آیا الگوریتم ها جای کتابخانه ها را گرفته اند؟
گفت و گو با پروفسور آلبرتو منگوئل
پروفسور آلبرتو منگوئل نویسنده، منتقد برجسته آرژانتینی - کانادایی، مدیر پیشین کتابخانه ملی آرژانتین و استاد مدعو در دانشگاههایی چون پرینستون، کلمبیا و یورک، یکی از چهرههایی است که طی چند دهه اخیر سهمی اساسی در شکلدهی به اندیشه معاصر درباره «کتابخانه»، «خواندن» و «حافظه» داشته است. او از نوجوانی و سنین حدود ۱۶ سالگی، هنگامی که برای خورخه لوئیس بورخس کتاب میخواند، وارد جهانی شد که در آن متنها، روایتها و اشیای فرهنگی نه فقط ابزار مطالعه، بلکه صورتهایی از هستی انساناند. کتاب «مسافر، برج، کرم» در ایران با ترجمه عرفان قادری و از طریق انتشارات ترجمان منتشر شده است.
گفتوگویی که در ادامه میخوانید تلاشی است برای ورود به لایههای فکری این نویسنده مهم معاصر؛ گفتوگویی که با تمرکز بر سه استعاره مرکزی کتاب یعنی «مسافر»، «برج» و «کرم» پیش میرود. این استعارهها، که در نگاه نخست سه تصویر گسستهاند، نزد منگوئل به یک جهان مفهومی منسجم تبدیل میشوند: مسافر نماد حرکت و جستوجو است. برج نماد انزوا، مراقبت و حافظه انباشتهشده و کرم نماد فرسایش، کنجکاوی و حتی نوعی بازسازی پنهان.
متن کامل گفت و گو:
https://qudsonline.ir/xcthB
✨نقد فرهنگی: کانال فعالیتها، تحلیلها و یادداشت های فرهنگی #محمدجواد_استادی
https://eitaa.com/naghdefarhangi
www.ostadiofficial.ir
چگونه در عصر هوش مصنوعی، روایتهای مردمی همچنان مهم باقی میمانند؟
گفتوگو با پروفسور هنری جنکینز، نویسنده کتاب تأثیرگذار «فرهنگ همگرا»
* هنری جنکینز یکی از اثرگذارترین نظریهپردازان رسانه در جهان معاصر و استاد دانشگاه کالیفرنیای جنوبی است؛ او از دهه ۱۹۹۰ تا امروز نقش تعیینکنندهای در شکلگیری گفتمانهای نوین رسانهای داشته و کتاب مشهور او «فرهنگ همگرا» (Convergence Culture)، نهتنها مسیر مطالعات ارتباطات را تغییر داد، بلکه فهم ما از قدرت مردم، مشارکت فرهنگی و سازوکارهای نوین رسانهای را دگرگون کرد. اکنون و پس از گذشت دو دهه از انتشار این کتاب، بازخوانی ایدههای او ضرورتی دوباره یافته است؛ بهویژه در جهانی که هوش مصنوعی، الگوریتمها و تمرکز بیسابقه شرکتهای رسانهای شکل تازهای از قدرت را پدید آوردهاند. گفتوگویی که پیش روی شماست، تلاشی است برای بازکردن دوباره این پرونده. هدف این مصاحبه ستایش جنکینز یا پذیرش بیچونوچرای نظریهها نیست؛ بلکه ایجاد فضایی انتقادی است تا بتوان نقاط قوت، محدودیتها و زوایای کمتر دیدهشده نظریه «فرهنگ همگرا» را بررسی کرد. جنکینز با صراحتی کمنظیر به پرسشها پاسخ داده است؛ پاسخهایی که نهتنها نظریه او را روشنتر میکنند، بلکه چشماندازی تازه برای تحلیل وضعیت رسانهای امروز ارائه میدهند.
متن کامل گفت و گو:
https://qudsonline.ir/xctYX
✨نقد فرهنگی: کانال فعالیتها، تحلیلها و یادداشت های فرهنگی #محمدجواد_استادی
https://eitaa.com/naghdefarhangi
www.ostadiofficial.ir
ما هنوز حضرت زهرا (س) را نشناخته ایم!
