اربعین و معجزه خدمت نیمه‌شب در مسیر کاظمین ناگهان با چندنفر جوان عراقی مواجه شدیم که با چوب و چماق جاده را بسته و خود را جلوی اتوبوس می‌اندازند. صحنه‌ای که در ایام اربعین خیلی‌ها تجربه کرده‌اند. ماشین‌ها را که با تهدید متوقف می‌کنند، خواهش و التماسشان شروع می‌شود که پیاده شوید برای نماز و وعده غذایی بعدش. این‌جا وعده‌های غذایی بلافاصله پس از هر نماز شروع می‌شود. بالاخره راننده را مجاب کردند به توقف برای نماز صبح و صبحانه. هرچند پس از وضو متوجه شدیم هنوز تا اذان مانده! ولی موکب‌دار که صبحانه مفصلی برای زوار درنظر گرفته بود، نمی‌خواسته ریسک کند و نقد را به نسیه ماشین‌های بعدی بدهد! مسیر نجف به کربلا که زائران ایرانی می‌شناسند تنها مسیر پیاده‌روی اربعین نیست و تمام جاده‌های منتهی به کربلا کمابیش همان حال و هوای مسیر مشایه را دارند و پذیرای زائران پیاده هستند. اما حضور زائران در شهرهای زیارتی باعث شده در اکثر جاده‌ها و مسیرهای سواره ایام اربعین هم موکب‌هایی برای استقبال و پذیرایی و استراحت برپا باشد؛ چه برای زوار پیاده‌ای که از شهرها و روستاهای عراق عازم کربلا شده‌اند، و چه برای زوار خارجی که با انواع خودروهای عمومی یا شخصی می‌خواهند خود را به ابتدای مشایه یا حتی سایر شهرهای زیارتی برسانند. دعوت به موکب‌های بین‌راهی معمولا با خواهش و احترام انجام می‌شود. ولی وقتی هنگام نماز یا وعده‌های غذایی به موکبی برسید، به تعارف و خواهش ختم نمی‌شود و ممکن است به تهدید و درگیری هم برسد! جاده‌هایی که از میان عشیره‌ها عبور می‌کند، بخشی از زمین و در واقع، خانه آن عشیره به حساب می‌آید و برایشان قابل هضم نیست که میهمانی وقت غذا به خانه‌شان بیاید و زمین عشیره را گرسنه ترک کند؛ به‌ویژه میهمانان اباعبدالله. خلاصه روحیه عجیبی دارند در خدمت‌گذاری به زائران و میهمان‌نوازی از میهمانان اباعبدالله. خودشان می‌گویند که عجایب هفت‌گانه در برابر این روحیه به شگفتی درآمده. و البته همه را می‌گذارند به حساب ابوالسجاد. به نظرم نوای «سفرة إلى الله» را می‌توان بیان‌نامه خدمت مردم عراق به زوارالحسین تلقی کرد. با همان بیان مردمی و بدون تکلف و البته غرورانگیز و تفاخرآمیزی که ویژگی مردم عراق است. نوایی که حیدر البیاتی مداح سرشناس عراقی آن را بر اساس سروده مصطفی العیساوی خوانده و طی سال‌های اخیر در راهپیمایی اربعین بسیار شنیده می‌شود. همان که می‌گوید: در راه تو قدم گذاشتیم و بادبان‌های کشتی ما را به سوی کربلا می‌برد. بر دروازه شهر رازی یافتیم که میعادگاه جان‌ها شد. حالا از جهانیان پرسیدیم که اهل جود و کرم کیستند؟ زیارت اربعین شهادت می‌دهد که عراق حسین از موصل تا بصره سفره خدمت گشود؛ از لحظه حرکت تا رسیدن به بارگاه مقدس، عراقِ تو یک‌پارچه خدمت است. پرچم در دستمان ما بود در موسم عشقی که حاصل عشق حسین را چیدیم. در هر وجب بیرقی کاشتیم و نسل های پیاده را درو کردیم. حسین ما را مجنون کرد. دیوانه‌ایم ولی عاقل‌ترین دیوانگانیم... موکب‌ها را می‌بینی که خدمت زائر را واجب می‌شمارند. قدم‌هایش را می‌بوسند و می‌گویند قدمی را هم به ما هدیه کن! با خدمتشان چه چشم‌هایی را به گریه انداختند؛ برای حسینی که عالم را مجنون خود کرده، چون دستش به ذلت و حقارت دراز نشد... تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

ایستاده در آوار... [#بازنشر به بهانه #روز_پزشک] حسام ابوصفیه می‌توانست هرجایی غیر از جبالیا و بیمارستان کمال عدوان باشد. او خیلی وقت بود که سهمش را داده بود... نهایتش همین سه ماه پیش که ابراهیم دوازده ساله‌اش را در همین بیمارستان جلوی چشمانش پرپر کردند و تنها پسرش را با دستان خودش کنار دیوار بیمارستان به خاک سپرد، واقعا کسی از او توقع ماندن نداشت! حالا که بیمارستانش ویران شده و آتش در نیستان بیمارانش انداخته‌اند، رئیس بیمارستان کمال عدوان آخرین نفری‌ست که سنگرش را ترک می‌کند تا مقابل تانک‌ها بایستد. تنها و آرام، با لباس سفیدی که گویی در حال عروج است در پس‌زمینه تیرگی ویرانی و تیره‌های ویران‌گر. چنین رویین‌تنانی را مگر می‌شود شکست داد؟ متن کامل: https://eitaa.com/mvalianpour/181 تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

