.
♦️تاکشوهای اینترنتی ایرانی در تابستانی که گذشت به یکباره یک چهره تکراری را دوره میچرخاندند: #نوید_کلهرودی. از محمد فاضلی تا علی ضیا همگی پای منویات جوانی نشستند که هم اهل قلم است، هم کافهدار است، هم با #محمدجواد_ظریف و #محمود_سریعالقلم عکس دارد و هم پستهایش در ا#ینستاگرام وایرال میشود. آیا کلهرودی یک پدیده است و با تواناییهای خود به یکباره چنین محبوب شد یا پشت برکشیدهشدنش در فضای اجتماعی و #رسانهای #ارتباطات دیگری را باید جستجو کرد؟
🔸️برجسته کردن کلهرودی صرفا یک پروژه شخصی نیست نمادی از تلاش یک جریان #سیاسی- فرهنگی و رسانهای برای تربیت و معرفی سمپاتهای رسانهای و تبلیغاتی مورد پسند #نسل _زد در رسانههای اجتماعی است. برای همین کلهرودی را باید در شبکه روابطی که حول آن کنش میکند فهم کرد.
🔸️برای فهم این پدیده باید به شبکهای از سرمایهها و روابط نگاه کرد؛ سرمایههایی که گاه خانوادگیاند، گاه اجتماعی، گاه فرهنگی و نهادی و گاه نمادین که میتوانند به یکدیگر نیز تبدیل شوند.
🔸️ *در واقع هیچ آدمی از صفر شروع نمیکند، او بر پایههای سرمایههای مادی و غیر مادی خانوادگی و شبکه دوستانه میایستد، انباشتی سرمایهای که فرد مصمم است بر آنها بیفزاید.*
🔸️ بوردیو ترکیب و تبدیل سرمایههای افراد را به خوبی توضیح میدهد: گاهی فردی با سرمایهای سیاسی و موروثی و با ابتنای بر آن، سرمایه اقتصادی یا اجتماعی برای خود میسازد. گاهی در شبکه تعاملات با افراد دیگر که سرمایههای دیگری دارند، کمبودهای سرمایهای مرتفع میشوند. سرمایهها البته ثابت و منزوی نیستند؛ آنها میتوانند در شبکههای اجتماعی به یکدیگر تبدیل شوند. #سرمایه_اجتماعی و نهادی یک فرد میتواند در کنار #سرمایه_فرهنگی فردی دیگر، شکل تازهای از #سرمایه_نمادین تولید کند.
🔸️از این رو برای فهم کلهرودی باید به مهمترین حامی و دوستش مراجعه کرد: «#سیدعلی_حنایی» نوه دختری یکی از مراجع تقلید در اصفهان. کلهرودی و حنایی در دانشگاه تهران همدیگر را پیدا کردند و حنایی پل پرتاب کلهرودی شده است.
🔸️سیدعلی حنائی، جوان دانشجویی که شبیه دیپلماتها لباس میپوشد، پهلو به پهلوی ادوار وزرای امور خارجه همچون #ظریف و #صالحی و #عراقچی قدم میگذارد، همراه ظریف به عنوان نماینده جوانان ایرانی در همایشهای خارجی شرکت میکند و «#اندیشکده_دیپلماسی_ملل» را با تعدادی از دوستان دانشجویش پایهگذاری میکند که در اولین گام فعالیتش میتواند «کنگره»ای با حضور تعدادی از سفرای خارجی و شخصیتها و مقامهای سیاسی برگزار کند.
🔸️چنین فعالیتهایی مرهون شبکه روابطی است که حنایی را مبتنی بر انباشتی از سرمایههای اقتصادی، نمادین، خانوادگی و فرهنگی در برگرفته و حنایی رویای گسترش آن تا مرزهای #قدرت_سیاسی را در مخیله میپروراند.
🔸️اما مشکل اینجاست که این #سرمایه نه در یک روند طبیعی بلکه به شکل «دادهشده» در اختیار حنایی قرار گرفته و از همین رو حنایی به واسطه فقدان تجربه و هوش هیجانی مناسب نتوانسته اهداف حامیان سیاسیاش را در حوزه عمومی برآورده کند و حتی در اولین حضورهایش در رسانههای اجتماعی ، بیشتر به عنوان یک آقازاده رانتی سوژه شده است.
🔸️شاید از همین روست که حنایی کلهرودی را به سمت خود کشیده و با پشتیبانی اقتصادی و کارسازی رسانهای برای او تلاش میکند تا بتواند از ظرفیتهای رسانهای کلهرودی برای نوجوانان و نسل زد، سرمایه نمادینی هم برای خود دست و پا کند.
🔸️ البته کلهرودی هم آنقدر فراست ندارد که این فرصتها را به یکباره اسراف نکند. از همین روست که به هیچ #تاکشویی نه نمیگوید، درباره همه چیز حرف میزند و لوگوی #دانشگاه_تهران را روی کت خود نصب میکند.
