📌الگوی توسعهای که تقش درآمد!
🖊️ محمد کارخانه
♦️#محمد_فاضلی میگفت دوبی برای مردم ما حسرت شده. #میلاد_دخانچی از الگوی #توسعه دوبی برای توسعهنیافتگی ما میگفت اما امروز بسیار از این رویاها فرو ریخته است. کشورکهایی که صدها میلیارد دلار برای ساختن تصویری امن و آرام هزینه کرده بودند ولی حتی نتوانستند در مقابل پهپادهای ۳۰هزار دلاری مقاومتی از خود نشان دهند.
🔹حالا بولدوزرهای پروژه تبلیغاتی شهر فوق پیشرفته #نئوم سعودیها که اینجا بسیاری برای خودتحقیری ما آن را با آب و تاب توضیح میدادند در سمساریها در حال دست به دست شدن است...
🔗ادامه یادداشت را اینجا بخوانید
#نوآورد
رسانه انتقادی علوم اجتماعی
🌐با ما همراه باشید در:
ایتا| بله
🆔@newavard
ادامه پست قبل👆
📌الگوی توسعهای که تقش درآمد!
🖊️ محمد کارخانه
🔹سالهاست بخشی از اقتصاددانان و روشنفکران ایرانی، الگوی توسعۀ جنوب خلیج_فارس را چماقی بر سر #اقتصاد ما کردهاند؛ فرودگاه، بندر و شهرهای آیندهنگر خلیجی را شاخص سنجش #توسعهیافتگی معرفی میکنند، بیآنکه به ماهیت ویترینی و عاریتی این الگو توجه کنند.
اما همین توسعۀ ویترینی، متکی به #مصرف_نمایشی #ثروت_نفتی و نه انباشت مولد، در برابر چند هفته درگیری نظامی مستقیم با #ایران هم دوام نیاورد و بهشدت از جا در رفت.
🔹#اقتصاد ایران اما با همۀ اختلالات ساختاریاش، در برابر #تحریم و #جنگ، سطحی از تابآوری نشان داد که الگوهای «موفق» خلیجی هرگز مجبور به اثبات آن در شرایط مشابه نشدند. نئوم را باید از همین زاویه خواند، نه یک حادثۀ مجزا، بلکه ابطال عملی همان الگوی توسعهای که سالها معیار سنجش ما قرار گرفت.
🔹از منظر اقتصاد سیاسی، نئوم محصول طبیعی یک دولت رانتیر است؛ دولتی که بخش عمدۀ درآمدش از رانت خارجی نفت تأمین میشود و همین وابستگی، #استقلال دولت از #جامعه و بینیازیاش از مشروعیت انتخاباتی و چانهزنی نهادی را در پی دارد.
در چنین ساختاری، رانت بهجای تبدیلشدن به سرمایۀ مولد، صرف پروژههایی میشود که کارکرد اصلیشان مشروعیتسازی نمادین است، نه بازده اقتصادی؛ چیزی که در ادبیات #اقتصاد_سیاسی به آن رانت غیرمولد میگویند.
🔹 نئوم دقیقاً از همین جنس بود، طرحی که در ۲۰۱۷ با بودجۀ اعلامی ۵۰۰ میلیارد دلار رونمایی شد، اما سندی که بعدا به هیئتمدیره ارائه شد هزینۀ نهایی تکمیل تا ۲۰۸۰ را نزدیک به ۸.۸ تریلیون دلار برآورد کرد، بیش از ۲۵ برابر بودجۀ سالانه #عربستان. شهر خطی لاین، محور اصلی پروژه، قرار بود در طولی معادل ۱۷۰ کیلومتر ۹ میلیون نفر را در خود جا دهد؛ حالا به ۲.۴ کیلومتر برای حدود ۳۰ هزار نفر تقلیل یافته، یعنی نزدیک به ۹۸.۶ درصد کاهش مقیاس. حتی میزبانی بازیهای آسیایی زمستانی ۲۰۲۹ هم از عربستان گرفته شد.