دیپلماسی برای حل لاینحل رهبر انقلاب در آخرین سخنانشان در مراسم عزاداری شهادت امام رضا(ع)، اشاره واضحی به علت دشمنی آمریکا با ایران داشتند؛ موضوعی به‌ظاهر ساده ولی در واقع پیچیده که خودش را در ۴۵ سال گذشته و دولت‌های مختلف آمریکا از احزاب مختلف و تحریم‌ها و تهدیدهایی که از ابتدا نسبت به جمهوری اسلامی و مردم ایران روا داشتند، نشان داده است. رهبر انقلاب علت این دشمنی را ورای بهانه‌های ظاهری مثل تروریسم، حقوق بشر، مسئله زن، دموکراسی و... می‌دانند؛ بهانه‌هایی که ظاهربینان داخلی را به دنبال خود می‌کشاند و تصور می‌کنند با مذاکره و رفع این دغدغه‌ها، مسائل ما با آمریکا حل می‌شود یا چیزی از دشمنی‌هایش کم خواهد شد. اما دلیل اصلی همان واقعیتی است که رئیس‌جمهور فعلی آمریکا آن را با صراحت تمام بیان کرده است: «ایران باید گوش‌به‌فرمان آمریکا باشد!» تسلیمی که با تاریخ و عزت مردم ایران جور درنمی‌آید و چنان‌که دیدیم مردم را با همه قدرت در برابر سلطه‌گر قرار می‌دهد و از همین‌رو چنین مسأله‌ای به تعبیر رهبر انقلاب «حل‌نشدنی» خواهد بود. این را امام راحل(ره) هم به بیان دیگری گفته بود؛ سال ۱۳۶۷ و در پاسخ به نامه جیمی کارتر که «رابطه ایران و آمریکا، رابطه گرگ و میش است و بین این دو آشتی نیست.» آن‌چه رهبر انقلاب بیان کردند، رویکرد غرب در قبال انقلاب اسلامی و کرنش‌ناپذیری مردم ایران در برابر نظام سلطه بود. اما به نظر می‌رسد این تضاد علاوه بر نزاع تمدنی انقلاب اسلامی با آمریکا به عنوان قطب اصلی نظام سلطه، ریشه‌هایی نیز در جغرافیای سیاسی و ظرفیت‌های قدرت منطقه‌ای ایران دارد. در این صورت چنین رابطه‌ای مختص به انقلاب اسلامی هم نیست و موجودیت ایران را فارغ از نظامی سیاسی‌اش هدف می‌گیرد و حتی پیش از انقلاب نیز چنین رویکردی، هرچند به شکل پنهان در قبال ما وجود داشته است. برای نمونه طبق اسنادی که چندی پیش از طبقه‌بندی فوق‌محرمانه آمریکا خارج شد، در سال ۱۹۷۴میلادی، یعنی پنج سال پیش از انقلاب اسلامی، آمریکا سناریوی محرمانه‌ای را طراحی کرده بود که طی آن در صورت پیش‌روی ارتش شوروی به سمت منابع نفتی خاورمیانه، ۵۴ بمب اتمی به نقاط مختلف ایران شلیک می‌کرد تا ایران به عنوان زمین بازی جنگ سرد، در گرمای قدرت هسته‌ای آمریکا بسوزد. یعنی حتی در اوج تسلیم و تبعیت از نظام سلطه نیز نهایت نقشی که برای کشور ما درنظر گرفته شده بود، نقش قربانی و سپر انسانی در جنگ اتمی بوده است تا آمریکا برای اجتناب از تبعات حمله مستقیم به شوروی، متحد نزدیک خودش یعنی ایران را به قربان‌گاه بفرستد و به دست خودش بمباران اتمی کند! جالب این‌که این سناریو درست در همان سالی طراحی و شبیه‌سازی می‌شد که شاه پهلوی در کاخ سفید میهمان ریچارد نیکسون بود و رئیس‌جمهور آمریکا در نطق خوشامدگویی‌اش به شاهنشاه، رویکرد حکومت ایران در تبعیت از سیاست‌های بلوک غرب را می‌ستود: «کشور شما پیشرفت خیره کننده‌ای کرده است، چون همواره از سیاست کمک به نیروهای صلح و پایداری و مخالفت با نیروهای جنگ و ویرانی پیروی کرده‌اید.» شاهنشاه آریامهر هم در پاسخ اعلام کرده بود که ایران برای اجرای این سیاست‌ها «حاضر به جان‌فشانی» است. واضح است که چنین توصیفی از صف‌آرایی میان ایران و آمریکا مستلزم نگاهی دیگر به مناسبات دیپلماتیک و مذاکرات احتمالی و کنش‌های متقابل است تا با فریب و غافل‌گیری و فرود بمب بر میز مذاکرات مواجه نشود. رویکردی واقع‌بینانه که دیپلماسی را نه به توهم حل مسائل و رفع منازعه با دشمن و تسهیل سرمایه‌گذاری تریلیون دلاری‌اش در ایران(!)، بلکه به عنوان ابزاری برای مدیریت منازعه، بازدارندگی در برابر ضربات دشمن و کمک به فعلیت یافتن قدرت ملی در خدمت بگیرد و توقعی منطقی از دستاوردهایش داشته باشد. #سیاست_خارجی #آمریکا #مذاکره تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

اتاق بازرگانی یا اتاق فرار اقتصاد ایران؟ اتاق بازرگانی به تازگی پیش‌بینی‌های غیرواقعی و بدبینانه‌ای از شاخص‌های کلان اقتصادی در صورت چکاندن مکانیسم ماشه را منتشر کرده است. این در حالی‌ست که به اذعان اکثر کارشناسان، قطعنامه‌های مربوطه قبلا اجرا شده و الآن صرفا اثر روانی دارد و آثار واقعی‌اش بسیار محدودتر از تحریم‌های به‌اصطلاح ثانویه و فلج‌کننده آمریکاست که ضرباتش با وجود همه سختی‌ها، قبلا دریافت و هضم شده است. حالا اتاق بازرگانی به‌جای پرهیز از بزرگ‌نمایی و تلاش برای کاهش آثار روانی مکانیسم ماشه و ارائه راهکارهایی برای عبور از آن، تمام همتش را گذاشته برای تحقق کامل همین آثار روانی! اتاقی که قرار بود پارلمان بخش خصوصی و حامی اقتصاد ایران در تلاطم حوادث باشد، حالا خود به اتاق فرار و وحشتی تبدیل شده که اقتصاد تحت تحریم ایران و مردمش را با سناریوهای غیرواقعی اسیر خود کرده است... #مکانیسم_ماشه #تحریم #شورای_امنیت بیشتر بخوانید: مکانیسم ایرانی در برابر ماشه تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