🔸️برکشیده شدن یکباره امثال حنایی، کلهرودی و مهرشاد سهیلی در حوزههای سیاسی و اجتماعی نشان از یک وضعیت بیمارگون در تربیت و پرورش استعدادهاست. نوجوانانی که بدون آشنایی با منطق سرد و سخت سیاست در مسیرهای آسانسوری به یکباره به صحنه پرتاب میشوند، بواسطه رفتارها و اظهارات شاذ سوژه رسانههای اجتماعی میشوند و با این استدلال که «جامعه ظرفیت حضور و فعالیت ما را ندارد» به پشت صحنه عقب نشینی میکنند و البته به جای طی کردن روندهای طبیعی مسیرهای کنشگری، مجددا مترصد فتح یکباره عرصه اجتماعی، برنامهریزی و تلاش میکنند.
#نوآورد
رسانه انتقادی علوم اجتماعی
🌐با ما همراه باشید در:
ایتا| بله
🆔@newavard
📌وقتی تاریخ قربانی روایت سیاسی میشود
🖊️امیرمحمد ایروانی
♦️#محمدجواد_ظریف مدعی است که مائو با جرئت نشستن پشت میز مذاکرۀ با #آمریکا به «سدۀ تحقیر چین» پایان داد. اما مشکل اینجاست که تاریخ با روایت موردنظر #ظریف سازگار نیست.
🔹سدۀ تحقیر #چین، در تاریخنگاری متعارف، بسیار پیش از دیدار #مائو و #نیکسون در سال ۱۹۷۲ پایانیافته تلقی میشود. بنابراین، مسئله صرفاً یک سادهسازی تاریخی نیست؛ بلکه بازسازی گزینشی گذشته برای رسیدن به نتیجهای #سیاسی است.
🔹گویی وقتی واقعیت تاریخی با #روایت مطلوب ظریف سازگار نیست، باید تاریخ را جابهجا کرد تا نتیجۀ موردنظر به دست آید. آنچه در #تاریخ چین «سدۀ تحقیر» نامیده میشود، معمولاً به دورهای از جنگ اول تریاک در سال ۱۸۳۹ تا تأسیس جمهوری خلق چین در سال ۱۹۴۹ اشاره دارد، دورانی که با مداخلات قدرتهای خارجی، قراردادهای نابرابر، ازدسترفتن بخشی از حاکمیت ملی و اشغالگری ژاپن همراه بود...
🔗ادامه یادداشت را اینجا بخوانید
#نوآورد؛ رسانه انتقادی علوماجتماعی
🌐با ما همراه باشید در:
ایتا| بله
🆔@newavard
*صفحه دو*
🔹در روایت رسمی حزب کمونیست چین، پیروزی #انقلاب ۱۹۴۹ و تأسیس جمهوری خلق، نماد پایان این دوره و بازیابی #حاکمیت_ملی محسوب میشود. بااینحال، در روایت ظریف، گویی چین تا زمان دستدادن مائو با نیکسون همچنان در انتظار بازیابی عزت خود بود.
🔹برای پذیرفتن چنین روایتی، باید تاریخ را به شکلی عجیب بازنویسی کرد: مائو در سال ۱۹۴۹ انقلاب کرد و جمهوری خلق چین را تأسیس کرد، در سال ۱۹۶۴ کشورش به سلاح هستهای دست یافت، در سال ۱۹۷۱ نمایندگی چین در سازمان ملل و کرسی دائمی شورای امنیت به جمهوری خلق منتقل شد، اما گویا هیچیک از این تحولات کافی نبود و چین باید تا سال ۱۹۷۲ منتظر میماند تا مائو با رئیسجمهور آمریکا دست بدهد و تازه در آن لحظه، تحقیر تاریخیاش پایان یابد!
🔹وقتی واقعیت تاریخی با #روایت_سیاسی سازگار نیست، سادهترین راه برای نجات روایت، تغییردادن معنای تاریخ است. این دقیقاً همان نقطهای است که یک تحلیل تاریخی از مسیر خود منحرف میشود و به ابزاری برای توجیه مواضع سیاسی تبدیل میشود، رویکردی که اعتبار تحلیلگر را، بهویژه اگر سابقهای طولانی در #دیپلماسی داشته باشد، زیر سؤال میبرد.
🔹مشکل به این جابهجایی تاریخی محدود نمیشود. ظریف در روایت خود مهمترین متغیرهای #روابط_بینالملل را نیز نادیده میگیرد تا از یک محاسبۀ پیچیدۀ راهبردی، داستانی ساده دربارۀ شجاعت مذاکره بسازد.