یادداشت محمد جواد استادی پیرامون اظهارات اخیر آقای سلیمانی اردستانی
محمدجواد استادی پژوهشگر مطالعات فرهنگی و سیاست گذاری هنر؛ اظهارات اخیر آقای سلیمانی اردستانی درباره حضرت فاطمه زهرا (س) با لحنی آشکارا توهینآمیز، غیرعلمی و فاقد حداقل صلاحیت معرفتی بیان شد و واکنشهای اجتماعی و دینی گستردهای برانگیخت، مسئله اما شخص او نیست؛ بلکه ساختار فرهنگیای است که امکان چنین لغزشهایی را فراهم میکند. این رخداد نشانهای است از یک بحران عمیقتر: فقدان روایت علمی، دقیق و معرفتی از شخصیت حضرت زهرا (س) و غلبه روایتهای احساسمحور، خطابهای و تکبعدی که نه میتوانند کنش اجتماعی او را تبیین کنند و نه ظرفیتهای عقلانی و تمدنی شخصیت فاطمی را بازنمایی نمایند. در در نتیجه، جایگاه و بازتاب شخصیت جامع فاطمه (س) در طول دههها در دو سطح آسیب دیده است:
۱. در حوزه عمومی، به چهرهای صرفاً احساسی و سوگمحور تقلیل یافته.
۲. در حوزه دانشی، بهجای آنکه بهمثابه «نظام معنایی» مطالعه شود، در حد یک «مفهوم روایی» باقی مانده است.
متن کامل یادداشت:
https://ana.ir/004GgB
✨نقد فرهنگی: کانال فعالیتها، تحلیلها و یادداشت های فرهنگی #محمدجواد_استادی
https://eitaa.com/naghdefarhangi
www.ostadiofficial.ir
داروینیسم در بن بست!
گفت و گو با پروفسور مایکل جی بیهی، نویسنده کتاب مهم و جنجالی «جعبه سیاه داروین»
مایکل جی بیهی، بیوشیمیدان برجسته آمریکایی و استاد دانشگاه لیهای، یکی از چهرههای جنجالی و تأثیرگذار سه دهه اخیر در مباحث نظری تکامل است. او که دکترای خود را در سال ۱۹۷۸ دریافت کرده و سالها در حوزه سازوکارهای مولکولی حیات تدریس و پژوهش کرده است، با انتشار کتاب مهم و بحثبرانگیز خود «جعبه سیاه داروین» در سال ۱۹۹۶ موجی از گفتوگوها، مخالفتها و بازاندیشیها را در زیستشناسی مولکولی و فلسفه علم برانگیخت. این کتاب در ایران توسط دو مترجم و دو ناشر ترجمه و منتشر شده است. بیهی در این کتاب و نیز در آثار بعدی چون «لبه تکامل» و «تکامل واگرا» استدلال میکند که در ژرفترین سطوح حیات ــ یعنی سطح ماشینآلات بیوشیمیایی سلول ــ با سامانههایی روبهرو هستیم که تنها با حضور همزمان و کامل همه اجزای خود کار میکنند. او این ویژگی را «پیچیدگی تقلیلناپذیر» مینامد و میگوید سازوکارهای داروینی که بر تغییرات کوچک و انباشتی بنا شدهاند، نمیتوانند چنین سامانههایی را توجیه کنند.بیهی نه صرفاً یک مخالف تکامل داروینی، بلکه منتقدی است که استدلالهای خود را از دل بیوشیمی، دادههای ژنتیکی و تحلیل ماشینهای مولکولی استخراج میکند.آنچه این مصاحبه را اهمیت میبخشد، نه صرفاً طرح یک دیدگاه مخالف جریان غالب، بلکه تلاش بیهی برای باز کردن فضایی تازه در گفتوگوی میان زیستشناسی، منطق علمی و فلسفه علم است.
متن کامل گفت و گو:
https://qudsonline.ir/xcvK7
✨نقد فرهنگی
https://eitaa.com/naghdefarhangi
www.ostadiofficial.ir
انسانها «داده» نیستند!