و حالا... نقطه قوت برجام! مکانیسم ماشه، نقطه قوت برجام برای ایران است. این را محمدسعید احدیان، دستیار فعلی رئیس مجلس، ده سال پیش و پس از امضای برجام نوشته و یادداشت بلندبالایی را در روزنامه خراسان به اثبات این نظریه اختصاص داده بود. این حمایت تمام‌قد از برجام و جزئیاتش در حالی بود که حتی خود ظریف هم وجود مکانیسم ماشه را انکار می‌کرد و حالا هم که به دیوار واقعیت خورده به گردن فرانچسکو انداخته است! البته طبیعتا یک استاد علوم سیاسی و روابط بین‌الملل حق دارد تحلیل کند (ولو غلط!)، اما سکوت ایشان در کسوت دستیاری یکی از سران قوا و در آستانه اجرایی شدن نقطه قوت برجام توسط غربی‌ها طبیعی به‌نظر نمی‌رسد... بد نیست بخش‌هایی از یادداشت سعید احدیان در روزنامه خراسان را مرور کنیم: 🔸 بر خلاف آن‌چه برخی منتقدین مطرح می‌کنند، مکانیزم ماشه از نظر حقوقی نقطه قوت برجام برای ایران محسوب می‌شود. 🔸 اگر این مکانیزم در برجام تعبیه نشده بود، می‌توانستیم کل برجام را توافقی غیرقابل قبول بدانیم! 🔸 مسئولین ما می‌توانند در حالی‌که فقط یک رأی دارند، رأی هفت عضو قدرتمند دیگر دنیا را وتو کنند؛ هم به عنوان شاکی اقامه دعوا کنند و هم خود به عنوان قاضی به تنهایی این توافق را فسخ کنند. 🔸 مکانیزم ماشه این امکان را می‌دهد که شبیه صلح حدیبیه اسلام بتواند در صورت نقض عهد طرف مقابل از محدودیت‌ها و قید وبندها رهایی یابد، همانگونه که پیامبراکرم(ص) از فرصت بدعهدی مشرکین استفاده کرده و مقدمات فتح‌الفتوح اسلام یعنی فتح مکه را فراهم کردند. #مکانیسم_ماشه #تحریم #روزنامه_خراسان تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

تضییع اصول با فروع رسانه‌ای اولویت‌بندی مسائل و توجه لازم به مسائل اصلی و فرعی از جمله مفاهیم مبنایی در رعایت نظم و نیز برپایی عدالت است که می‌تواند منابع محدود اقتصادی، اجتماعی و سیاسی را به‌درستی مصروف نیازهای نامحدود کند و برنامه‌ها و چشم‌اندازها را تحقق بخشد. امری که متأسفانه در بسیاری از کنش‌های سیاسی و رسانه‌ای نادیده گرفته می‌شود و مسائل حیاتی کشور تحت‌الشعاع مسائل فرعی قرار می‌گیرد. برای نمونه در گفتگوی اخیر تلویزیونی رئیس‌جمهور با رسانه ملی به مناسبت هفته دولت که با حضور سه فعال رسانه‌ای سیاسی انجام شد، هیچ‌یک از فعالان رسانه‌ای حاضر، زمینه اقتصادی نداشتند که بالتبع موضوعاتی فرعی در کانون توجه قرار کرفتند و موضوعات مهمی مثل مسائل پولی، ارزی، بانکی و معیشتی نادیده گرفته شد یا با پاسخ‌های سطحی روبرو شدند. با این وجود دکتر پزشکیان بخش زیادی از گفتگو را به مسائل مهم سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، نظیر وحدت ملی، ساختار مدیریت کشور، تحریم، جنگ، بودجه، تورم، انرژی، عدالت و فسادستیزی و... اختصاص داد. اما باز هم صرفا چند مسأله فرعی بودند که چه از سوی رسانه‌های دولت و چه سایر رسانه‌ها بیشترین ضریب خبری را پیدا کردند تا دست‌مایه اختلاف‌نظر و دوقطبی‌سازی قرار گیرند و به نقض غرض وفاق موردنظر تبدیل شوند. پرداختن به اولویت‌ها و اصلی-فرعی کردن امور از جمله پرتکرارترین کلیدواژه‌ها و توصیه‌های رهبر انقلاب در ادوار مختلف بوده است؛ مسئله مهمی که تخطی از آن به تعبیر ایشان نشانه اختلال دستگاه فکری است و گاه به درگیری‌های فرسایشی و حتی غفلت از دشمن و شکل‌گیری فتنه‌ها منجر می‌شود. رهبر انقلاب حتی به‌طور مصداقی اولویت دادن به مسائلی مانند فیلترینگ را مانع رسیدگی به مسائل اصلی معرفی کرده‌اند: «یکی از موانع پیشرفت، سرگرمی به چیزهای گمراه‌کننده است... حاشیه‌ای که بیشتر از متن ما را به خودش سرگرم کرده، همین مسئله فضای مجازی و فلان پیام‌رسان و از این قبیل... پرداختن افراطی و زیاده به آن، حاشیه‌ای و غافل شدن از کار اصلی است.» میزان توجه به اولویت‌ها و مسائل اصلی و فرعی تا جایی اهمیت دارد که به بیان امیرالمؤمنین(ع) می‌تواند سقوط و انحطاط حکومت‌ها را رقم بزند: «یستدل علی إدبار الدول بأربع؛ تضییع الأصول و التمسک