🔹عربستان تا امروز بیش از ۵۰ میلیارد دلار خرج کرده و باز هم باید میلیاردها دلار دیگر فقط صرف تکمیل یا برچیدن بخشهایی از پروژه کند که در حال کوچکسازیاند؛ هزینهای که نه به بازده اقتصادی تبدیل میشود، نه حتی به یک شهر کامل. ریشۀ این شکست را باید در فقدان کانال بازخورد نهادی جست.
🔹طبق گزارش والاستریت ژورنال، چشمانداز #بنسلمان چنان بلندپروازانه بود که اطرافیانش جرات نمیکردند بگویند بخش بزرگی از آن قابل اجرا نیست.
در ساختاری که استقلال دولت از جامعه به معنای بینیازی از نقد و پاسخگویی است، هیچ سازوکاری برای تصحیح مسیر پیش از تحقق کامل خسارت وجود ندارد. این سکوت فقط مالی نبود؛ برای ساخت لاین، حدود ۲۰ هزار نفر از قبیلۀ حویطات از سرزمین اجدادیشان بیرون رانده شدند، عبدالرحیم الحویطی که مقاومت کرد در ۲۰۲۰ کشته شد، و چندتن دیگر از اعضای همین قبیله بعدها به اعدام محکوم شدند.
🔹مقایسه با سرمایهگذاری چین در بندر پیرائوس یونان این تفاوت را روشن میکند؛ وقتی چین در ۲۰۰۹، ۵۱ درصد سهام این بندر را خرید، ترافیک کانتینری آن ۱۰ برابر شد، اما بهخاطر خط ریلی ۳۶۰ کیلومتریای که آن را به بازار واقعی اروپای شرقی وصل کرد، نه صرفاً بهخاطر پول. زیرساخت پاسخی بود به تقاضایی که واقعاً وجود داشت. نئوم برعکس این مسیر رفت؛ مقیاسش را از جاهطلبی سیاسی گرفت نه از ظرفیت جذب اقتصاد، و درست به همین دلیل به فیل سفیدی هشتتریلیوندلاری بدل شد.
🔹روشنفکرانی که سالها این الگو را معیار توسعۀ موفق معرفی کردند، از جمله همانهایی که فاصلۀ فرودگاه امام تا دبی را نماد حسرتآور عقبماندگی ما دانستند، اکنون باید توضیح دهند چرا الگویی که حتی در محیطی بدون تحریم و بدون جنگ نتوانست خودش را نگه دارد، قرار بود نسخۀ توسعۀ ما باشد.
#نوآورد
رسانه انتقادی علوم اجتماعی
🌐با ما همراه باشید در:
ایتا| بله
🆔@newavard
.
📌 فقیر راستگرا؛ شاهکار سرمایهداری معاصر
🖊️ ماکسیمینو فرناندز
♦️شاهکار چشمگیر #سرمایهداری معاصر نه آیفون است، نه آمازون و نه حتی میلیاردرِ آیندهنگر تسلا.
🔹محصول برجستهاش، جواهر انسانشناختیاش، بزرگترین دستاوردش، «فقیرِ #راستگرا» است. یک شاهکار اجتماعی واقعی، که از نظر مادی غارت شده، اما غنی از اطمینانهایی علیه منافع خودش است.
🔹او را با دقت ساختهاند. به او توضیح دادهاند که مشکلاتش همیشه از پایین یا از حاشیه میآید: از مهاجران، از یارانهبگیران، از کارمندان دولت، از بیکاران و باید عواید همه آنها حذف شود و هرگز از بالادستیها از موسسات مالی، بانکداران، سرمایهداران بزرگ، از کارتالها و گرگهای وال استریت نیست.
🔹به فقیر راستگرا یاد دادهاند که از مالیات متنفر باشد در حالی که خودش برای بقا به خدمات عمومی وابسته است. از مالیات بر ارث انتقاد کند در حالی که خودش مالی برای ارثگذاری ندارد. برای کسانی که او را له میکنند، کف بزند، به شرطی که بلند حرف بزنند و نظم و قانون را وعده دهند.
🔹فقیرِ راستگرا موجودی جذاب است، او با شور و شوق علیه خودش رأی میدهد، متقاعد شده که یک روز شاید در سمت درست حصار قرار بگیرد. خشونت را با شجاعت اشتباه میگیرد، اقتدارگرایی را با حفاظت، بیعدالتی را با شایستگی. به او ترس را به صورت کیت میفروشند، هویت را با تخفیف، خشم را به صورت عمده با اشتراک ماهانه.