🔹نیکسون و کیسینجر برای اعطای عزت به چین راهی پکن نشدند. ایالات متحده درگیر جنگ سرد بود، با اتحاد جماهیر شوروی رقابت میکرد و میخواست از شکاف عمیق میان #مسکو و #پکن برای تغییر موازنۀ #قدرت بهره ببرد. چین نیز پس از درگیریهای مرزی خونین با شوروی در سال ۱۹۶۹، نزدیکی به آمریکا را فرصتی برای کاهش تهدید امنیتی خود میدید. این همان دیپلماسی مثلثی مشهور نیکسون و کیسینجر بود، سیاستی مبتنی بر #منافع_ملی، محاسبۀ #ژئوپلیتیکی و موازنۀ قدرت. نه مراسمی برای اعطای عزت به ملت چین بود و نه نتیجۀ ناگهانی شجاعت یک طرف در نشستن پشت میز مذاکره. هر دو طرف به دلایل راهبردی به این گشایش نیاز داشتند.
🔹حذف این واقعیتها از روایت، تحلیل تاریخی را به تبلیغ سیاسی تقلیل میدهد. از قضا، ایالات متحده تا سال ۱۹۷۹ جمهوری خلق چین را بهطور رسمی به رسمیت نشناخت و تا آن زمان روابط #دیپلماتیک رسمی خود را با دولت جمهوری چین در تایوان حفظ کرده بود.
🔹سفر تاریخی نیکسون نیز به معنای شناسایی فوری دولت مائو نبود. اگر صرف نشستن مائو روبهروی رئیسجمهور آمریکا قرار بود به سدۀ تحقیر چین پایان دهد، چرا عادیسازی کامل روابط دیپلماتیک میان واشنگتن و پکن هفت سال دیگر به طول انجامید؟
چینِ سال ۱۹۷۲ کشوری نبود که بدون پشتوانۀ قدرت، برای گرفتن تأیید آمریکا به مذاکره آمده باشد. این کشور پیشتر به توان هستهای دست یافته بود، از جمعیت و ظرفیت ژئوپلیتیکی عظیمی برخوردار بود و در سال ۱۹۷۱ جایگاه بینالمللی خود را با بهدستآوردن کرسی چین در #سازمان_ملل و #شورای_امنیت تقویت کرده بود.
🔹البته چین همچنان با فقر گسترده و آسیبپذیریهای اقتصادی و نظامی جدی روبهرو بود، اما مائو از موضع کشوری با وزن راهبردی قابلتوجه مذاکره میکرد. واشنگتن نیز انگیزههای مهم خود را داشت. همین سادهسازی را در روایت #توسعۀ_اقتصادی چین نیز میتوان دید. گشایش دیپلماتیک با آمریکا به تغییر محیط راهبردی چین کمک کرد، اما جهش اقتصادی این کشور عمدتاً با اصلاحات دنگ شیائوپینگ از سال ۱۹۷۸ و تغییرات گسترده در سیاستهای داخلی، گسترش سازوکارهای بازار و گشایش اقتصادی شتاب گرفت.
🔹چین ابتدا #حاکمیت_سیاسی خود را تثبیت کرده بود، سپس از موقعیت ژئوپلیتیکی خود برای بهبود روابط خارجی بهره برد و در مرحلهای دیگر، با اصلاحات اقتصادی مسیر توسعه را تغییر داد. تبدیل این فرایند چندمرحلهای به داستانی دربارۀ شجاعت مذاکره، نه تحلیل دقیق تاریخ، بلکه تقلیل تاریخ به یک شعار سیاسی است.
🔹چنین روایتهایی این پرسش را مطرح میکنند که آیا هدف، توضیح واقعیتهای تاریخی است یا استفادۀ گزینشی از آنها برای پیشبرد یک موضع سیاسی؟ در روابط بینالملل، دولتها نه از سر تعارف و نه صرفاً برای احترام به جرئت طرف مقابل مذاکره میکنند، آنها زمانی پای میز میآیند که محاسبۀ منافعشان چنین اقتضا کند. مسئله در روایت ظریف صرفاً یک خطای تاریخی نیست، مسئله، تبدیل تاریخ به ابزاری برای اثبات یک نتیجۀ سیاسی از پیش تعیینشده است. هنگامی که تاریخگذاری رویدادها، انگیزههای واقعی دولتها و توالی تحولات به حاشیه رانده میشوند تا روایتی متناسب با مواضع سیاسی امروز ساخته شود.
#نوآورد؛ رسانه انتقادی علوماجتماعی
🌐با ما همراه باشید در:
ایتا| بله |سایت
🆔@newavard
.
📌 نه خانی آمده نه خانی رفته
🖊️ میثم مهدیار
🔹در حالیکه «هگست» وزیر #جنگ آمریکا، جنگ با #ایران را در ادامه «جنگهای صلیبی» و «مارکو روبیو» وزیر خارجه #آمریکا آن را ادامۀ «جنگهای تمدنی ایران و #غرب» میداند، جامعهشناس جریان اصلی ایرانی معتقد است، دعوا بر سر #انرژی_هستهای و موشکی و منطقهای است و اگر تحویل میدادیم، جنگی رخ نمیداد.