بالفروع و تقدیم الأراذل و تأخیر الأفاضل...: انحطاط دولت‌ها و حکومت‌ها چهار نشانه دارد؛ ضایع کردن مسائل اصلی و پرداختن به مسائل فرعی و گزینش فرومایگان و کنار گذاشتن شایستگان». البته این بدان معنا نیست که مسائل مطروحه مسائل مهمی نیستند و نباید حل شوند؛ بلکه باید به اندازه اهمیت خود در کانون توجهات کارگزاران مرتبط و رسانه‌ها قرار بگیرند و با حزم و عزم لازم به نتیجه برسند. هرچند در کمال تعجب چنین مسائلی با وجود پیش افتادن و ضریب رسانه‌ای فراوان، هیچ‌گاه حل نمی‌شوند تا همیشه سوژه دعواهای زرگری جناح‌ها باشند و جای اولویت‌ها را در ذهن جامعه تغییر دهند. مثالش را در همین فیلترینگی که نسبتش با فیلترشکن‌ها هیچ‌گاه مشخص نشده و یا مدیریت پوشش و حجاب که سال‌ها محل نزاع و بحث‌های بی‌حاصل بوده می‌شود دید. مسائل به‌ظاهر لاینحلی که فکر و ذهن جامعه را به خود مشغول می‌کنند، نتایج انتخابات‌ها را بالا و پایین می‌کنند و حتی کشور را به لبه پرتگاه شدیدترین فتنه‌ها و اغتشاشات می‌رسانند! البته وقتی توان و اراده حل چنین مسائلی در ساختار حاکمیتی وجود نداشته باشد، نمی‌توان انتظار داشت که این معضلات به فراموشی سپرده شوند. بالأخره هستند افراد و جریان‌هایی در داخل و خارج از کشور که با فضاسازی رسانه‌ای از این پوستین کلاهی بدوزند یا کشور را با بحران‌هایی کاذب مواجه کنند. با این توصیف حل نشدن برخی مسائل فرعی و تبدیل آن‌ها به استخوانی لای زخم هم ممکن است از مصادیق تضییع اصول باشد. اما مسائلی که منفعتی پنهان در فضاسازی رسانه‌ای و ایجاد دوقطبی‌ها دارند، نه‌تنها با ضریب رسانه‌ای حل نمی‌شوند، بلکه مشتعل‌تر و فربه‌تر خواهند شد و از حل واقعی فاصله خواهند گرفت. #مدیریت #رسانه #مسائل_لاینحل بیشتر بخوانید: ما و مسائلی که حل نمی‌شوند! تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

نگاه به شرق از ورای غرب‌زدگی ارتباط با قدرت‌های نوظهور یا نگاه به شرق در کشور ما همواره با بدبینی ناشی از سابقه روسیه تزاری و بلوک شرق سوسیالیستی همراه بوده و همین تجریه تاریخی باعث شده که اندک نگاهی به شرق، معادل شرق‌گرایی و شرق‌زدگی تعبیر شود. این در حالی‌ست که آن مناسبات تاریخی سال‌هاست که رخت بربسته‌اند و نوع ارتباط ما نیز قرار نیست چنان مناسباتی را زنده کند. واقعیت آن است که غرب‌زدگی حاکم بر جریانات فکری کشور، اعم از جامعه روشنفکری، سیستم آموزشی، فضای سیاسی، دیوان‌سالاری و رسانه‌ها که امتدادش را در فرهنگ عمومی هم می‌توان دید، تاکنون مانع از آن شده که نگاه متوازنی به شرق داشته باشیم. همان غرب‌زدگی که به بیان جلال آل‌احمد همچون وبازدگی بر جان روشنفکری افتاده و امروز به تعبیر دکتر عبدالکریمی به مرز غرب‌سالاری و غرب‌پرستی رسیده و دستگاه فکری دیپلماسی کشور را نیز به دنبال خود می‌کشاند. گربه نقشه ایران که در دویست سال اخیر به شکل کنونی درآمده، رو به غرب ایستاده و آثار این جهت‌گیری را امروز در همه ابعاد می‌توان دید؛ از فرهنگ و هنر گرفته تا دیپلماسی و مذاکرات غرب‌محور و ضریب نامتقارنی که رسانه‌ها نسبت به کشورهای دو سوی جهان و حتی همسایه‌های شرقی و غربی کشور می‌دهند. نمونه نزدیکش همین سه همسایه شرقی ما، یعنی پاکستان، افغانستان و ترکمنستان هستند که با وجود گسترده‌ترین مرزهای مشترک، کم‌ترین سهم را در مناسبات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ما دارند و اگر برخی موقعیت‌های امنیتی و دیوارکشی مرزهای شرقی را نادیده بگیریم، چه‌بسا از عرصه زندگی ما حذف می‌شوند. مقاومت در برابر برقراری روابط متوازن با شرق در حالی‌ست که طی سال‌های اخیر رویکرد سیاسی و اقتصادی کشورهای عربی خلیج فارس به عنوان شریک سنتی غرب نیز به سمت شرق متمایل شده و حتی هند هم به عنوان رقیب و دشمن سنتی چین، این روزها فصل تازه‌ای از روابط دوجانبه را با این قدرت شرقی آغاز کرده است. قدرت‌های منطقه‌ای و نوظهور با احیای روابط منطقه‌ای و پیمان‌هایی نظیر شانگهای و بریکس، نظم جدیدی را پایه‌گذاری می‌کنند که نشان از استقلال راهبردی نسبت به غرب و فروریختن نظام تک‌قطبی دارد. کشورهایی که می‌خواهند نشان دهند بازیگرانی مستقل هستند و صرفا ابزاری در دست آمریکا و ناتو نخواهند بود. هرچند این روابط و پیمان‌ها هنوز در مرحله ابتدایی خود و در حد ابراز تمایل و تشریک مساعی برای هم‌گرایی هستند و به مرحله همکاری‌های عمیق سیاسی، تجاری، امنیتی