🔹در سپیدهدم این جهان جدید، هیولاها از حاشیهها برنمیخیزند: از صندوقهای رأی، از سکوهای تلویزیون، از شعارهای سادهلوحانه بالا میآیند. آنها بر بسترِ فقر سازمانیافته و روشنگریِ خرابشده شکوفا میشوند. سرمایهداری نه تنها فقیر تولید کرده؛ چیزی بدتر از آن را با موفقیت انجام داده: آن را مطیع، فرمانبردار، خشن و سپاسگزار کرده است. یک شاهکار!
#نوآورد
رسانه انتقادی علوم اجتماعی
👇با ما همراه باشید در
بله| ایتا|
🆔@newavard
📌 فهرست آرزوهای پراکنده جای نظریه توسعه
🖋 محمد کارخانه
♦️انتشار فهرستی از «سی پیشران برای آینده توسعهیافتگی ایران» از سوی #محمود_سریعالقلم، بار دیگر این پرسش را پیش میکشد که مرز میان نظریهپردازی علمی درباره توسعه و تجویزهای آرزومندانه درباره چگونگی اداره کشور کجاست.
در این فهرست، از تمرکززدایی از #ثروت و #قدرت و #توسعه حملونقل سریعالسیر تا یادگیری زبان انگلیسی، عضویت مؤثر در #سازمان_تجارت_جهانی، گسترش #انرژیهای_پاک و افزایش حضور زنان در مدیریت سخن گفته میشود. بسیاری از این اهداف فینفسه قابل دفاعاند، اما مطلوببودن یک هدف، بهخودیخود نه اعتبار علمی آن را اثبات میکند و نه نشان میدهد که تحقق آن الزاماً به توسعه منتهی خواهد شد.
مسئله اصلی در اینجا، نقد شخصی یک صاحبنظر نیست، بلکه نقد نوعی از #گفتمان توسعه است که گاه با بهرهگیری از زبان تخصصی علوم اجتماعی، مجموعهای از ترجیحات و آرزوهای #سیاسی و #فرهنگی را در هیئت گزارههایی بدیهی، جهانشمول و شبه علمی عرضه میکند
🔗ادامه یادداشت را اینجا بخوانید
#نوآورد
رسانه انتقادی علوم اجتماعی
👇با ما همراه باشید در
بله| ایتا
🆔@newavard
👆 ادامه پست قبل
🔺فهرست آرزوهای پراکنده جای نظریه توسعه
🖊️ محمد کارخانه
🔹در علوم اجتماعی، نامگذاری مجموعهای از اهداف بهعنوان «#متغیرهای_پیشران» مستلزم توضیحی فراتر از ارائه یک فهرست است. متغیر پیشران دقیقاً چه معنایی دارد؟ بر چه مبنایی انتخاب شده است؟ رابطه علّی آن با توسعه چگونه احراز میشود؟ آیا این متغیرها اولویتبندی شدهاند؟ و مهمتر از همه، چه شواهدی نشان میدهد که تحقق آنها در شرایط خاص ایران، پیامدهای مورد انتظار را ایجاد خواهد کرد؟ برای مثال، آیا توسعه قطارهای سریعالسیر در هر شرایطی پیشران توسعه است؟ اگر منابع مالی محدود باشند و ساخت این شبکه به کاهش #سرمایهگذاری در #راهآهن باری، #آموزش_عمومی یا زیرساختهای مناطق محروم بینجامد، آیا باز هم میتوان آن را بیقیدوشرط عامل توسعه دانست؟
آیا عضویت در سازمان تجارت جهانی، بدون برخورداری از توان رقابت #صنعتی و سیاستهای ارتقای #فناوری، به افزایش #قدرت_اقتصادی کشور میانجامد یا ممکن است وابستگی به واردات را تشدید کند؟
🔹این پرسشها نشان میدهند که فهرستکردن اهداف مطلوب با ساختن نظریه تفاوت دارد. #نظریه باید توضیح دهد که یک عامل تحت چه شرایطی، از چه مجرایی و با چه پیامدهای قابل سنجشی عمل میکند. بنابراین، درباره فهرست سریعالقلم، تعبیر دقیقتر آن است که تا زمانی که روش انتخاب، وزندهی، روابط علّی و شواهد تجربی این سی متغیر روشن نشده باشد، نمیتوان آن را یک مدل علمی آزمودهشده برای توسعه ایران دانست.