گفتوگو با پروفسور تیم اینگُلد، استاد انسانشناسی دانشگاه آبردین اسکاتلند و نویسنده کتاب «چرا انسانشناسی اهمیت دارد؟» درباره اهمیت شناخت انسان در جوامع معاصر
آیا انسانشناسی صرفاً دانشی دانشگاهی برای توصیف و تحلیل جوامع است، یا میتواند شیوهای برای فهم عمیقتر جهان و زیستن مسئولانهتر در آن باشد؟ گفتوگو با تیم اینگُلد، انسانشناس برجسته معاصر، تلاشی است برای مواجهه مستقیم با همین پرسش بنیادین.
تیم اینگُلد استاد بازنشسته انسانشناسی اجتماعی در دانشگاه آبردین اسکاتلند و از شناختهشدهترین چهرههای انسانشناسی معاصر در سطح جهانی است. کتاب «انسانشناسی چرا اهمیت دارد؟» یکی از آثار مهم و درعینحال فشرده تیم اینگُلد است که با زبانی روشن و قابلفهم، به پرسشی اساسی میپردازد: انسانشناسی چرا اهمیت دارد و امروز چه ضرورتی برای جوامع معاصر دارد؟
در این مصاحبه، اینگُلد انسانشناسی را نه بهعنوان دانشی مبتنی بر مشاهده از بیرون، بلکه بهمثابه «راه رفتن با مردم» توصیف میکند. بخشهای مختلف این مصاحبه، موضوعاتی چون تفاوت و تنوع فرهنگی، نسبت حقیقت با نسبیگرایی، امکان و حدود مقاومت در علوم انسانی، جایگاه تجربه فردی در برابر تحلیلهای ساختاری و نسبت انسانشناسی با مسائل معاصر مانند بحرانهای زیستمحیطی، نابرابری اجتماعی و تحولات دیجیتال مطرح میشود.
این مصاحبه تلاشی است برای گشودن فضایی برای اندیشیدن جمعی درباره این پرسش همیشگی که ما چگونه باید زندگی کنیم.
متن کامل:
https://qudsonline.ir/xcwrZ
✨نقد فرهنگی
https://eitaa.com/naghdefarhangi
www.ostadiofficial.ir
وقتی دموکراسی اسم رمز کودتا است!
گفت و گو با پروفسور ویجی پراشاد
در جهان معاصر، زبان سیاست بیش از هر زمان دیگری با مفاهیمی اخلاقی و بهظاهر جهانشمول آراسته شده است: «دموکراسی»، «حقوق بشر»، «آزادی»، «نظم مبتنی بر قانون». با این حال، هرچه این زبان پرطنینتر شده، شکاف میان گفتار رسمی قدرتهای مسلط و واقعیت تاریخی کنشهای آنان نیز عمیقتر و آشکارتر گشته است. کتاب «گلولههای واشنگتن» نوشته ویجی پراشاد دقیقاً در دل این شکاف ایستاده است؛ نه برای اصلاح زبان قدرت، بلکه برای افشای منطق واقعیای که پشت این زبان پنهان شده است. این کتاب نشان میدهد سیاست خارجی ایالات متحده نه مجموعهای از تناقضها یا انحرافها، بلکه نظامی منسجم، تاریخی و ساختاری از سلطه است که با ابزارهای متغیر اما اهدافی ثابت عمل میکند.
ویجی پراشاد از برجستهترین متفکران انتقادی معاصر، امپریالیسم و سیاست بینالملل است. آثار پراشاد، از جمله «گلولههای واشنگتن»، تلاشی مستمر برای مقابله با روایتهایی است که امپریالیسم را یا بهکلی نامرئی میکنند یا آن را به مجموعهای از خطاهای ناخواسته فرو میکاهند. در نگاه او، امپریالیسم آمریکایی نه یک استثنا در تاریخ مدرن، بلکه یکی از خالصترین اشکال تداوم سلطه در دوران پساکولونیال است.
مصاحبهای که پیش رو دارید، ابتدا با این پیشفرض انجام نشده که ایالات متحده «قدرتی طبیعی، بلامنازع یا اجتنابناپذیر» است. برعکس، پرسشهای مصاحبه بر این اصل استوار بودهاند که قدرت آمریکا برساختهای تاریخی است.