و نظامی نرسیده‌اند، ولی چشم‌انداز دیگری از مناسبات بین‌الملل را پیش روی ما قرار می‌دهند که در آن، دنیا و قدرت‌های جهانی در کشورهای غربی و آمریکا خلاصه نخواهد شد. حالا در کشاکش انتقال قدرت از غرب به شرق، در کنار چین، روسیه، هند و سایر قدرت‌های نوظهور که اتفاقا چالش‌ها و سابقه تنش و تعارض منافع کم‌تری هم با کشورمان دارند، بستر مناسبی برای شناسایی فرصت‌ها و تحصیل منافع ملی بیشتر به وجود آمده است. البته این مهم نیازمند نگاهی واقعی و اصولی به شرق است. ما قرار نیست مستعمره یا تحت‌الحمایه قدرت‌های شرقی باشیم و منافع ملی اصولی خود را فدای آن‌ها کنیم. به همین نسبت هم قرار نیست آن‌ها منافع ملی خود را فدای ما کنند و برای ما هزینه بدهند. نگاه واقع‌بینانه در سیاست خارجی اقتضای آن دارد که فارغ از حب و بغض‌های بی‌پایه به تعریف منافع مشترک در این فرصت تاریخی بپردازیم و با تضارب منافع به تضاعف منافع برسیم. تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

از انسداد نقد تا آزاداندیشی در مبانی نظام نمایش استحکام ساختار اجتماعی و پایداری نظام سیاسی ایران در جنگ تحمیلی اسرائیل و آمریکا واقعیتی است که دشمن را به تمرکز بیشتر بر جنگ روانی و تضعیف داخلی کشور سوق داده است. چراکه اختلافات داخلی ناشی از نفاق و غفلت است که می‌تواند اتحاد در دفاع از نظام و کشور را تهدید کند و ایستادگی در برابر دشمن را به چالش بکشد. رهبر انقلاب برای مقابله با این راهبرد همواره بر وحدت ملی و حفظ یک‌پارچگی دولت و ملت در برابر تهدیدهای خارجی تأکید کرده‌اند، تا جایی که در آخرین بیانات خود از این ضرورت به «اتحاد مقدس» تعبیر کردند. اما سخن گفتن از وحدت ملی و حمایت همیشگی رهبر انقلاب از کارگزاران نظام، همواره با سوءبرداشت‌هایی همراه بوده است که گاه از سوی برخی کنش‌گران سیاسی به تعطیل تفکر و تحلیل و حتی الغای کارکردهای نظارتی افراد و دستگاه‌ها تعبیر می‌شود. در مراعات روش نقد و نصح و خیرخواهی نسبت به کارگزاران نظام شکی نیست؛ ولی این خیرخواهی منافاتی با انجام وظیفه نقد و نظر و نصیحت نداشته و اتفاقا بیان دلسوزانه کاستی‌ها، اعتراض آگاهانه به کژی‌‌ها و مطالبه درست راستی‌ها عین خیرخواهی و شفقت و تسهیل‌گر حرکت مدیران خدوم نظام خواهد بود. از سوی دیگر اصولا وحدت ملی تنها با وجود کثرات است که مفهوم پیدا می‌کند. اتحاد در برابر دشمن برای دفاع از کشور، وقتی ارزش‌مند است که در عین اختلاف سلیقه اتفاق بیفتد و به نادیده گرفتن تفاوت‌ها منجر نشود. چراکه چنین مسیری نه‌تنها به وحدت پایدار نمی‌انجامد، بلکه خود به زمینه‌ای برای انشقاق و چنددستگی تبدیل خواهد شد. اختلاف‌هایی که از نگاه رهبر انقلاب نیز به رسمیت شناخته می‌شوند: «اختلاف سلیقه سیاسی اجتماعی وجود دارد، لکن در دفاع از نظام، دفاع از کشور و ایستادگی در مقابل دشمن، مردم متحدند.» پیش از این هم رهبر انقلاب از «کنار هم ایستادن افرادی با وزن مذهبی کاملا متفاوت و جهت‌گیری‌های سیاسی گوناگون و حتی متضاد» و چهره‌ها و پوشش‌های مختلف گفته بودند که باعث اتحاد عظیم ملی شد و این «اختلاف سلیقه سیاسی و وزن متفاوت مذهبی، منافاتی با کنار هم ایستادن برای دفاع از حقیقت مشترک دفاع از ایران عزیز و نظام اسلامی» نداشت. آزاداندیشی، نقد و مطالبه مردمی از محکمات منظومه فکری رهبر انقلاب است؛ تا جایی‌که حتی اعتراض به مسائل نظامی را نیز با درنظر گرفتن شرایط و مقتضیاتش روا می‌دانند. اما نکته جالبی که در آخرین بیانات ایشان وجود داشت، آزاداندیشی در مبانی نظام بود. گرچه ایشان بنابر قرائنی برخی بیانیه‌ها و کنش‌های سیاسی را در راستای خدشه‌دار کردن هم‌دلی و یک‌صدایی ملی و همراه با تخریب مبانی جمهوری اسلامی ارزیابی کردند، اما بلافاصله تصریح می‌کنند که ارائه فکر نو و حتی تکمیل و اصلاح این مبانی با رعایت جوانب و مصالحش امکان‌پذیر است: «ارائه یک فکر نو که مکمل موجودی ملت ایران باشد، فرق دارد با تخریب کردن، با اهانت کردن؛ مبانی جمهوری اسلامی را تخریب نکنند... اگر این مبانی را می‌خواهند تکمیل کنند، اضافه کنند، اصلاح کنند، اشکالی ندارد، لکن تخریب نباید کرد...» جالب است که در همان سخنانی که عده‌ای آن را به مثابه پایان نقد و بریدن صدای منتقدان تلقی کردند، رهبر انقلاب حتی باب نقد و اصلاح مبانی جمهوری اسلامی را نیز باز کردند. این یعنی با پرهیز از تخریب و رعایت اصول و نیز در عین حفظ وحدت ملی، هیچ خط قرمزی در نظریه‌پردازی، تحلیل، نقد و اصلاح هیچ یک از مدیران، مناصب، عملکردها و سیاست‌ها وجود ندارد و حتی مبانی و اصول جمهوری اسلامی که همیشه به منزله ناموس فکری و نظری نظام تلقی می‌‌شود نیز از نگاه آزاداندیشانه رهبر انقلاب، امکان نقد و نظر و حتی تکمیل و اصلاح را خواهد داشت. #آزاداندیشی #نقد #وحدت بیشتر بخوانید: مکانیسم وحدت در کثرت روایی نقد در سایه روایت فتح تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