🔹فیالواقع جامعهشناسی جریان اصلی در ایران امروز به «ایدئولوژیکترین» رشته دانشگاهی بدل شده است که نمیتواند مهمترین تحولی که امروز به واسطه مقاومت ایران در عالم رقم خورده و چشمهای زیادی را به خود جلب کرده است، هضم کند.
🔹سوژگی ایرانیان امروز بزرگترین قدرتهای جهانی را به استیصال کشانده است، زیرا مجبورند برای ایجاد ائتلاف علیه این #مقاومت تاریخ شکستهایشان از ایران، از آتن تا روم را فراخوان کنند و عواطف تمدنیشان را تحریک کنند. اما این وضعیت جدید، در ادبیات جامعهشناسی جریان اصلی هیچ بازتابی نیافته است. *«گویا نه خانی آمده نه خانی رفته است».*
🔹امروز که پایداری و پایمردی حاکمیت و مردم ایران در مقابل حملههای ناجوانمردانه و نبرد نابرابر جبهه غربی- عبری- عربی در حال ورقزدن برگ جدیدی در تاریخ جهان (بعد از جنگ جهانی دوم و هژمونیکشدن قدرت آمریکا در جهان) شده است، جامعهشناسی متعارف و جریان اصلی در ایران با پریدن از واقعیت موجود و تکرار ملالآور همان چارچوبها و ادبیات همیشگی در یک «ملیگرایی روششناختی» بدون دیدن شرایط ایران در یک صحنه جهانی به پراکندن تخم یاس و ناامیدی مشغول است.
🔹از مصائب این ایدئولوژیزدگی و «#ملیگرایی روششناختی» این است که جامعهشناسی جریان اصلی که همیشه و به هر بهانهای مقاومت تا پای جان در برابر نظام سیاسیای که نه هژمونیک است و نه قدرت ظاهری قابل توجهی دارد و به واسطه #تحریم اقتصادی و فشار رسانهای و فرهنگی و امنیتی با مشکلات عدیدهای دست و پنجه نرم میکند را تبلیغ و ترویج میکند در مقابل فشار و قدرت هژمونیک جهانی آمریکا به راحتی و در هر حالی نسخه «تسلیم و بدیم بره» را میپیچد.
🔹البته این پرشها خیلی غریب نیست. بعد از جنگ هشتساله و پیروزی ایرانیان در دفاع هشت ساله ایران در مقابل صدامیان و حامیان غربی و شرقیاش نیز این ایدئولوژگیزدگی مانع از دیدن واقعیت رخ داده شد و دستاوردها و ساختارهای اجتماعی آن توفیق بزرگ از شکل ضمنی به دانش صریح تبدیل نشد و به کار اصلاح و ارتقای ساختارهای حکمرانی و اجتماعی و فرهنگی بسته نشد.
#نوآورد
رسانه انتقادی علوم اجتماعی
🌐با ما همراه باشید در:
ایتا| بله
🆔@newavard
📌الگوی توسعهای که تقش درآمد!
🖊️ محمد کارخانه
♦️#محمد_فاضلی میگفت دوبی برای مردم ما حسرت شده. #میلاد_دخانچی از الگوی #توسعه دوبی برای توسعهنیافتگی ما میگفت اما امروز بسیار از این رویاها فرو ریخته است. کشورکهایی که صدها میلیارد دلار برای ساختن تصویری امن و آرام هزینه کرده بودند ولی حتی نتوانستند در مقابل پهپادهای ۳۰هزار دلاری مقاومتی از خود نشان دهند.
🔹حالا بولدوزرهای پروژه تبلیغاتی شهر فوق پیشرفته #نئوم سعودیها که اینجا بسیاری برای خودتحقیری ما آن را با آب و تاب توضیح میدادند در سمساریها در حال دست به دست شدن است...
🔗ادامه یادداشت را اینجا بخوانید
#نوآورد
رسانه انتقادی علوم اجتماعی
🌐با ما همراه باشید در:
ایتا| بله
🆔@newavard
ادامه پست قبل👆
📌الگوی توسعهای که تقش درآمد!
🖊️ محمد کارخانه
🔹سالهاست بخشی از اقتصاددانان و روشنفکران ایرانی، الگوی توسعۀ جنوب خلیج_فارس را چماقی بر سر #اقتصاد ما کردهاند؛ فرودگاه، بندر و شهرهای آیندهنگر خلیجی را شاخص سنجش #توسعهیافتگی معرفی میکنند، بیآنکه به ماهیت ویترینی و عاریتی این الگو توجه کنند.