متن کامل: https://qudsonline.ir/xcx74
https://eitaa.com/naghdefarhangi
www.ostadiofficial.ir
حذف بودجه فرهنگی؛ صرفهجویی کوتاهمدت، هزینهسازی بلندمدت برای کشور
محمد جواد استادی در گفت و گو با خبرگزاری مهر پیرامون خطر کاهش بودجه فرهنگی کشور هشدار داد.
محمد جواد استادی، پژوهشگر مطالعات فرهنگی و سیاستگذاری هنر در گفتگو با خبرنگار مهر با انتقاد صریح از پیشنهاد برخی جریانها برای کاهش یا حذف بودجه نهادهای فرهنگی، این رویکرد را در تعارض آشکار با تأکیدهای رسمی دولت بر فرهنگسازی دانست و اظهار کرد: اگر الزامات نهادی و مالی فرهنگ فراهم نشود، سخن گفتن از اصلاح و تحول فرهنگی چیزی جز شعار نخواهد بود.
پژوهشگر مطالعات فرهنگی و سیاستگذاری هنر با اشاره به زمزمههای اخیر درباره کاهش یا حذف بودجه نهادهای فرهنگی، از جمله نامه منتسب به جمعی از اساتید دانشگاه، بیان کرد: این پیشنهادها نهتنها با رویکرد اعلامی دولت درباره ضرورت فرهنگسازی تناقض دارد، بلکه عملاً زیرساختهای ثبات اجتماعی و پیشرفت تمدنی کشور را تضعیف میکند.
وی افزود: وقتی در سطح رسمی بر اصلاح فرهنگی، تقویت سرمایه اجتماعی و تحول فرهنگی تأکید میشود، اما همزمان پشتیبانی نهادی و مالی این حوزه زیر سوال میرود، نتیجه آن تبدیل فرهنگسازی به یک شعار بیپشتوانه است.فرهنگ بدون ابزار، بدون نهاد و بدون بودجه، امکان تحقق ندارد.
استادی با انتقاد از نگاه عددی به بودجه فرهنگ گفت: بخشی از افرادی که پیشنهاد کاهش بودجه فرهنگی را مطرح میکنند، نگاه تکنوکراتیک دارند؛ یعنی بودجه را صرفاً یک عدد میبینند نه یک ابزار راهبردی.
متن کامل گفت وگو:
mehrnews.com/x39RBQ
✨نقد فرهنگی
https://eitaa.com/naghdefarhangi
www.ostadiofficial.ir
#بودجه #فرهنگ #دولت
سازوکارهای اجتماعی دین در خدمت همبستگی جامعه
گفت و گوی محمد جواد استادی با پروفسور رابین دانبار، استاد دانشگاه آکسفورد
در جهانی که بسیاری گمان میکنند دین در برابر علم، دولت مدرن و رسانههای نوین بهتدریج عقبنشینی خواهد کرد، هنوز یک پرسش بنیادین بیپاسخ مانده است: چرا دین، با وجود همه تحولات مدرن، همچنان یکی از پایدارترین و اثرگذارترین نهادهای انسانی باقی مانده است؟ این پرسش، نقطه عزیمت گفتوگوی پیشرو با رابین دانبار است؛ انسانشناس تکاملی و استاد دانشگاه آکسفورد که نام او بیش از هر چیز با مفهوم مشهور «عدد دانبار» و نظریه «مغز اجتماعی» گره خورده است.
رابین دانبار در کتاب بحثبرانگیز خود، «چگونه ادیان تکامل یافتند»، تلاش میکند دین را نه صرفاً بهمثابه مجموعهای از باورهای ماورایی، بلکه بهعنوان پدیدهای ریشهدار در زیستشناسی اجتماعی انسان توضیح دهد؛ پدیدهای که در امتداد نیاز انسان به پیوند، انسجام، معنا و اعتماد جمعی شکل گرفته و در طول تاریخ، همزمان با تحول جوامع انسانی، صورتهای متکثر و پیچیدهتری به خود گرفته است. این کتاب که با عنوان فارسی «چگونه ادیان تکامل یافتند» در ایران منتشر شده، با ترجمه «فرح آمیلی» و از سوی انتشارات «تألیف» در دسترس مخاطبان فارسیزبان قرار گرفته و توجه محافل دانشگاهی و فرهنگی را به خود جلب کرده است.