نگاه به شرق؛ واقعی یا ابزاری؟ سیاست جمهوری اسلامی از ابتدای پیروزی انقلاب، رویکرد نه شرقی، نه غربی بوده است؛ سیاستی که به‌ویژه با توجه به حمایت آمریکا از رژیم شاه و حمایت شوروی سابق از رژیم بعث، چهره‌ای متوازن داشت. اما این سیاست با فروپاشی بلوک شرق و برپا شدن نظام تک‌قطبی، تعریف به‌روزی پیدا نکرد و با این وجود شعارش هنوز بر سردر وزارت خارجه نقش بسته است. خلأ قدرت در شرق، به فشار بیشتر بلوک غرب بر ایران انجامید. فشارهایی که غرب را در کانون توجهات دیپلماتیک ایران قرار داد تا از مسیر اعتمادسازی، به تنش‌زدایی بپردازد؛ از گفتگوهای انتقادی با اروپا در دهه هفتاد تا مذاکرات هسته‌ای با تروئیکای اروپایی در دهه هشتاد و نهایتا گفتگوهای مستقیم با آمریکا در دهه نود، بخشی از گام‌هایی بود که طی سه دهه اخیر برای اعتمادسازی با غرب و آب کردن یخ‌های رابطه با اروپا و آمریکا برداشته شد. این در حالی بود که غرب، هیچ‌گاه به ایران روی خوش نشان نداده و از ابتدای انقلاب اسلامی با ابزارهای متنوعی درصدد مهار، سرکوب و براندازی نظامی سیاسی کشورمان بوده است؛ از کارشکنی در برابر پیروزی انقلاب اسلامی مردم ایران تا مصادره اموال و تحریم‌هایی که از نخستین سال‌ها بر مردم تحمیل شد و بالاخره کمک به کودتاها، جدایی‌طلبی‌ها، ترورها، اغتشاشات و جنگ تحمیلی رژیم بعث و نهایتا حمله مستقیم به کشور. حالا پس از شکست‌های متعدد در رابطه با غرب و خیانت‌ها و بدعهدی‌های طرف‌های غربی، رویکرد به شرق به عنوان جایگزین یا دست‌کم در کنار اعتمادسازی با غرب قرار است ما را از بن‌بست دیپلماتیک با جهان خارج کند و منافع ملی را از این طریق رقم بزند. اما انتظارات از این رویکرد از همان ابتدا بسیار بالا بوده و با وجود آن‌که در مراحل ابتدایی قرار دارد، انتظاراتی در حد حمایت کامل سیاسی، امنیتی و نظامی چین و روسیه از کشورمان را متصور شده است. جدای از این‌که انتظار چتر امنیتی سایر قدرت‌ها خلاف عزت ملی و اصول سیاست خارجی ماست، انتظار همکاری معقول نیز مستلزم اعتماد متقابل و اثبات واقعی بودن این رابطه است. نگاه ما به شرق از ابتدا با نوسانات زیادی مواجه بوده که ممکن است تصور استفاده ابزاری از این رویکرد را متبادر کند. نگاهی که رابطه با شرق را صرفا به عنوان اهرمی برای تعامل و امتیازگیری در برابر قدرت‌های غربی می‌پندارد و با کوچک‌ترین توافق با کشورهای غربی، موضوعیتش را از دست می‌دهد. واقعیت این است که نگاه به قدرت‌های شرقی همواره طلب‌کارانه بوده و در عرصه عمومی و حتی نخبگانی، توقعاتی فراتر از روابط معمول و منطقی برای آن‌ها تعریف شده است. با وجود حقایق غیرقابل انکار در خصومت دامنه‌دار و تحریم‌های گسترده غرب علیه ایران و تعرض نظامی مستقیم و غیرمستقیم به کشور، هم‌چنان نوعی خوش‌بینی مفرط به غرب احساس می‌شود. در حالی‌که حتی اندک سکوت یا عدم همراهی روسیه و چین به ما برای مقابله با تعرضات غرب، به دشمنی و خیانت آن‌ها تعبیر شده و راهکاری هم که بلافاصله تجویز می‌شود، چیزی جز پناه بردن بیشتر به غرب نیست! طبیعی است که چنین نگاهی نمی‌تواند اعتماد طرف‌های متقابل را برای همکاری پایدار برانگیزاند و چه‌بسا این رویکرد صرفا در مرحله امتیازدهی متوقف شود و نتواند منافعی را جلب کند؛ مصداق از این‌جا رانده و از آن‌جا مانده! سیاستی که در دوره قاجار هم به شکلی وجود داشت و توازن در سیاست خارجی را به امتیازدهی متوازن به قدرت‌ها تعبیر می‌کرد و نتایج فاجعه‌باری آفرید. از این‌رو لازم است تنوع در سیاست خارجی و نگاه متوازن به قدرت‌ها و تحصیل منافع ملی از طریق همکاری‌های بین‌المللی، فارغ از مناسبات ما با اروپا و جنگ و صلح با آمریکا و برپایه منافع واقعی و منتج به نتایج عینی تعریف شود و این سیاست در کنش‌های رسمی بین‌المللی نیز ظهور و بروز بیشتری داشته باشد. #سیاست_خارجی #نگاه_به_شرق #چین بیشتر بخوانید: نگاه به شرق از ورای غرب‌زدگی تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