🔹این نقد بهمعنای اثبات نادرستی تکتک پیشنهادها نیست، بلکه متوجه فاصله میان زبان علمی و پشتوانه روششناختی ادعاهاست.
♦️توسعهگرایی نخبهمحور و غیبت تاریخ
🔹در بخش مهمی از این گفتمان، توسعه بیش از هر چیز با کیفیت نخبگان، #عقلانیت مدیریتی، یادگیری از جهان و تغییر نگرش تصمیمگیرندگان پیوند میخورد. این عوامل مهماند، اما چنین صورتبندیای ممکن است مسئله توسعه را بیش از اندازه به ویژگیهای #نخبگان تقلیل دهد و نقش #تاریخ، #ساختارهای_اقتصادی و #مناسبات_قدرت را به حاشیه براند.توسعه ایران را نمیتوان مستقل از تاریخ دولت، ساختار #اقتصاد_نفتی، تحولات منطقهای، #تحریمهای_اقتصادی، محدودیتهای انتقال فناوری و فشارهای سیاسی قدرتهای خارجی بررسی کرد. همچنین نمیتوان همه مشکلات کشور را به فشار خارجی فروکاست، زیرا کیفیت #سیاستگذاری داخلی، #ساختارهای_اداری، #فساد، ضعف پاسخگویی و نحوه #توزیع_منابع نیز در نتایج توسعهای مؤثرند.
🔹#نظریهپردازی جدی باید بتواند این سطوح را به یکدیگر پیوند دهد. اگر همه مسائل با ارجاع به ضعف عقلانیت نخبگان توضیح داده شوند، تحلیل به نوعی #اخلاقگرایی_مدیریتی فروکاسته میشود: گویی کافی است مدیران به الگوی مطلوب نزدیک شوند تا ساختارهای #توسعهنیافتگی خودبهخود تغییر کنند. چنین رویکردی نهتنها پیچیدگی #جامعه_ایران را نادیده میگیرد، بلکه ممکن است بهجای توضیح مسئله، صرفاً صورتبندی متفاوتی از آن ارائه کند.
♦️غرب الگوی بیطرف است یا بازیگر صاحب منفعت؟
🔹یکی از کاستیهای مهم در روایتهای سادهشده از توسعه، تصویرکردن #نظام_بینالملل بهمثابه فضایی خنثی است که کشورها با افزایش عقلانیت و انطباق با قواعد آن میتوانند در آن پیشرفت کنند. اما #روابط_بینالملل صرفاً میدان همکاری و مبادله دانش نیست، عرصه #استعمار و #استثمار کشورهای ضعیف، رقابت قدرتها برای چپاول منابع، منافع ژئوپلیتیک، کنترل فناوری و اعمال فشار اقتصادی نیز هست.
🔹 ایران در دهههای گذشته با تحریمهای گسترده، محدودیتهای مالی و بانکی و موانع دسترسی به فناوریهای خارجی و اخیرا #جنگ مستقیم با #رژیم_صهیونیستی و #آمریکا مواجه بوده است...
🔗ادامه یادداشت را اینجا بخوانید
#نوآورد
رسانه انتقادی علوم اجتماعی
👇با ما همراه باشید در
بله| ایتا
🆔@newavard
👆 ادامه پست قبل
🔺فهرست آرزوهای پراکنده جای نظریه توسعه
🖊️ محمد کارخانه
🔹این واقعیت را نمیتوان از تحلیل توسعه ایران حذف کرد. فشار خارجی، بهویژه هنگامی که بر زیرساختهای اقتصادی و امکان دسترسی به منابع و فناوری اثر میگذارد، صرفاً یک متغیر جانبی نیست، میتواند بر مسیر سرمایهگذاری، هزینه #تولید، رفاه خانوارها و ظرفیت برنامهریزی بلندمدت اثر بگذارد.از این منظر، توصیه به ادغام در اقتصاد جهانی یا حضور در نهادهای بینالمللی، بدون تحلیل توزیع قدرت در #نظام_جهانی، کافی نیست.