اما همین توسعۀ ویترینی، متکی به #مصرف_نمایشی #ثروت_نفتی و نه انباشت مولد، در برابر چند هفته درگیری نظامی مستقیم با #ایران هم دوام نیاورد و بهشدت از جا در رفت.
🔹#اقتصاد ایران اما با همۀ اختلالات ساختاریاش، در برابر #تحریم و #جنگ، سطحی از تابآوری نشان داد که الگوهای «موفق» خلیجی هرگز مجبور به اثبات آن در شرایط مشابه نشدند. نئوم را باید از همین زاویه خواند، نه یک حادثۀ مجزا، بلکه ابطال عملی همان الگوی توسعهای که سالها معیار سنجش ما قرار گرفت.
🔹از منظر اقتصاد سیاسی، نئوم محصول طبیعی یک دولت رانتیر است؛ دولتی که بخش عمدۀ درآمدش از رانت خارجی نفت تأمین میشود و همین وابستگی، #استقلال دولت از #جامعه و بینیازیاش از مشروعیت انتخاباتی و چانهزنی نهادی را در پی دارد.
در چنین ساختاری، رانت بهجای تبدیلشدن به سرمایۀ مولد، صرف پروژههایی میشود که کارکرد اصلیشان مشروعیتسازی نمادین است، نه بازده اقتصادی؛ چیزی که در ادبیات #اقتصاد_سیاسی به آن رانت غیرمولد میگویند.
🔹 نئوم دقیقاً از همین جنس بود، طرحی که در ۲۰۱۷ با بودجۀ اعلامی ۵۰۰ میلیارد دلار رونمایی شد، اما سندی که بعدا به هیئتمدیره ارائه شد هزینۀ نهایی تکمیل تا ۲۰۸۰ را نزدیک به ۸.۸ تریلیون دلار برآورد کرد، بیش از ۲۵ برابر بودجۀ سالانه #عربستان. شهر خطی لاین، محور اصلی پروژه، قرار بود در طولی معادل ۱۷۰ کیلومتر ۹ میلیون نفر را در خود جا دهد؛ حالا به ۲.۴ کیلومتر برای حدود ۳۰ هزار نفر تقلیل یافته، یعنی نزدیک به ۹۸.۶ درصد کاهش مقیاس. حتی میزبانی بازیهای آسیایی زمستانی ۲۰۲۹ هم از عربستان گرفته شد.
🔹عربستان تا امروز بیش از ۵۰ میلیارد دلار خرج کرده و باز هم باید میلیاردها دلار دیگر فقط صرف تکمیل یا برچیدن بخشهایی از پروژه کند که در حال کوچکسازیاند؛ هزینهای که نه به بازده اقتصادی تبدیل میشود، نه حتی به یک شهر کامل. ریشۀ این شکست را باید در فقدان کانال بازخورد نهادی جست.
🔹طبق گزارش والاستریت ژورنال، چشمانداز #بنسلمان چنان بلندپروازانه بود که اطرافیانش جرات نمیکردند بگویند بخش بزرگی از آن قابل اجرا نیست.
در ساختاری که استقلال دولت از جامعه به معنای بینیازی از نقد و پاسخگویی است، هیچ سازوکاری برای تصحیح مسیر پیش از تحقق کامل خسارت وجود ندارد. این سکوت فقط مالی نبود؛ برای ساخت لاین، حدود ۲۰ هزار نفر از قبیلۀ حویطات از سرزمین اجدادیشان بیرون رانده شدند، عبدالرحیم الحویطی که مقاومت کرد در ۲۰۲۰ کشته شد، و چندتن دیگر از اعضای همین قبیله بعدها به اعدام محکوم شدند.
🔹مقایسه با سرمایهگذاری چین در بندر پیرائوس یونان این تفاوت را روشن میکند؛ وقتی چین در ۲۰۰۹، ۵۱ درصد سهام این بندر را خرید، ترافیک کانتینری آن ۱۰ برابر شد، اما بهخاطر خط ریلی ۳۶۰ کیلومتریای که آن را به بازار واقعی اروپای شرقی وصل کرد، نه صرفاً بهخاطر پول. زیرساخت پاسخی بود به تقاضایی که واقعاً وجود داشت. نئوم برعکس این مسیر رفت؛ مقیاسش را از جاهطلبی سیاسی گرفت نه از ظرفیت جذب اقتصاد، و درست به همین دلیل به فیل سفیدی هشتتریلیوندلاری بدل شد.
🔹روشنفکرانی که سالها این الگو را معیار توسعۀ موفق معرفی کردند، از جمله همانهایی که فاصلۀ فرودگاه امام تا دبی را نماد حسرتآور عقبماندگی ما دانستند، اکنون باید توضیح دهند چرا الگویی که حتی در محیطی بدون تحریم و بدون جنگ نتوانست خودش را نگه دارد، قرار بود نسخۀ توسعۀ ما باشد.