واقعا اسراف می‌‌کنیم... ما واقعا اسراف می‌کنیم! بنده چند سال قبل از این، شعار سال را به مضمون اسراف نکردن قرار دادم. آمدند به ما گفتند آن‌که بیشتر از همه اسراف می‌کند خود شما هستید؛ دولت بیش از همه اسراف می‌کند! دیدیم راست می‌گویند؛ هم در زمینه‌ برق، هم در زمینه گاز، هم در زمینه آب و هم در زمینه ساختمان و بنا، هم در زمینه سفر و غیره اسراف انجام می‌گیرد. خیلی از سفرها اصلا لازم نیست... بعد هم سفر با همراهانِ دو برابر یا سه برابر! چه لزومی دارد؟ اگر بناست انسان به یک جایی سفر هم بکند، خب با یک تعداد معدودی که حضورشان واجب و لازم است. یا مثلا فرض کنید اقامت در هتل‌های گران‌قیمت در آن محلی که به آنجا سفر شده! این‌ها اسراف است؛ این اسراف‌ها را بایستی انجام نداد... رهبر انقلاب در دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیئت دولت | ۱۴۰۴/۰۶/۱۶ تصویر: لباس رهبر انقلاب حین تذکر صرفه‌جویی به دولت. #ساده_زیستی #اسراف #العزة_لله تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

وحدت فطری با کاروان صمود ناوگان جهانی صمود، متشکل از گروه‌های مردمی از ۴۴ کشور که قرار است پانصد نفر را با ده‌ها کشتی و قایق روانه فلسطین کند، این روزها و هم‌زمان با هفته وحدت در صدر خبرهای بین‌المللی قرار گرفته است. کاروانی متشکل از انسان‌های آزاده و ظلم‌ستیز، فارغ از اعتقادات دینی و مذهبی و فراتر از خطوط مرزی، با هدف شکست محاصره غزه و همراهی با مردم مظلوم فلسطین، همه خطرات احتمالی را به جان خریده است و با اراده‌ای راسخ به استقبال برخورد صهیونیست‌ها می‌رود. همراهی و هم‌دردی با مردم تحت ظلم فلسطین، مدت‌هاست که به دغدغه و خیزشی جهانی تبدیل شده و میلیون‌ها انسان را بارها به خیابان‌ها و تظاهرات اعتراضی کشانده است. اما این‌بار ناوگان جهانی مقاومت، اراده‌های مردمی را در سطحی گسترده از کنش‌های اعتراضی و ایستا به کنشی عملیاتی، پویا و پرمخاطره تبدیل کرده است که می‌تواند باب حرکت‌های مردمی تأثیرگذار در حمایت از مظلومان را باز کند. اما چگونه است که در سکوت و بی‌عملی کشورهای عرب و مسلمان در برابر جنایت‌های اسرائیل و مظلومیت غزه، انسان‌هایی فارغ از عربیت و اسلامیت پیدا می‌شوند که این‌گونه به میدان می‌آیند و حتی حاضرند جان خود را برای زندگی دیگری کف دست بگیرند؟ انسان‌هایی از ادیان و مذاهب و ملیت‌های مختلف که ممکن است حتی افراد بی‌دین هم در میانشان پیدا شود! ریشه این امر را در فطرت انسانی باید جست که گرچه ممکن است ظهورات متنوعی در مناسک و رفتارهای دینی و مذهبی داشته باشد، اما در چنین مرزهای روشنی از حق و باطل و ظلم و عدل، به حقیقت چنگ می‌زند. همان فطرتی که به اعتقاد شیعه، حُسن و قبح ذاتی عدل و ظلم را تشخیص می‌دهد و همین اعتقاد است که نام عدلیه را بر شیعه می‌گذارد. این واقعیت عرصه بزرگ‌تری از کنش‌گری را در برابر جبهه استکبار باز می‌کند که می‌تواند فطرت‌های انسانی میلیاردها انسان را در برابر دنیای استکبار قرار دهد و اتحادی جهانی علیه ظلم برقرار سازد. وحدتی که فراتر از وفاق سیاسی، اتحاد ملی، وحدت اسلامی و... می‌تواند با ادبیاتی فراگیرتر با مردم جهان سخن بگوید، محدود به مرزهای جغرافیای سیاسی و عقیدتی نباشد و در عین حال ریشه در جهان‌بینی ما داشته باشد. امام خمینی(ره) ین ادبیات را ادر جریان انقلاب اسلامی با طرح دوگانه استکبار و استضعاف مطرح کرد و راهبرد اصلی مقابله با استکبار جهانی را در وحدت مستضعفان عالم دید. او با این‌که یک مرجع دینی و مذهبی بود، در پیام تاریخی پذیرش قطعنامه، به‌جای تأکید بر دوگانه‌های کفر و ایمان یا شرک و توحید، از جنگ فقر و غنا و استکبار و استضعاف و پابرهنگان و مرفهین بی‌درد گفت و جبهه‌بندی دیگری را برای ادامه نبرد پیش‌رو گذاشت که می‌تواند همه مردم جهان را در این مبارزه همراه سازد. دوگانه عدالت و ظلم و استضعاف و استکبار البته عینیت یافته همان دوگانه‌های معهود است؛ چراکه طاغوت ظلم و استکبار نیز همان کفر و شرک و باطلی است که طغیان کرده و مردم را به استضعاف می‌کشاند. وحدت و جبهه‌بندی استضعاف در برابر استکبار، از جمله ظرفیت‌های بالقوه انقلاب است که هنوز چندان به فعلیت درنیامده و می‌تواند مسلمان و مسیحی و یهودی و حتی بی‌دین را در صف واحدی در برابر ظلم و استکبار متحد کند. این امر مستلزم فعال شدن دیپلماسی عمومی و البته میدان دادن به نیروها و تشکل‌های مردمی است تا با کنش‌گری در عرصه بین‌الملل، عرصه‌های جدیدی را برای ملت ما باز کنند. #غزه #اسرائیل #کاروان_جهانی_صمود تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