🔹پرسش این نیست که تعامل با جهان خوب است یا بد، بلکه این است که تعامل با چه شرایطی، بر اساس چه تضمینهایی و با چه میزان استقلال تصمیمگیری صورت میگیرد. کشوری که با فشار خارجی روبهروست، ناگزیر است همزمان دو مسئله را حل کند: گسترش همکاریهای اقتصادی و علمی، و حفظ ظرفیت تصمیمگیری مستقل در حوزههای راهبردی.
♦️ توسعه ملی بدون استقلال راهبردی؟
🔹توسعه را نمیتوان صرفاً با میزان شباهت به الگوهای رایج در کشورهای غربی سنجید. تجربه تاریخی کشورها یکسان نیست و مسیرهای موفق توسعه نیز از ترکیبهای متفاوتی از سیاست صنعتی، نهادهای دولتی، سرمایهگذاری در #آموزش، حمایت از #تولید_داخلی و تعامل بینالمللی شکل گرفتهاند. برای ایران، #توسعه_ملی باید به معنای افزایش توان جامعه در #تولید_دانش، ارتقای فناوری، تقویت بنیانهای صنعتی، بهبود رفاه عمومی و کاهش آسیبپذیری در برابر فشارهای خارجی باشد. بنابراین، یادگیری زبان انگلیسی و بهرهگیری از دانش جهانی میتواند ارزشمند باشد، اما نباید بهجای تولید #دانش_بومی، شناخت تاریخ ایران و تقویت نهادهای علمی مستقل بنشیند.
شاید اصلا در این شرایط زبان چینی یا روسی اولویت بیشتری برای ما داشته باشد اما ذهن استعمار زده هنوز بر همان مدار قرن نوزدهم میچرخد.
🔹همچنین ارتباط با #اقتصاد_جهانی زمانی در خدمت توسعه ملی قرار میگیرد که به افزایش ظرفیت تولیدی و قدرت انتخاب کشور کمک کند، نه اینکه صرفاً وابستگیهای موجود را در قالبی جدید بازتولید کند.
♦️ علم توسعه یا ایدئولوژی توسعه؟
🔹نقد فهرست سیگانه سریعالقلم را باید از سطح مخالفت با چند توصیه فراتر برد و به پرسشی بنیادیتر رساند:
🔹چه زمانی گفتمان توسعه از دانش تجربی فاصله میگیرد و به مجموعهای از ارزشگذاریهای سیاسی و فرهنگی تبدیل میشود؟
پاسخ در روش نهفته است. نظریه توسعه باید مفروضات خود را آشکار کند، شواهد ارائه دهد، روابط علّی را توضیح دهد، امکان نقد و ابطال را بپذیرد و شرایط تاریخی و ژئوپلیتیک هر کشور را در تحلیل وارد کند. بدون این الزامات، اصطلاحاتی چون «#پیشران»، «#عقلانیت» و «#توسعهیافتگی» ممکن است بیش از آنکه ابزار تبیین باشند، پوششی علمی برای ترجیحات هنجاری و مقاصد پنهان نگارنده باشند. ایران برای عبور از مشکلات توسعهای خود نه به انکار دستاوردهای علمی جهان نیاز دارد و نه به پذیرش بیچونوچرای الگوهای وارداتی.
🔹نیاز اصلی، نظریهای تاریخی، نهادی و واقعگراست که هم کاستیهای داخلی را توضیح دهد، هم فشارهای خارجی را جدی بگیرد و هم میان پیشرفت علمی، #عدالت_اجتماعی و #استقلال_ملی پیوند برقرار کند. مسئله این نیست که ایران باید توسعه یابد یا با جهان تعامل کند، مسئله این است که چه نوع توسعهای، با چه هزینهای، به سود چه کسانی و با چه میزان استقلال و عدالت حاصل خواهد شد. این پرسشها را نمیتوان با یک فهرست پاسخ داد، پاسخ به آنها مستلزم پژوهش تجربی، مناقشه نظری و شناخت دقیق تاریخ و جامعه ایران است.