مصاحبه حاضر، کوششی است برای ورود عمیقتر به لایههای فکری این اثر.
متن کامل گفت و گو:
https://qudsonline.ir/xcxQj
✨نقد فرهنگی
https://eitaa.com/naghdefarhangi
www.ostadiofficial.ir
شهید سلیمانی بهمثابه سوژه تاریخی–فرهنگی مقاومت
شهید سلیمانی را باید نه صرفاً بهمثابه یک کنشگر نظامی، بلکه بهعنوان یک «سوژه تاریخی–فرهنگی» در بستر تحولات معاصر منطقه فهم کرد. او نماینده نوعی عقلانیت کنشمند بود که در آن، میدان از سیاست منفک نمیشود و سیاست بدون پیوند با اخلاق، مردمبودگی و «ولایت» معنا ندارد. در این چارچوب، ولایت نه یک شعار انتزاعی، بلکه افق هدایتکننده کنش تاریخی است؛ افقی که نسبت قدرت را با حقیقت تنظیم میکند.
سلیمانی حامل فهمی انضمامی از قدرت بود؛ فهمی که در دل واقعیت تاریخی و ذیل منطق ولایت شکل گرفت، نه در انتزاع نظری. تمایز او بیش از هر چیز در «تشخیص» بود: تشخیص لحظه، تشخیص نسبتها و تشخیص اولویتها. از این منظر، او را باید معمار نوعی عقلانیت مقاومت دانست که بر پیوند همزمان امنیت، معنا، مشروعیت اجتماعی و تبعیت از ولایت استوار است.
سلیمانی نه قهرمان بازنماییشده، بلکه کنشگری بود که از دل عمل، معنا تولید میکرد و عمل او در نسبت پویا با ولایت، به انسجام راهبردی میرسید. پس از او، آنچه باقی است، نه صرفاً خاطره یک فرد، بلکه «منطق سلیمانی» است؛ منطقی که همچنان از ما میپرسد نسبت ما با ولایت، مسئولیت تاریخی، مردم و حقیقت چگونه تعریف میشود.
محمد جواد استادی
✨نقد فرهنگی
https://eitaa.com/naghdefarhangi
www.ostadiofficial.ir
«روز مشهد» اگر نهادینه نشود، به یک مناسبت بیاثر تقویمی تبدیل میشود
محمدجواد استادی، پژوهشگر مطالعات فرهنگی و سیاستگذاری هنر در گفتگو با خبرنگار مهر با نگاهی تحلیلی به چرایی انتخاب این روز به عنوان «روز ملی مشهد»، اظهار کرد: این نامگذاری تنها زمانی معنا و اثر واقعی خواهد داشت که از سطح مناسک و مراسم عبور کرده و به یک سازوکار هویتساز، روایتمحور و نهادینه در زندگی اجتماعی شهروندان بدل شود.
پژوهشگر مطالعات فرهنگی و سیاستگذاری هنر، در تشریح دلایل انتخاب دهم دیماه به عنوان روز ملی مشهد، این انتخاب را مبتنی بر یک رخداد اجتماعی مردمپایه دانست و گفت: به طور کلی در سیاستگذاری فرهنگی معاصر، انتخاب روز یک شهر زمانی واجد معناست که بر اساس یک واقعه اجتماعی شکل گرفته باشد؛ واقعهای که شهر را از حالت یک جغرافیای صرف خارج کرده و به واسطه حضور و کنش مردم، آن را به یک فاعل تاریخی تبدیل کند.