ملاحظات همکاری‌های شرقی سابقه تاریخی استعمار، بلوک‌بندی شرق و غرب و نهایتا جهان تک‌قطبی و سلطه قدرت‌ها بر کشورهای تحت حمایتشان ممکن است چنین تصویری را برای آینده جهان و تسلط قدرت‌های نوظهور بر بلوک‌های تحت حمایتشان نیز ترسیم کند. اما ایران در نسبت با این قدرت‌ها چگونه تعریف خواهد شد؟ از آن‌جا که بر مبنای قانون اساسی و سیاست‌های کلی نظام، نوع رابطه ایران با سایر قدرت‌ها از موضع برابر تعریف شده است، تحت‌الحمایگی و قرار گرفتن زیر چتر امنیتی و نظامی سایر قدرت‌ها خلاف مسلم عزت ملی است و نه‌تنها منافع ملی را تأمین نمی‌کند، بلکه بنا به تجربه تاریخی در عصر پهلوی و قاجار، منابع ملی را نیز به تاراج می‌برد. بنابراین هرگونه همکاری و حمایتی به‌صورت دوطرفه و پایاپای معنا می‌یابد و در هر کنشی باید منافع و مضار آن و عواقب و تبعات بعدی و از جمله تعهداتی که به دنبال دارد نیز سنجیده شود. توقع حمایت سیاسی، امنیتی و نظامی از کشورمان در بزنگاه‌ها بایستی با توجه به این واقعیت باشد که سطح آمادگی همکاری و حمایت متقابل در صورت بروز چالش چقدر خواهد بود؟ آیا جمهوری اسلامی می‌تواند بدون هیچ محدودیتی مثلا در مناقشات سیاسی، امنیتی و نظامی روسیه یا چین، از آن‌ها حمایت نظامی داشته باشد؟ طبیعتا ملاحظات زیادی برای این مرحله از همکاری‌ها متصور است و به همین نسبت ملاحظات طرف‌های دیگر را هم باید پذیرا بود. اصولا چنین سطحی از همکاری‌ها در افق کوتاه‌مدت قابل تحقق نیست و حتی سخن گفتن از آن هم نیازمند همکاری راهبردی و زمینه‌های مشترک فراوانی در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی و به‌ویژه اقتصادی خواهد بود. بنابراین به‌جای تمرکز بر نقاط افتراق احتمالی و تعهدات خارج از توان و مصالح اختصاصی طرفین که ثمره‌ای جز تعویق همکاری‌ها و چالش در اجرایی شدن توافقات ندارد، صرفا باید بر نقاط اشتراک و تحصیل عواید عینی همکاری‌ها تکیه کرد. نقاط اشتراکی که با توجه به تبعات یک‌جانبه‌گرایی آمریکا برای کشورهای مستقل، گستره وسیع و مؤثری هم دارد. ایستادگی در برابر یک‌جانبه‌گرایی و ایجاد تعادل در نظام بین‌الملل، محور هم‌گرایی فعلی قدرت‌های نوظهور و کشورهای مستقل است که آثار سیاسی و اقتصادی آن را می‌توان در اصلاح حاکمیت جهانی، رفع انحصار و کاهش وابستگی به سیستم‌های سیاسی و اقتصادی غربی و تلاش برای ایجاد فرصت‌های اقتصادی به‌منظور کاهش تأثیر تحریم‌های غرب جستجو کرد. البته پیش‌برد همکاری‌ها و مناسبات دو یا چندجانبه طبیعتا به ایجاد منافع مشترک بیشتر و تعهد طرفینی بر حفظ منافع موجود کمک خواهد کرد و گستره همکاری‌ها و تعهدات را نیز در عرصه‌های مختلف افزایش خواهد داد. از سوی دیگر نوع مناسبات اولیه با قدرت‌های نوظهور و روند همکاری با آن‌ها تأثیر زیادی در آینده روابط و شکل‌گیری هژمونی‌های جدید خواهد داشت. هرچند فعلا خطری از جانب این قدرت‌ها برای سلطه‌گری احساس نمی‌شود، اما باید مراقبت کرد که مناسبات جدید به شکل‌گیری زمینه استیلای این قدرت‌ها و سلطه‌گری آن‌ها بر سایر کشورها و اقتدارگرایی جدید نینجامد. این امر در گرو حفظ موضع برابر در مراوده با این کشورها و تنظیم انتظارات و تعهدات متقابل و البته اتکای واقعی بر توان و قدرت داخلی خواهد بود تا ارتباطات خارجی و بین‌المللی صرفا به‌عنوان تسهیل‌گر حرکت داخلی و ملی عمل کنند، نه به عنوان عنصر تعیین‌کننده. واقعیت آن است که تکیه بر هیچ‌کدام از قدرت‌های خارجی حتی با فرض تحقق بهترین شرایط نیز پایدار و قابل اعتماد نیست؛ چراکه چنین منبع قدرتی خارج از اختیار ما و تابع منافع خود است. به تعبیر رهبر انقلاب در ابلاغ سیاست‌های اقتصاد مقاومتی، باید «درون‌زا» و «برون‌گرا» بود؛ یعنی قدرت را با تکیه بر توان داخلی تولید کرد و بر پایه این قدرت، به ارتباطات خارجی نگریست و از مراودات گسترده با همه کشورها بهره برد. #سیاست_خارجی #نگاه_به_شرق #استعمار بیشتر بخوانید: نگاه به شرق از ورای غرب‌زدگی نگاه به شرق؛ واقعی یا ابزاری؟ تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour