تاریخ را شیخ مفید در کتاب «مسار الشیعة» نقل می‌کنند؛ ولی در ارشاد این نقل را ندارند و همچنین شیخ طوسی در «تهذیب الأحکام» این تاریخ را در روز پنجشنبه صحیح می‌دانند. ۳.«هفت صفر» 🔸اسانید این تاریخ به شرح ذیل است: سند اوّل←«تثبیت الإمامة» که برای قاسم بن ابراهیم است که معاصر امام کاظم تا امام عسکری(علیهما السلام) بوده و آن را از امام کاظم نقل کرده. [کانال مطرود: قاسم بن ابراهیم در تاریخ ۲۴۶ از دنیا رفته، در حالی که دورهٔ امامت امام هادی(ع) تا ۲۵۴ ادامه داشته و بعد از اون، دورهٔ امامت امام حسن عسکری(ع) شروع شده، بنابراین، صحیح اینه که گفته: معاصر امام کاظم(ع) تا امام هادی(ع)] ⬅️اما به این کتاب نمی‌شود اطمینان کرد؛ چون معلوم نیست دقیقا برای کیست چراکه این کتاب تازه پیدا شده و و در واقع این کتاب را به قاسم بن ابراهیم نسبت داده اند. و نجاشی نیز چنین گفته: «له کتاب» که معلوم نیست کدام کتاب باشد و توثیق هم نکرده و شیخ مفید نیز خبر نداده و اصلاً «تثبیت الإمامة» کتاب روایی نیست، بلکه بحثش ادلّهٔ اثبات امامت است. 🔸سند دوم←شهید اول 🔸سند سوم←مرحوم کفعمی در کتاب «مصباح کفعمی» 🔸سند چهارم←پدر شیخ بهایی، یعنی عزالدین حسین عاملی 🔸سند پنجم←بحث بعدی سیرهٔ علما است. ................................ نظر اهل تسنّن: طبقات> طبقهٔ خامسه، ج ۱، ص۳۵۴: حسن بن علی پنجم ربیع الأوّل از دنیا رفت. «أنساب الأشراف» از بلاذری هم همین نظر را دارد. .............................. در شیعه قدیمی ترین سند که از راویان ثقه و قبل از کلینی است، سعد بن عبدالله اشعری است که ۳۰۱ ق از دنیا رفته و نیز در کتاب «فرق الشیعة» یا «المقالات و الفرق» (که گویا یک کتاب است) آخِرِ صفر را صحیح می‌دانند. «الکافي» هم همانطور که بیان شد، آخر صفر را بیان می‌کند (امّا ۲۸ صفر و آخر صفر خیلی فرقی ندارد). آنان که این دو را جدا می کنند (یعنی می گویند ۲۸ صفر غیر از آخر صفر است) می‌گویند ۲۸صفر قائل کمتر دارد و آخر صفر هم که یک نفر قائل دارد؛ لذا قبول نیست و ... . شیخ مفید در کتاب «مسار الشیعة» ۲۸ صفر را فرموده؛ ولی در کتاب «إرشاد* فقط می گوید صفر.«مسار الشیعة» با رویکرد تاریخ ولادت‌ها و شهادت‌ها نوشته شده؛ ولی «إرشاد» با رویکرد تاریخ زندگانی امامان به رشتهٔ تحریر درآمده. شیخ طوسی در کتاب «تهذیب الأحکام» فقط ماه صفر را ذکر می‌کند؛ ولی در «مصباح المتهجّد» ۲۸ صفر را به طور دقیق بیان می‌کند. مرحوم کفعمی در «بلد الأمین» می‌گوید ۲۸ صفر و در «مصباح» می‌گوید ۷ صفر. ما در کتاب‌های تاریخی هفت صفر را نداریم و اوّلین نفری هم که این تاریخ را بیان کرده، شهید اول است، آن هم در کتاب فقهی نه تاریخی! و ما نمی‌دانیم این سخن را از کجا آورده است. اهل سنّت هم اوایل ربیع را بیان کرده‌اند که بیشتر با آخر صفر می‌سازد. 💠 تذکّر این نکته لازم است که خبر شهادت حضرت بالأخره همان روز پخش نشده و تا انتشار خبر، چند روزی طول کشیده است؛ به همین دلیل، قول اهل سنّت با آخر صفر می‌سازد. علّامهٔ مجلسی هم در «جلاء العیون» که کتاب فارسی است، می‌گوید اشهر ۲۸ صفر است. در بحار هم ۲۸ صفر آمده است. شیخ عباس قمی هم در «انوار البهیة» ۷ صفر را گفته؛ ولی در «مفاتیح» و «منتهی الآمال» که بعد از آن نوشته شده است، از نظر خودش برگشته و ۲۸ صفر را قبول کرده است. 🔹چرا علما هفت صفر را گفته‌اند؟ چون قول بزرگِ حوزه، یعنی شهید اول بوده است و علما نیز بیشتر با کتب فقهی مأنوس بودند و لذا چون دیدند شهید اول چنین فرموده، بقیهٔ علما هم همین نظر را قبول کرده‌اند. مرحوم حاج شیخ، مؤسس حوزه قم هم همین رسم نجفی‌ها را انجام می‌داد و آن را به قم آورد؛ ولی رسم مردم همان ۲۸صفر بود. لذا ما قول ۲۸ صفر را قبول می‌کنیم که از کتب تاریخی سند داریم و بزرگان قبول کردند؛ و لذا به این بحث که منقول است «به خاطر تولّد یکی از پادشاهان که هفتم صفر بوده شهادت حضرت را در ۲۸ صفر برگزار می کردند»، کاری نداریم؛ چون ما خودمان سند تاریخی داریم. 📎 لینک دعوت به کانال اندیشکده مستعدان https://eitaa.com/joinchat/1079706013Ceed9a368e3

🔰سومین نشست تخصّصی فقه و حکمرانی تربیتی توسط گروه فقه تربیت مؤسّسهٔ عالی فقه و علوم اسلامی برگزار می‌شود: ⬅️موضوع: ماهیّت و مسائل فقه حکمرانی تربیتی 🎤حجّت‌الإسلام و المسلمسن عبدالحسین خسروپناه؛ دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی 🗓 سه‌شنبه ۱۴ مرداد ماه ⏰ساعت ۱۷ تا ۱۹ 🏢بلوار شهید صدوقی، خیابان حضرت ابوالفضل علیه‌السلام، مجتمع شهید صدوقی، مؤسّسه عالی فقه و علوم اسلامی، طبقه سوم. 🆔 eitaa.com/mfos_ir