#نوآورد
رسانه انتقادی علوم اجتماعی
🌐با ما همراه باشید در:
ایتا| بله
🆔@newavard
.
📌 فقیر راستگرا؛ شاهکار سرمایهداری معاصر
🖊️ ماکسیمینو فرناندز
♦️شاهکار چشمگیر #سرمایهداری معاصر نه آیفون است، نه آمازون و نه حتی میلیاردرِ آیندهنگر تسلا.
🔹محصول برجستهاش، جواهر انسانشناختیاش، بزرگترین دستاوردش، «فقیرِ #راستگرا» است. یک شاهکار اجتماعی واقعی، که از نظر مادی غارت شده، اما غنی از اطمینانهایی علیه منافع خودش است.
🔹او را با دقت ساختهاند. به او توضیح دادهاند که مشکلاتش همیشه از پایین یا از حاشیه میآید: از مهاجران، از یارانهبگیران، از کارمندان دولت، از بیکاران و باید عواید همه آنها حذف شود و هرگز از بالادستیها از موسسات مالی، بانکداران، سرمایهداران بزرگ، از کارتالها و گرگهای وال استریت نیست.
🔹به فقیر راستگرا یاد دادهاند که از مالیات متنفر باشد در حالی که خودش برای بقا به خدمات عمومی وابسته است. از مالیات بر ارث انتقاد کند در حالی که خودش مالی برای ارثگذاری ندارد. برای کسانی که او را له میکنند، کف بزند، به شرطی که بلند حرف بزنند و نظم و قانون را وعده دهند.
🔹فقیرِ راستگرا موجودی جذاب است، او با شور و شوق علیه خودش رأی میدهد، متقاعد شده که یک روز شاید در سمت درست حصار قرار بگیرد. خشونت را با شجاعت اشتباه میگیرد، اقتدارگرایی را با حفاظت، بیعدالتی را با شایستگی. به او ترس را به صورت کیت میفروشند، هویت را با تخفیف، خشم را به صورت عمده با اشتراک ماهانه.
🔹در سپیدهدم این جهان جدید، هیولاها از حاشیهها برنمیخیزند: از صندوقهای رأی، از سکوهای تلویزیون، از شعارهای سادهلوحانه بالا میآیند. آنها بر بسترِ فقر سازمانیافته و روشنگریِ خرابشده شکوفا میشوند. سرمایهداری نه تنها فقیر تولید کرده؛ چیزی بدتر از آن را با موفقیت انجام داده: آن را مطیع، فرمانبردار، خشن و سپاسگزار کرده است. یک شاهکار!
#نوآورد
رسانه انتقادی علوم اجتماعی
👇با ما همراه باشید در
بله| ایتا|
🆔@newavard
📌 فهرست آرزوهای پراکنده جای نظریه توسعه
🖋 محمد کارخانه
♦️انتشار فهرستی از «سی پیشران برای آینده توسعهیافتگی ایران» از سوی #محمود_سریعالقلم، بار دیگر این پرسش را پیش میکشد که مرز میان نظریهپردازی علمی درباره توسعه و تجویزهای آرزومندانه درباره چگونگی اداره کشور کجاست.
در این فهرست، از تمرکززدایی از #ثروت و #قدرت و #توسعه حملونقل سریعالسیر تا یادگیری زبان انگلیسی، عضویت مؤثر در #سازمان_تجارت_جهانی، گسترش #انرژیهای_پاک و افزایش حضور زنان در مدیریت سخن گفته میشود. بسیاری از این اهداف فینفسه قابل دفاعاند، اما مطلوببودن یک هدف، بهخودیخود نه اعتبار علمی آن را اثبات میکند و نه نشان میدهد که تحقق آن الزاماً به توسعه منتهی خواهد شد.