متن کامل گفت و گو:
mehrnews.com/x3b38q
✨نقد فرهنگی
https://eitaa.com/naghdefarhangi
www.ostadiofficial.ir
در جهانی غرق در تصویر چگونه باید دید؟
گفتوگوی محمد جواد استادی با پروفسور ویلیام جان توماس میچل، استاد تاریخ هنر و مطالعات بصری دانشگاه شیکاگو
در جهانی که تصاویر بیش از هر زمان دیگری بر ادراک، قضاوت و کنشهای فردی و جمعی ما سایه افکندهاند، فهم ماهیت تصویر دیگر صرفاً مسئلهای زیباییشناختی یا هنری نیست، بلکه به پرسشی معرفتی، فرهنگی و حتی سیاسی بدل شده است. از تصاویر خبری و شبکههای اجتماعی گرفته تا دادهنگاریهای علمی، تصاویر پزشکی و تولیدات هوش مصنوعی و آنچه میبینیم. در چنین زمینهای، بازاندیشی نظری درباره «تصویر» و منطق حاکم بر آن، ضرورتی گریزناپذیر است.ویلیام جان توماس میچل، استاد ممتاز تاریخ هنر و مطالعات بصری در دانشگاه شیکاگو و از چهرههای مرجع در شکلگیری و تثبیت حوزه مطالعات تصویر و فرهنگ بصری بهشمار میرود. او از جمله متفکرانی است که طی چند دهه گذشته سهمی تعیینکننده در صورتبندی این بازاندیشی داشته است. میچل از چهرههای کلیدی شکلگیری حوزه «مطالعات بصری» بهشمار میرود؛ حوزهای که تصویر را نه صرفاً بازنمایی، بلکه نیرویی فعال در تولید معنا و واقعیت میداند.این گفتوگو متمرکز است بر کتاب مهم او «چهار مفهوم بنیادی علم تصویر»؛ اثری که میچل در آن میکوشد با طرح چهار مفهوم بنیادین، چارچوبی منسجم برای آنچه «علم تصویر» مینامد ارائه دهد. علمی که بناست شکاف دیرپای میان علوم انسانی و علوم طبیعی را در مسئله تصویر به پرسش بکشد.
متن کامل گفت و گو:
https://qudsonline.ir/xcypp
✨نقد فرهنگی
https://eitaa.com/naghdefarhangi
www.ostadiofficial.ir
هوش مصنوعی هم می تواند رنج ببرد؟
گفت و گوی محمد جواد استادی با پروفسور جف سبو، فیلسوف اخلاق در دانشگاه نیویورک درباره انسان، اخلاق و جهان امروز
در عصری که شاهد تشدید بیسابقه تغییرات اقلیمی، انقراض گونهها، صنعتی شدن رنج حیوانات و ظهور فناوریهای هوشمند خودمختار هستیم، پرسش از «حدود و مسئولیتهای اخلاقی» انسان دیگر یک بحث آکادمیک محض نیست؛ بلکه به معضلی فوری و سرنوشتساز تبدیل شده است.
در چنین بستری، گفتوگوی ما با پروفسور جف سِـبو، فیلسوف برجسته اخلاق کاربردی در دانشگاه نیویورک و نویسنده کتاب تأثیرگذار «دایره اخلاقی: چه کسی اهمیت دارد، چه چیزی اهمیت دارد و چرا؟»، تلاش میکند تا افق این بحث حیاتی را گسترش دهد.
سِـبو با استدلالی نظاممند و متکی بر علوم شناختی و زیستشناسی، از ضرورت عبور از «انسانمحوری» اخلاقی دفاع کرده و دعوت به بازتعریف رادیکال مفهوم «جامعه اخلاقی» میکند.
در این مصاحبه عمیق، سِـبو تاریخ بشری را تاریخ «گسترش دردناک و پرچالش دایره اخلاقی» میداند؛ از نفی حقوق بردگان و زنان تا به رسمیت شناختن حقوق کودکان و افراد دارای معلولیت.
به باور او، اکنون در آستانه «انقلاب اخلاقی بعدی» قرار داریم: شمول اخلاقی موجوداتی که تا دیروز «اشیا» تلقی میشدند. او استدلال میکند دو معیار کلیدی «حساسیت» (توانایی تجربه درد و لذت) و «عاملیت» (توانایی هدفگذاری و عمل) باید اساس این شمولیت باشند.
متن کامل گفت و گو:
https://qudsonline.ir/xcBcY
✨نقد فرهنگی
https://eitaa.com/naghdefarhangi
www.ostadiofficial.ir