کتاب غالیان، استاد نعمت الله صفری فروشانی @gholow

صوت درسگفتار «آشنایی با مصادر فرقه نصیریه» اکبری، 24/ 7/ 97 دانشگاه ادیان و مذاهب، جلسه اول: آثار غالیان دوران امامان تا زمان میمون طبرانی غلوپژوهی @gholow

🎙 «تاثیرات مطالعات تراث غالیان در بررسی آرای عالمان امامیه در حوزه فرق، رجال و حدیث» عمیدرضا اکبری دانشگاه ادیان، 10/ 2/ 1397 امروزه آثار بسیاری از چند فرقه غالی شیعی -به ویژه از نصیریه، شاخص ترین فرقه خطابی- در دسترس عموم قرار گرفته است. اما قرائن بسیاری در مورد کثرت جعل و تحریف در تراث فرق غالی وجود دارد؛ تا آن جا که اخبار غالیان در میان عموم مسلمین بسیار بی اهمیت جلوه کرده است. در عین حال با وجود اصالت نسبی برخی از کتب متقدم غالیان، می توان از میان مطالب فاسد ایشان، قرائن مفیدی در شناخت جریان های غالی و غیر غالی به دست آورد. این بررسی ها در عیارسنجی قضاوت های عالمان در مورد فرقه های غالی و راویان متهم به غلو و حتی در اصالت سنجی برخی از کتب متقدم امامی و نیز اخبار بر ضد غالیان -با عنایت به اعترافات خود غلات- راهگشا است. شناخت استدلال ها و مبانی غلات در اثبات معتقدات شان ما را در ریشه یابی بعضی از اخبار مشکوک در منابع امامیه و نیز تمییز آرای فرقه ها یاری می دهد. براساس مطالعات برخلاف نگاه نسبتاً بدبینانه برخی از متاخران بسیاری از نسبت های قدمای امامی به غالیان شواهد قابل توجهی در تراث آنان دارد. @gholow

صفری فروشانی، نعمت‌الله، جریان شناسی غلو2، ابن‌غضائری و متّهمان به غلوّ در کتاب الضعفاء، مجله علوم حدیث، ش2 @gholow

جلالی، مهدی؛ جلالي، مهدی - رباطي، سمانه؛ بررسي تطبيقي روش ابن‌غضائري، شيخ طوسي و نجاشي در تعامل با راويان غير امامي؛ فصلنامه علوم حديث، ش79، بهار1395 ص144-167 @gholow

جلالی، مهدی؛ جستاری در باب نسبت کتاب الضعفاء به ابن‌غضائری، فصلنامه دانشکده الهیات و معارف مشهد، ش68، 1384، مقاله مفید و پرنکته ای است. @gholow2

ایزدی، مهدی، جستاری در رویکردهای ابن‌غضائری به توثیق رجال همراه با واکاوی مفهوم غلو در اندیشه رجالی او، حدیث پژوهی، س10، ش۱۹، بهار و تابستان۱۳۹۷ @gholow

قربانی زرین، رضا، «دیدگاه‌های غضائری و ابن‌غضائری درباره مقامات امامان علیهم السلام» امامت پژوهی، س3، ش11، پاییز1392 @gholow

جلالی، مهدی؛ روش ابن‌غضائری در نقد رجال، مجله مطالعات اسلامی، ش65 و 66، پاییز1383. @gholow

قاسم پور، محسن، مقايسه ديدگاه‌های رجالی ابن‌غضائری و نجاشی، فصلنامه حدیث پژوهی، س5، ش9، بهار1392. @gholow

انتساب کتاب الضعفاء به ابن غضائری- آسیب‌شناسی تحلیل‌ها، عمیدرضا اکبری، مطالعات تاريخي قرآن و حديث، د25، ش65، بهار و تابستان 1398 گرچه شیخ طوسی خبر می‌دهد با مرگ زودهنگام ابن‌غضائری آثار وی از میان رفته. اما نجاشی از آثار او و از جمله کتاب التاریخ، اثری فهرستی و نیز رجالی روایت می‌کند. در اعصار بعدْ جمع زیادی از بزرگان مکتب حله و جبل عامل و پسینیان ایشان کتابی با نام الضعفاء را از ابن‌غضائری روایت، و فراوان به اقوال مندرج در آن استناد نموده‌اند. از اواخر قرن دهم این اعتماد با تردیدهایی نیز همراه شد. اما تا پیش از دوران معاصر موجب شک در اَصالت کتاب نبود؛ ولی برخی معاصران در پی گزارشی نادرست منسوب به الذریعه شیخ آقابزرگ، اثر را جعلی دانستند. انکار اَصالت اثر فاقد مستندات کافی است و در آن بایسته‌های اعتبارسنجی کتب و شرائط عمومی نسخه‌ها را در نظر نگرفته‌اند. بررسی تطبیقی محتوای اثر با قرائن مختلف در مصادر فِرَق و رِجال نیز نشان از آن دارد که نویسندۀ کتاب یک عالم اِمامی مُحتاط است. و گزارش‌های تاریخی مرتبط با ابن غضائری و آرائش نسبت کتاب الضعفاء به او را تأیید می‌کند. @gholow

مقالاتی در مورد ابن غضائری در میان مقالات در مورد ابن غضائری، موارد زیر را مفیدتر یافتم. به ویژه مقاله اول از آقای جلالی، که اصالت کتاب الضعفا را نشان داده است. (هرچند هرکدام از مقالات نقاط قوت و ضعف خود را دارد.) ایزدی، مهدی، جستاری در رویکردهای ابن‌غضائری به توثیق رجال همراه با واکاوی مفهوم غلو در اندیشه رجالی او، حدیث پژوهی، س10، ش۱۹، بهار و تابستان۱۳۹۷ جلالی، مهدی؛ جستاری در باب نسبت کتاب الضعفاء به ابن‌غضائری، فصلنامه دانشکده الهیات و معارف مشهد، ش68، 1384، جلالی، مهدی؛ روش ابن‌غضائری در نقد رجال، مجله مطالعات اسلامی، ش65 و 66، پاییز1383. جلالی، مهدی؛ جلالي، مهدی - رباطي، سمانه؛ بررسي تطبيقي روش ابن‌غضائري، شيخ طوسي و نجاشي در تعامل با راويان غير امامي؛ فصلنامه علوم حديث، ش79، بهار1395 ص144-167 صفری فروشانی، نعمت‌الله، جریان شناسی غلو2، ابن‌غضائری و متّهمان به غلوّ در کتاب الضعفاء، مجله علوم حدیث، ش2، بی‌تا قاسم پور، محسن، مقايسه ديدگاه‌های رجالی ابن‌غضائری و نجاشی، فصلنامه حدیث پژوهی، س5، ش9، بهار1392. قربانی زرین، رضا، «دیدگاه‌های غضائری و ابن‌غضائری درباره مقامات امامان علیهم السلام» امامت پژوهی، س3، ش11، پاییز1392. به زعم حقیر علت مهم رویگردانی علمای متأخر روحیه شدید توثیق گرایی آنها در کنار آشنایی کم با منابع فرق و روات آنان و و درصد بالای تضعیفات در کتاب الضعفا بوده است. که البته آن هم طبیعت کتابی در این موضوع است. حال آنکه قدما از شیخ و نجاشی و ابن داوود و علامه حلی و بسیاری از رجالیان دوران میانی به آراء او اعتنا داشته اند. در مقاله «انتساب کتاب الضعفاء به ابن غضائری- آسیب‌شناسی تحلیل‌ها،» که به تازگی نشر داده ام، به تفصیل به موضوع اخیر پرداخته ام. @gholow