#نوآورد
رسانه انتقادی علوم اجتماعی
👇با ما همراه باشید در
بله| ایتا
🆔@newavard
🔹در ۲۰ اکتبر ۲۰۱۱، رهبر لیبی، #معمر_قذافی توسط جهادیستهای مزدور ایالات متحده، بریتانیا و اتحادیه اروپا در جریان تهاجم وحشیانهشان به #لیبی به قتل رسید.
🔹دو سال پیش از این تهاجم در سال ۲۰۰۹، #هیلاری_کلینتون #دموکرات آمریکایی، پسر قذافی را در واشنگتن پذیرفت و به او وعده سرمایهگذاری داد، اما بعد او و پدرش را به شکلی هولناک به قتل رساند و پس از آن خندید.
🔹پس از این حوادث، لیبی از پررونقترین کشور در سراسر آفریقا، به فقیرترین کشور قاره و به جهنمی تحت کنترل تروریستهای مزدور غرب تبدیل شد که بزرگترین تجارتشان قاچاق انسان است، بازارهای بردهفروشی که زنان را به قیمت سیصد دلار میفروشند، ربایش گسترده مهاجرانی که سعی در رسیدن به سواحل اروپا را دارند؛ مهاجرانی که در دریا شکار میشوند و به اردوگاههای خاص فرستاده میشوند.
🔹دلایل کاملاً روشن بود: لیبی هشتمین ذخایر نفتی بزرگ جهان را دارد با جمعیتی هفت میلیون نفری و بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار ذخایر بینالمللی که توسط غرب غارت شد.
🔹نقش مطبوعات مزدور غربی که از تخریب لیبی حمایت کردند، از قتل وحشیانه قذافی لذت بردند، ویدیوهای سادیستیک از شکنجه او را به میلیونها نفر نشان دادند، و سپس از سرنوشت مردمی که با فقر و وحشیگری دست و پنجه نرم میکردند بیتفاوت گذشتند، نفرتانگیز بود.
🔹ناتو در جریان مداخله نظامی سال ۲۰۱۱ در لیبی، غیرنظامیان را در حملات هوایی خود هدف قرار داده است. در دههزار حمله هوایی علیه لیبی از چهلهزار بمب استفاده کرده. شهرهایی مانند بنغازی را نابود کرد. بیش از پنجاههزار نفر را در هفتماه به قتل رساند، آمار منتشرشده از کشتهشدگان پس از تهاجم ناتو به ۳۶۰,۰۰۰ کشته هم رسید.
🔹آمریکا سلاحهای لیبی را گرفت، هیلاری به قذافی وعده سرمایهگذاری داد؛ اما قذافی رفت و بعد از آن دهها هزار نفر دیگر هم قربانی شدند. هیلاری دموکرات هنوز میخندد.
🖊️ حمیدرضا فلاح سامانی
#نوآورد
رسانه انتقادی علوم اجتماعی
👇با ما همراه باشید در
بله| ایتا
🆔@newavard
📌دیپلماسی انتظار؛ قاتل امید اجتماعی
🔹از مسائل قابل تأمل در نسبت میان #سیاست_خارجی و جامعه، شکلگیری نوعی «#سیاست_انتظار» است؛ وضعیتی که در آن افق امید، انتظارات اقتصادی و حتی تصور #جامعه از آینده، به نتیجه #مذاکرات و اراده بازیگران خارجی عمدتاً مخالف و دشمن گره میخورد. در چنین شرایطی، توافق از یک ابزار در #سیاست_خارجی فراتر رفته و به متغیری تعیینکننده در ذهنیت عمومی تبدیل میشود؛ گویی مسیر پیشرفت، ثبات و بهبود #زندگی_اجتماعی، نه از ظرفیتهای درونی جامعه، بلکه از دریچه #توافق با قدرتهای خارجی عبور میکند.
🔹از منظر #جامعهشناسی_سیاسی، این وضعیت را میتوان نوعی برونسپاری افق #امید_اجتماعی دانست؛ پدیدهای که در آن، عاملیت جمعی و اعتماد به توانمندیهای داخلی به حاشیه رانده شده و جامعه در موقعیت انتظار برای تصمیمی قرار میگیرد که خارج از اراده مستقیم آن اتخاذ میشود. پیامد چنین وضعیتی، صرفاً وابستگی روانی به اخبار #دیپلماتیک نیست؛ بلکه بازتولید نوعی نااطمینانی ساختاری است که در آن، هر تحول در #مناسبات_خارجی میتواند انتظارات #اقتصادی، رفتار #سرمایهگذاری، تصمیمات خانوار و حتی محاسبات فعالان اجتماعی را دستخوش نوسان کند.
🔹مسئله اساسی آن است که در این صورتبندی، مذاکره بهتدریج از جایگاه یک ابزار برای تأمین #منافع_ملی خارج شده و به غایت سیاست خارجی تبدیل میشود. این همان خطای محاسباتی است که پیشتر نیز در تجربه مواجهه #ایران با #ایالات_متحده، هزینههای راهبردی خود را نشان داده است؛ تصور اینکه استمرار اشتیاق به توافق، بهخودیخود میتواند طرف مقابل را به پذیرش حقوق و #منافع_ملی وادار کند.
🔹حال آنکه در مناسبات #بینالمللی، اراده سیاسی بدون پشتوانه #قدرت و بازدارندگی، الزاماً به تولید توافقی پایدار و متوازن منجر نمیشود.
از این منظر، بازدارندگی را نباید صرفاً در چارچوب یک مفهوم #نظامی محصور کرد. #بازدارندگی، بخشی از زیرساخت #امنیت_اجتماعی و پیششرط کاهش نااطمینانی در افق زندگی جمعی است.
🔹جامعهای که امنیت و آینده خود را وابسته به رضایت #قدرتی_خارجی میبیند، در معرض نوعی تعلیق راهبردی قرار میگیرد؛ تعلیقی که میتواند ظرفیت برنامهریزی، خودباوری و کنشگری اجتماعی را فرسوده کند.
🔹بنابراین، مسئله فقط چگونگی مذاکره نیست، بلکه نسبت میان #قدرت_ملی، #استقلال تصمیمگیری و #اعتماد_جامعه به توانمندیهای خویش است.
🔹البته نقد سیاست انتظار به معنای نفی مطلق #دیپلماسی یا بیاهمیت دانستن توافق نیست. مذاکره زمانی میتواند در خدمت منافع ملی قرار گیرد که ابزار تأمین حقوق کشور باشد، نه جایگزین قدرتسازی و بازدارندگی.
🔹 تفاوت معناداری وجود دارد میان مذاکره از موضع برخورداری از قدرت و اصرار بر توافق به هر قیمت؛ اولی میتواند محصول موازنه قدرت باشد و دومی ممکن است به بازتولید محاسبات غلط طرف مقابل بینجامد.
🔹از همین رو، بازسازی امید اجتماعی مستلزم تغییر نقطه اتکای آن است؛ امیدی که باید بر ظرفیت تولیدی، توان علمی، #انسجام_اجتماعی، اصلاح حکمرانی و قدرت دفاعی کشور استوار باشد، نه بر نوسانات میز مذاکره. جامعه نباید در انتظار توافق بماند تا زندگی خود را آغاز کند و نظام حکمرانی نیز نباید آینده توسعه را به متغیرهای خارج از کنترل خود گره بزند.
🔹مسئله جمهوری اسلامی نه گریز از دیپلماسی، بلکه رهایی از دیپلماسیزدگی است؛ نه اشتیاق به #منازعه، بلکه پرهیز از نمایش اشتیاق یکطرفه به توافق. صلح پایدار از مسیر التماس برای توافق عبور نمیکند؛ بلکه زمانی امکان تحقق مییابد که طرف مقابل، هزینه تعرض و نقض تعهدات را واقعی و محاسبهپذیر بداند.
🔹جامعهای که امید خود را بر قدرت خویش بنا کند، مذاکره را انتخاب میکند، نه پناهگاه؛ و صلح را از موضع اقتدار مطالبه میکند، نه از موضع انتظار.
🖊️ علیرضا کمالی
#نوآورد
رسانه انتقادی علوم اجتماعی
👇با ما همراه باشید در
بله| ایتا
🆔@newavard