مسئله اصلی در اینجا، نقد شخصی یک صاحبنظر نیست، بلکه نقد نوعی از #گفتمان توسعه است که گاه با بهرهگیری از زبان تخصصی علوم اجتماعی، مجموعهای از ترجیحات و آرزوهای #سیاسی و #فرهنگی را در هیئت گزارههایی بدیهی، جهانشمول و شبه علمی عرضه میکند
🔗ادامه یادداشت را اینجا بخوانید
#نوآورد
رسانه انتقادی علوم اجتماعی
👇با ما همراه باشید در
بله| ایتا
🆔@newavard
👆 ادامه پست قبل
🔺فهرست آرزوهای پراکنده جای نظریه توسعه
🖊️ محمد کارخانه
🔹در علوم اجتماعی، نامگذاری مجموعهای از اهداف بهعنوان «#متغیرهای_پیشران» مستلزم توضیحی فراتر از ارائه یک فهرست است. متغیر پیشران دقیقاً چه معنایی دارد؟ بر چه مبنایی انتخاب شده است؟ رابطه علّی آن با توسعه چگونه احراز میشود؟ آیا این متغیرها اولویتبندی شدهاند؟ و مهمتر از همه، چه شواهدی نشان میدهد که تحقق آنها در شرایط خاص ایران، پیامدهای مورد انتظار را ایجاد خواهد کرد؟ برای مثال، آیا توسعه قطارهای سریعالسیر در هر شرایطی پیشران توسعه است؟ اگر منابع مالی محدود باشند و ساخت این شبکه به کاهش #سرمایهگذاری در #راهآهن باری، #آموزش_عمومی یا زیرساختهای مناطق محروم بینجامد، آیا باز هم میتوان آن را بیقیدوشرط عامل توسعه دانست؟
آیا عضویت در سازمان تجارت جهانی، بدون برخورداری از توان رقابت #صنعتی و سیاستهای ارتقای #فناوری، به افزایش #قدرت_اقتصادی کشور میانجامد یا ممکن است وابستگی به واردات را تشدید کند؟
🔹این پرسشها نشان میدهند که فهرستکردن اهداف مطلوب با ساختن نظریه تفاوت دارد. #نظریه باید توضیح دهد که یک عامل تحت چه شرایطی، از چه مجرایی و با چه پیامدهای قابل سنجشی عمل میکند. بنابراین، درباره فهرست سریعالقلم، تعبیر دقیقتر آن است که تا زمانی که روش انتخاب، وزندهی، روابط علّی و شواهد تجربی این سی متغیر روشن نشده باشد، نمیتوان آن را یک مدل علمی آزمودهشده برای توسعه ایران دانست.
🔹این نقد بهمعنای اثبات نادرستی تکتک پیشنهادها نیست، بلکه متوجه فاصله میان زبان علمی و پشتوانه روششناختی ادعاهاست.
♦️توسعهگرایی نخبهمحور و غیبت تاریخ
🔹در بخش مهمی از این گفتمان، توسعه بیش از هر چیز با کیفیت نخبگان، #عقلانیت مدیریتی، یادگیری از جهان و تغییر نگرش تصمیمگیرندگان پیوند میخورد. این عوامل مهماند، اما چنین صورتبندیای ممکن است مسئله توسعه را بیش از اندازه به ویژگیهای #نخبگان تقلیل دهد و نقش #تاریخ، #ساختارهای_اقتصادی و #مناسبات_قدرت را به حاشیه براند.توسعه ایران را نمیتوان مستقل از تاریخ دولت، ساختار #اقتصاد_نفتی، تحولات منطقهای، #تحریمهای_اقتصادی، محدودیتهای انتقال فناوری و فشارهای سیاسی قدرتهای خارجی بررسی کرد. همچنین نمیتوان همه مشکلات کشور را به فشار خارجی فروکاست، زیرا کیفیت #سیاستگذاری داخلی، #ساختارهای_اداری، #فساد، ضعف پاسخگویی و نحوه #توزیع_منابع نیز در نتایج توسعهای مؤثرند.
🔹#نظریهپردازی جدی باید بتواند این سطوح را به یکدیگر پیوند دهد. اگر همه مسائل با ارجاع به ضعف عقلانیت نخبگان توضیح داده شوند، تحلیل به نوعی #اخلاقگرایی_مدیریتی فروکاسته میشود: گویی کافی است مدیران به الگوی مطلوب نزدیک شوند تا ساختارهای #توسعهنیافتگی خودبهخود تغییر کنند. چنین رویکردی نهتنها پیچیدگی #جامعه_ایران را نادیده میگیرد، بلکه ممکن است بهجای توضیح مسئله، صرفاً صورتبندی متفاوتی از آن ارائه کند.
♦️غرب الگوی بیطرف است یا بازیگر صاحب منفعت؟
🔹یکی از کاستیهای مهم در روایتهای سادهشده از توسعه، تصویرکردن #نظام_بینالملل بهمثابه فضایی خنثی است که کشورها با افزایش عقلانیت و انطباق با قواعد آن میتوانند در آن پیشرفت کنند. اما #روابط_بینالملل صرفاً میدان همکاری و مبادله دانش نیست، عرصه #استعمار و #استثمار کشورهای ضعیف، رقابت قدرتها برای چپاول منابع، منافع ژئوپلیتیک، کنترل فناوری و اعمال فشار اقتصادی نیز هست.
🔹 ایران در دهههای گذشته با تحریمهای گسترده، محدودیتهای مالی و بانکی و موانع دسترسی به فناوریهای خارجی و اخیرا #جنگ مستقیم با #رژیم_صهیونیستی و #آمریکا مواجه بوده است...
🔗ادامه یادداشت را اینجا بخوانید
#نوآورد
رسانه انتقادی علوم اجتماعی
👇با ما همراه باشید در
بله| ایتا
🆔@newavard
👆 ادامه پست قبل
🔺فهرست آرزوهای پراکنده جای نظریه توسعه
🖊️ محمد کارخانه
🔹این واقعیت را نمیتوان از تحلیل توسعه ایران حذف کرد. فشار خارجی، بهویژه هنگامی که بر زیرساختهای اقتصادی و امکان دسترسی به منابع و فناوری اثر میگذارد، صرفاً یک متغیر جانبی نیست، میتواند بر مسیر سرمایهگذاری، هزینه #تولید، رفاه خانوارها و ظرفیت برنامهریزی بلندمدت اثر بگذارد.از این منظر، توصیه به ادغام در اقتصاد جهانی یا حضور در نهادهای بینالمللی، بدون تحلیل توزیع قدرت در #نظام_جهانی، کافی نیست.
🔹پرسش این نیست که تعامل با جهان خوب است یا بد، بلکه این است که تعامل با چه شرایطی، بر اساس چه تضمینهایی و با چه میزان استقلال تصمیمگیری صورت میگیرد. کشوری که با فشار خارجی روبهروست، ناگزیر است همزمان دو مسئله را حل کند: گسترش همکاریهای اقتصادی و علمی، و حفظ ظرفیت تصمیمگیری مستقل در حوزههای راهبردی.
♦️ توسعه ملی بدون استقلال راهبردی؟
🔹توسعه را نمیتوان صرفاً با میزان شباهت به الگوهای رایج در کشورهای غربی سنجید. تجربه تاریخی کشورها یکسان نیست و مسیرهای موفق توسعه نیز از ترکیبهای متفاوتی از سیاست صنعتی، نهادهای دولتی، سرمایهگذاری در #آموزش، حمایت از #تولید_داخلی و تعامل بینالمللی شکل گرفتهاند. برای ایران، #توسعه_ملی باید به معنای افزایش توان جامعه در #تولید_دانش، ارتقای فناوری، تقویت بنیانهای صنعتی، بهبود رفاه عمومی و کاهش آسیبپذیری در برابر فشارهای خارجی باشد. بنابراین، یادگیری زبان انگلیسی و بهرهگیری از دانش جهانی میتواند ارزشمند باشد، اما نباید بهجای تولید #دانش_بومی، شناخت تاریخ ایران و تقویت نهادهای علمی مستقل بنشیند.
شاید اصلا در این شرایط زبان چینی یا روسی اولویت بیشتری برای ما داشته باشد اما ذهن استعمار زده هنوز بر همان مدار قرن نوزدهم میچرخد.
🔹همچنین ارتباط با #اقتصاد_جهانی زمانی در خدمت توسعه ملی قرار میگیرد که به افزایش ظرفیت تولیدی و قدرت انتخاب کشور کمک کند، نه اینکه صرفاً وابستگیهای موجود را در قالبی جدید بازتولید کند.
♦️ علم توسعه یا ایدئولوژی توسعه؟
🔹نقد فهرست سیگانه سریعالقلم را باید از سطح مخالفت با چند توصیه فراتر برد و به پرسشی بنیادیتر رساند:
🔹چه زمانی گفتمان توسعه از دانش تجربی فاصله میگیرد و به مجموعهای از ارزشگذاریهای سیاسی و فرهنگی تبدیل میشود؟
پاسخ در روش نهفته است. نظریه توسعه باید مفروضات خود را آشکار کند، شواهد ارائه دهد، روابط علّی را توضیح دهد، امکان نقد و ابطال را بپذیرد و شرایط تاریخی و ژئوپلیتیک هر کشور را در تحلیل وارد کند. بدون این الزامات، اصطلاحاتی چون «#پیشران»، «#عقلانیت» و «#توسعهیافتگی» ممکن است بیش از آنکه ابزار تبیین باشند، پوششی علمی برای ترجیحات هنجاری و مقاصد پنهان نگارنده باشند. ایران برای عبور از مشکلات توسعهای خود نه به انکار دستاوردهای علمی جهان نیاز دارد و نه به پذیرش بیچونوچرای الگوهای وارداتی.
🔹نیاز اصلی، نظریهای تاریخی، نهادی و واقعگراست که هم کاستیهای داخلی را توضیح دهد، هم فشارهای خارجی را جدی بگیرد و هم میان پیشرفت علمی، #عدالت_اجتماعی و #استقلال_ملی پیوند برقرار کند. مسئله این نیست که ایران باید توسعه یابد یا با جهان تعامل کند، مسئله این است که چه نوع توسعهای، با چه هزینهای، به سود چه کسانی و با چه میزان استقلال و عدالت حاصل خواهد شد. این پرسشها را نمیتوان با یک فهرست پاسخ داد، پاسخ به آنها مستلزم پژوهش تجربی، مناقشه نظری و شناخت دقیق تاریخ و جامعه ایران است.
#نوآورد
رسانه انتقادی علوم اجتماعی
👇با ما همراه باشید در
بله| ایتا
🆔@newavard