#روایت
🗓️ بنبست راهبردی آمریکا در قبال تحریم ایران
🔸۴ مهر ۱۳۸۳، روزنامه واشنگتنپست در گزارشی از اختصاص ۴۰ میلیون دلار برای «مقابله با نفوذ ایران» خبر داد و در کنار آن اعتراف کرد که شکاف میان پنتاگون و وزارت خارجه، دولت آمریکا را به مدت سه سال برای اتخاذ سیاستی بلندمدت در قبال ایران فلج کرده است. این خبر در ظاهر یک تخصیص بودجه ساده بود، اما در باطن از یک آسیب ساختاری عمیقتر پرده برداشت: ناتوانی نظام تصمیمگیری آمریکا در تولید یک راهبرد منسجم در قبال ایران.
🔹برای فهم این بنبست، باید به نقطه آغاز تحریمها بازگشت. نخستین اقدام رسمی واشنگتن در ۱۷ آبان ۱۳۵۸ و چهار روز پس از تسخیر سفارت، با ممنوعیت صادرات تسلیحات به ایران آغاز شد. چهار روز بعد، واردات نفت از ایران ممنوع شد و در ۲۳ آبان، کارتر با فرمان اجرایی ۱۲۱۷۰، بالغ بر ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای ایران را مسدود کرد. امام خمینی در واکنش، قطع رابطه را «به فال نیک» گرفت و فرمود: «رابطه بین یک ملت به پا خاسته با یک چپاولگر عالمخوار، همیشه به ضرر ملت مظلوم است.» امام خمینی، تحریمها را با وجود سختی، «هدیهای الهی» و باعث «پرورش فکرها و تلاش در راه خودکفایی» میدانست.
🔸پس از آزادی گروگانها بر اساس بیانیه الجزایر، آمریکا متعهد به لغو تحریمها شد، اما در عمل فقط ممنوعیت صادرات و واردات را اجرا کرد و ۹۰۰ میلیون دلار از داراییهای ایران همچنان بلوکه ماند. این رویه - تعهد به رفع تحریم در توافق و عدم اجرای کامل آن - الگویی شد که در دهههای بعد تکرار شد. در دهه ۱۳۷۰، «سیاست مهار دوگانه» کلینتون تدوین شد و در ۱۴ اوت ۱۹۹۶، قانون تحریمهای ایران و لیبی (داماتو) به تصویب رسید که شرکتهای خارجی را نیز در صورت سرمایهگذاری بیش از ۲۰ میلیون دلار در صنعت نفت ایران، تهدید به تحریم میکرد.
🔹نقش لابیهای صهیونیستی در طراحی این تحریمها انکارنشدنی است. بر اساس گزارشها، زمینه اجرای سیاست مهار دوگانه «تحتتأثیر گرایشها و اعمال نفوذهای گروههای ضد ایرانی که عمدتاً از آیپک و سایر محافل صهیونیستی سرچشمه میگرفت، فراهم گردید.» با این حال، یکجانبه بودن تحریمها و ناتوانی آمریکا در جلب حمایت اروپا، چین و روسیه، دلیل عمده عدم موفقیت این سیاست بود. در ۱۸ مه ۱۹۹۸، کلینتون ناچار شد شرکت توتال فرانسه را از تحریم داماتو معاف کند.
🔸پس از ۱۱ سپتامبر، تحریمها وارد فاز جدیدی شدند. قطعنامههای ۱۶۹۶، ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳ و ۱۸۳۵ شورای امنیت صادر شد، اما آمریکا «شورای امنیت را دور زد و اختیارات آن را به نفع خود مصادره کرد.» در دی ۱۳۸۵ تحریم بانک سپه آغاز شد و در ۱۹ آبان ۱۳۹۰، داراییهای بانک مرکزی بلوکه شد. در ژانویه ۲۰۱۲، اتحادیه اروپا واردات نفت از ایران را قطع کرد و صادرات ایران از ۲۵۰۰ هزار بشکه به ۱۵۰۰ هزار بشکه کاهش یافت. با این حال، تحریمها نه تنها به تسلیم ایران منجر نشد، بلکه به انسجام داخلی و خودکفایی انجامید.
🔹با روی کار آمدن ترامپ در ژانویه ۲۰۱۷، طرح اس ۷۲۲ با ۹۸ رأی موافق در سنا تصویب شد که تحریمهای موشکی، سپاه، حقوق بشر و تسلیحاتی را در بر میگرفت. این چرخش دوباره به تحریم، تکرار همان الگویی بود که از آبان ۱۳۵۸ آغاز شده بود: تشدید فشار، سپس گشایش موقت، سپس بازگشت دوباره به تحریم. فاصله میان ۴۰ میلیون دلار خبر مهر ۱۳۸۳ تا تحریم بانک مرکزی و تحریم نفتی، نشاندهنده تشدید پلکانی است؛ اما این تشدید، نه محصول یک راهبرد منسجم، بلکه نتیجه ادامه همان الگوی واکنشی بود. این روزها بسیاری از مطبوعات غربی با مرور گذشته، بر این باورند که ایران با اعمال تحریم، نه تسلیم خواهد شد و نه قابل مدیریت.
مشروح ماجرا را [اینجا] بخوانید.
🔗 ما را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید:
🆔 @psri_ir
#روایت
🗓️تلاش برای قطع شریان حیات
🔹از سال ۱۳۵۹، حملات رژیم بعث به جزیره خارک آغاز شد؛ اما هر بار پس از وارد آمدن آسیب، فعالیت پایانه نفتی از سر گرفته شد. اهمیت خارک برای اقتصاد ایران به اندازهای بود که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت و درآمدهای ارزی کشور از این جزیره انجام میشد. عراق از سال ۱۳۶۳ با اعلام منطقه ممنوعه دریایی و آغاز جنگ نفتکشها، تلاش کرد این شریان حیاتی را قطع کند.
🔸با شدت گرفتن حملات به خارک، ایران به جای متوقف کردن صادرات، به دنبال بازسازی و ایجاد مسیرهای جایگزین رفت. در فوریه ۱۹۸۵، انتقال نفت از خارک با نفتکشهای اجارهای به دو ابرتانکر ذخیرهسازی در نزدیکی جزیره سیری آغاز شد. این سامانه که در ابتدا با مشکلات فنی روبهرو بود، بهتدریج توسعه یافت و ظرفیت انتقال حدود ۱٫۵ میلیون بشکه نفت در روز را به دست آورد.
🔹حملات گسترده صدام اگرچه در مقاطعی موجب کاهش صادرات نفت ایران شد، اما نتوانست هدف اصلی خود را محقق کند. گزارش اکونومیست در مهر ۱۳۶۴، در اوج حملات به خارک، از ادامه صادرات نفت ایران خبر میداد. ایران با بازسازی تأسیسات، استفاده از نفتکشهای اجارهای، راهاندازی مسیر سیری و بهکارگیری خطوط لوله جایگزین، جریان صادرات را حفظ کرد. در سال ۱۳۶۴، صادرات نفت ایران ادامه داشت و درآمد نفتی کشور به ۵۹.۱۲ میلیارد دلار رسید. این روند نشان میداد که حملات رژیم بعث، برخلاف هدف اولیه، نتوانسته بود شریان اقتصادی ایران را قطع کند.
متن کامل این روایت را در [اینجا] بخوانید.
🔗 ما را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید:
🆔 @psri_ir
#روایت
🗓 تفرقه بینداز و حکومت کن
🔹در جریان جنگ جهانی اول، انگلستان برای پیشبرد اهداف استعماری خود به رقابتهای درونی ایل قشقایی ورود کرد. اختلاف میان صولتالدوله و محمدعلیخان کشکولی بر سر اداره کازرون، زمینها، مراتع و عوارض راه بوشهر ـ شیراز، پیش از این نیز وجود داشت؛ اما به درگیری گستردهای منجر نشده بود. از سال ۱۲۹۵، بریتانیا با حمایت از محمدعلیخان علیه صولتالدوله، معادلات منطقه را تغییر داد و اختلافی محلی را به ابزاری برای پیشبرد منافع خود تبدیل کرد.
🔸انگلستان برای حفظ نفوذ خود در فارس، همزمان با دو طرف اختلاف ارتباط برقرار کرد. این دولت در سال ۱۹۱۶ از محمدعلیخان کشکولی حمایت کرد و او را به اقدام علیه نیروهای نزدیک به صولتالدوله تشویق نمود. در اردیبهشت ۱۲۹۶ نیز ارنست بریستو، معاون کنسول بریتانیا، با صولتالدوله توافق کرد و انگلستان ۳۰ هزار تومان به او پرداخت.
🔹در بهار ۱۹۱۸، دخالتهای انگلستان به رویارویی نیروهای صولتالدوله با پلیس جنوب و متحدان محلی بریتانیا انجامید. این درگیریها پس از جنگ جهانی اول هم ادامه یافت و سرانجام، با بازگشت قدرت صولتالدوله در سال ۱۳۰۰، خوانین کشکولیِ همراه بریتانیا بازداشت و برای تضعیف موقعیت آنان اقدام شد. روزنامه «ستاره» در ۱۳ مهر ۱۳۰۰ نوشت که کنسول بریتانیا در شیراز طی شش سال برای به جان هم انداختن عشایر قشقایی و کشکولی تلاش کرده و هزاران ایرانی بیگناه در این میان کشته شدهاند.
متن کامل این روایت را در [اینجا] بخوانید.
🔗 ما را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید:
🆔 @psri_ir
#سند
🗓️ دزدیدن خاک سرخ بوموسی توسط بریتانیا
🔸«اظهار وزارت خارجه انگلیس دایر به اینکه استخراج خاک سرخ عنوان بهرهبرداری تجارتی داشته و امر سیاسی نیست صورت مغالطه دارد، زیرا اعطای امتیاز از نتایج مالکیت است و مالکیت امر سیاسی است، بنابراین مشمول اصل حفظ وضعیت حاضره میگردد.» این فراز، بخشی از پاسخ حقوقی ایران به ادعای بریتانیا درباره استخراج خاک سرخ از جزیره ابوموسی در دوران پهلوی اول است؛ ادعایی که تلاش میکرد بهرهبرداری اقتصادی از جزیره را از مسئله حاکمیت جدا نشان دهد.
🔹مقامات بریتانیایی مدعی بودند خاک سرخ از قدیم استخراج میشده و مسئله تازهای نیست. پاسخ ایران اما این بود که «دولت ایران از سی سال [قبل] به این طرف به مداخلات شیوخ و انگلیسها در مورد جزایر تنب و ابوموسی اعتراض نموده و در هر موقع دلائل خود را اظهار کرده، و به علاوه کاری با رضایت ایران صورت نگرفته است که بتواند سابقه واقع شود.»
🔸مستند دیگر ایران، نقشهای بود که وزارت جنگ بریتانیا پنجاه سال پیش از آن ترسیم کرده بود. در این نقشه، «جزایر تنب و ابوموسی و سیری را به رنگ داخله ایران رسم کرده» بودند. ایران با وجود آنکه «تمام نقشه را از حیث اینکه بحرین را به رنگ مملکت دیگر زده قبول نداریم»، اما «نسبت به این جزایر» از آن به عنوان سند استفاده میکرد؛ استفادهای گزینشی که نشان میدهد ایران از تناقض موجود در اسناد بریتانیا آگاه بود و از آن بهره میگرفت.
متن کامل این سند را در [اینجا] ببینید.
🔗 ما را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید:
🆔 @psri_ir
#روایت
🗓️ حماس چگونه متولد شد؟
🔻روایتی از تاسیس سنگر دفاع از فلسطین
🔸۲۳ آذر ۱۳۶۶، پس از آنکه یک صهیونیست با کامیون چهار کارگر فلسطینی را در نوار غزه زیر گرفت و به شهادت رساند، اعتراضات گسترده فلسطینیان آغاز شد و به انتفاضه اول انجامید. در همین فضای مبارزه و در واکنش به سالها اشغال، سرکوب و فشار اسرائیل، «حماس» رسماً اعلام موجودیت کرد. حماس که نام خود را از «جنبش مقاومت اسلامی» گرفته بود، از دل جریان اخوانالمسلمین فلسطین شکل گرفت؛ اما برخلاف رویکرد پیشین این جریان، مبارزه مسلحانه با اشغالگران را در پیش گرفت و به یکی از جریانهای مهم مقاومت فلسطین تبدیل شد.
🔹حماس در مسیر مبارزه خود، عزالدین قسام را الگوی مبارزه مسلحانه قرار داد؛ روحانی و مبارزی که در برابر استعمار انگلیس و صهیونیسم ایستاد و سرانجام در ۲۸ آذر ۱۳۱۴ به شهادت رسید. شیخ احمد یاسین نیز بهعنوان رهبر معنوی حماس، سالها هدف فشار و زندان اسرائیل قرار گرفت و سرانجام دوم فروردین ۱۳۸۳، پس از نماز صبح، با شلیک موشک بالگرد اسرائیلی به شهادت رسید.
🔸سرکوب فلسطینیان، توسعه شهرکهای صهیونیستی و سیاست مشت آهنین اسرائیل، زمینه گسترش مقاومت را فراهم کرد. در مقابل توافقهایی مانند اسلو، حماس بر ادامه مبارزه تأکید کرد و در سال ۱۳۸۵ با پیروزی در انتخابات شورای قانونگذاری فلسطین، ۷۵ کرسی از ۱۲۸ کرسی را به دست آورد. اسرائیل و متحدانش از حماس خواستند شروطی از جمله شناسایی اسرائیل را بپذیرد، اما این سازمان نپذیرفت.
متن کامل این روایت را در [اینجا] بخوانید.
🔗 ما را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید:
🆔 @psri_ir
#روایت
🗓️ حذف رقبا برای قدرت
🔻مروری بر اقدامات رضاخان برای تصرف کرسی نخستوزیری
🔹۱۵ مهر ۱۳۰۲، رضاخان سردارسپه قوامالسلطنه را به اتهام مشارکت در طراحی قتل وزیر جنگ بازداشت کرد؛ اقدامی که در عمل یکی از آخرین موانع رسیدن او به ریاستالوزرایی را کنار زد. پیش از آن، سردارسپه با پرسی لورن، وزیرمختار انگلیس، دیدار کرده و از احمدشاه خواسته بود حکم ریاستالوزرایی را به نامش بنویسد. همزمان، شایعه سقوط دولت مشیرالدوله در تهران پیچیده بود. بازداشت قوام در چنین فضایی، نمونهای از روشهای خشن و کثیف رضاخان برای حذف رقیبان بود.
🔸رضاخان برای رسیدن به ریاستالوزرایی فقط به رایزنی سیاسی اکتفا نکرد. ۱۵ مهر، همزمان با بازداشت قوامالسلطنه، میثاق سیاسی و سری خود را با چند چهره سیاسی امضا کرد و سه روز بعد، بزرگترین نمایش نظامی وزارت جنگ را در حوالی کرج به راه انداخت. تجمع نظامیان و رژه نظامی، یادآور صحنههای پیش از کودتای ۱۲۹۹ بود. نمایش قدرت در کنار فشار سیاسی و حذف رقبا، نشان میداد رضاخان برای رسیدن به قدرت از هر ابزار ممکن، حتی شیوههای کثیف و ارعابآمیز، استفاده میکند.
🔹پس از بازداشت قوام، فشارها ادامه یافت؛ نمایشهای نظامی دیگری اعلام شد، تظاهرات برنامهریزیشده علیه دولت مشیرالدوله شکل گرفت و موضعگیری جراید علیه دولت شدت گرفت. درنهایت، مشیرالدوله و وزیرانش ۲۹ مهر استعفا دادند و احمدشاه نیز روز بعد رضاخان را برای تشکیل کابینه فراخواند. قوامالسلطنه ۳۱ مهر از تهران خارج شد و راه بغداد را پیش گرفت.
متن کامل این روایت را در اینجا بخوانید.
🔗 ما را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید:
🆔 @psri_ir
#روایت
🗓️ ابعاد غیرمکشوف از آیتالله عبدالکریم حقشناس
🔹پرونده سهجلدی آیتالله عبدالکریم حقشناس در اسناد ساواک، تصویری متفاوت از این معلم اخلاق ارائه میدهد. مسجد امینالدوله در بازار تهران، که سالها محل تدریس او بود، به کانونی برای فعالیت جوانان انقلابی و شکلگیری هیئتهای مؤتلفه اسلامی تبدیل شده بود. ساواک با نفوذ منابعی چون منبع ۱۰۴۲، سخنرانیها و رفتوآمدهای مسجد را زیر نظر داشت؛ اما حقشناس از حضور آنان آگاه بود و با زیرکی، سخنانش را به گوش سازمان امنیت میرساند.
🔸در یکی از ملاقاتهای خصوصی، به منبع ۱۰۴۲ گفته بود: «از طرف سازمان امنیت گفتند شیخ عبدالکریم ورق سیاه دارد. آخر من به آنان چه کردهام که ورقم سیاه شده؟ در کدام انقلاب شرکت جستهام؟» و سپس با کنایهای آشکار افزوده بود: «ای کاش یک کسی بود تا این حرفهای مرا به سازمان امنیت برساند و بگوید که شیخ عبدالکریم چنین و چنان میگفت.» این جمله نشان میدهد که او آگاهانه سخنانش را برای رسیدن به گوش ساواک تنظیم میکرد.
🔹از سال ۱۳۴۲، مسجد امینالدوله میزبان جلسات سیاسی شبانه بازاریان بود. آیتالله حقشناس با یادکرد از امام خمینی، انتقاد از ظلم و استبداد و دعوت از وعاظ انقلابی چون مرتضی مطهری، مسجد را به کانونی برای روشنگری تبدیل کرده بود. در سال ۱۳۵۴ نیز نام او در فهرست نمایندگان امام خمینی برای جمعآوری وجوه سهم امام قرار گرفت. با وجود تلاش ساواک برای شناسایی و مختل کردن فعالیتهای نهضت، تدبیر حقشناس به تداوم این حرکت کمک کرد.
متن کامل این روایت را در [اینجا] بخوانید.
🔗 ما را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید:
🆔 @psri_ir
#روایت
🗓️ قوای مکمل دشمن در حصر آبادان
🔹در روزهای نخست جنگ تحمیلی، در حالی که ارتش بعث عراق خرمشهر و آبادان را زیر آتش گرفته بود، برخی اعضای سازمان مجاهدین خلق به بهانه دفاع از کشور در جبههها حاضر شدند؛ اما هدفشان تنها مقابله با دشمن نبود. آنها در پی جمعآوری سلاح و اطلاعات نظامی بودند.
🔸اول شهریور ۱۳۵۹، دادسرای انقلاب آبادان و خرمشهر فعالیت سازمان مجاهدین خلق و چند گروه دیگر را به دلیل درگیریهای خیابانی و ایجاد ناامنی ممنوع اعلام کرد. با وجود این، فعالیتهای آنها ادامه یافت و در پی بازداشت اعضای سازمان به اتهام جاسوسی، ابعاد دیگری از اقداماتشان آشکار شد. ۱۷ آبان ۱۳۵۹، در یکی از خانههای تیمی آبادان، ۳۰ قبضه اسلحه، لباس غواصی، بیسیم مسروقه و اسناد مربوط به استقرار نیروهای ارتش و محل سلاحهای سنگین کشف شد.
🔹با شکسته شدن حصر آبادان، تجهیزات پیشرفته جاسوسی و رمزهای مخابراتی از خانههای تیمی اعضای سازمان کشف شد. دستگاه بیسیم SSB برای شنود مکالمات نیروهای ایرانی و ارسال اطلاعات به عراق به کار میرفت. روزنامه کیهان نیز از دیدگاه برخی اعضای مؤثر سازمان پرده برداشت؛ آنها معتقد بودند پیروزی ایران، نظریات سازمان را بیاعتبار میکند و به همین دلیل باید ایران در جنگ شکست بخورد تا بتوانند نارضایتی عمومی را برای سرنگونی نظام به کار بگیرند.
شرح عکس: نمای یکی از ساختمانهای مخروبه آبادان در اثر تجاوز توپخانهای دشمن
متن کامل این روایت را در [اینجا] بخوانید.
🔗 ما را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید:
🆔 @psri_ir
#روایت
🗓️ هزینه گزاف تکیه پهلوی به هخامنشیان
🔹۲۰ مهر ۱۳۵۰، جشنهای ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی آغاز شد؛ مراسمی پرهزینه که قرار بود از شاهان ایران باستان، برای سلطنت پهلوی اعتبار بسازد. طرح جشن از سال ۱۳۳۸ مطرح شد، اما بهتدریج دعوت از سران کشورهای مختلف، میل به تبرج را در آن افزایش داد. حکومت با تشکیل کمیسیونهای فرهنگی و استفاده از نویسندگان و هنرمندان خارجی، تلاش کرد سلطنت پهلوی را به شاهنشاهی ایران باستان پیوند بزند و تصویری باشکوه از قدرت شاه بسازد.
🔸اما همه واکنشها مطابق میل طراحان پیش نرفت؛ هزینه جشنهای ۲۵۰۰ ساله به یکی از مهمترین محورهای انتقاد خارجیها تبدیل شد. برآوردها از هزینهای بین ۱۲۰ تا ۱۵۰ میلیون دلار حکایت داشت؛ رقمی سنگین در مقایسه با درآمد مردم ایران. جورج بال، معاون پیشین وزارت خارجه آمریکا، این مخارج را در برابر درآمد ۲۵۰ دلاری سرانه مردم به چالش کشید. با وجود دفاع اسدالله علم از ضرورت برگزاری جشن، پذیراییهای مجلل، حضور ۱۵۹ آشپز و خدمتکار فرانسوی و واردات گسترده مواد غذایی و تجهیزات، تصویر تجملگرایانه را پررنگتر کرد. حتی شاه در کنفرانس مطبوعاتی با پرسش مستقیم خبرنگاران خارجی درباره این هزینهها روبهرو شد.
🔹تلاش محمدرضا پهلوی برای پیوند دادن خود با کوروش و شاهنشاهی باستان، در روایتهای انتقادی اقدامی برای ساختن مشروعیت تاریخی سلطنت ارزیابی شد. هزینه جشن حدود ۳۰۰ میلیون دلار ارزیابی شد و مراسم «سرود پیروزی خاندان پهلوی» نام گرفت.
متن کامل این روایت را در [اینجا] بخوانید.
🔗 ما را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید:
🆔 @psri_ir
#روایت
🗓 پورسانتهای شاهانه
🔸۱۵ مهر ۱۳۵۶، حسن طوفانیان، قائممقام وزیر جنگ، از سوی محمدرضا پهلوی مأموریت یافت تسلیحات جنگی مورد نیاز ایران را خریداری کند. این مأموریت در شرایطی به او سپرده شد که حجم سالانه خریدهای تسلیحاتی ایران از آمریکا به دو میلیارد دلار رسیده بود و کشور را به یکی از بزرگترین خریداران تجهیزات نظامی آمریکا تبدیل کرده بود.
🔹 فروشندگان سلاح به طوفانیان حقوحساب میدادند. در معاملات بزرگ تا ۲ درصد و در ارقام کوچک تا ۵ درصد بدون سؤال بهحساب مسئول خرید واریز میشد، طوفانیان ارقام دقیق پورسانتاژ را به محمدرضا میگفت و او مقداری را به خودش میداد و در مورد بقیه مبلغ دستور میداد که به کدام اشخاص و به چه مبلغی پرداخت شود.
🔸 فردوست تعریف کرد که روزی عدهای آمدند و طوفانیان را از زندان قصر به لویزان بردند. ظاهراً در آنجا طوفانیان مدارک را به یک فرد آمریکایی تحویل داده و سپس به اتفاق او از کشور خارج شده است. او در ادامه مینویسد: «چرا آمریکاییها پس از انقلاب طوفانیان را فرار دادند؟ زیرا اکثر مقامات آمریکایی که هماکنون نیز در مسند قدرت هستند، در این چپاول سهم داشتند. اگر طوفانیان و اسناد خرید اسلحه میماند، انتشار آنها بزرگترین افتضاح جهانی را به پا میکرد و خیلیها در آمریکا آبرویشان میرفت و سرنگون میشدند و ماجرایی شدیدتر از واترگیت به پا میشد.
متن کامل این روایت را در [اینجا] بخوانید.
🔗 ما را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید:
🆔 @psri_ir
#روایت
🗓️ تجربه تاریخی ایران از وادادگی در برابر متجاوزان
🔸سرزمین ایران همواره به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی خاص خود، مرکز ثقل تسویهحسابهای سیاسی، امنیتی و نظامی قدرتهای جهانی بوده است. اما آنچه بخشهایی از خاک این سرزمین را از حاکمیت ایران جدا کرد، نه صرفاً معادلات میدانی، بلکه وادادگی، مذاکره از سر ضعف و ترک مقاومت در برابر قدرتهای استعماری بود. دوران سلطنت قاجاریه را باید آغازگر و رکورددار این سنت شوم دانست.
🔹عهدنامه ترکمنچای؛ اوج واگذاری سرزمینی بود. در ۵ شعبان ۱۲۴۳ قمری (۱۰ فوریه ۱۸۲۸ میلادی)، عهدنامه ترکمنچای به امضای عباسمیرزا و ژنرال پاسکویچ روسی رسید. در جریان این معاهده، علاوه بر تثبیت نتایج حاصل از معاهده گلستان، سرزمینهای حاصلخیز و پرمنفعت قرهباغ، شورهگل و بخشی از صحرای مغان از ایران جدا شد و دولت ایران تسلط مطلق روسیه بر دریای خزر را پذیرفت. این معاهده، حاصل ترک مقاومت در برابر روسیه و تسلیم در برابر فشارهای انگلیس بود.
🔸معاهده گلستان در ۲۹ شوال ۱۲۲۸ قمری (۲۵ اکتبر ۱۸۱۳) به امضا رسید. بر مبنای آن، بخشهایی از خاک ایران نظیر قرهباغ، گنجه، شکی و شیروان، دربند و بادکوبه و قسمتی از تالش به انضمام تمامی داغستان و گرجستان به خاک روسیه الحاق شد. ابهامات این قرارداد در عدم تعیین دقیق سرحدات، دست روسها را در معاهدات بعدی از جمله ترکمنچای بازگذاشت.
🔹هرات از دیرباز مرکز خراسان و فرهنگ و ادب ایران بود. در سال ۱۸۳۶، دولت ایران به هرات لشکر کشید و پس از چندماه محاصره، در ۲۶ سپتامبر ۱۸۵۶ این شهر را فتح کرد. اما انگلستان با قطع رابطه سیاسی، به ایران اعلان جنگ داد و بندر بوشهر را تصرف کرد. ایران که از اقدامات نظامی انگلستان مرعوب شده بود، به سرعت با پیشنهاد میانجیگرایانه فرانسه موافقت کرد و سرانجام در مارس ۱۸۵۷ با انعقاد معاهده پاریس، از حاکمیت خود بر هرات و بقیه ممالک افغانستان صرفنظر کرد.
🔸عهدنامه آخال در ۲۲ محرم ۱۲۹۹ قمری (۱۴ دسامبر ۱۸۸۱) بین ایران و روسیه منعقد شد. بر مبنای این معاهده، ایران مجبور شد از حاکمیت خود بر بخشهایی از مرزهای شمال خراسان تا رود تجن به مثابه ایالت ماوراء دریای مازندران صرفنظر کند. این واگذاری نیز حاصل وادادگی در برابر قدرت روسیه بود.
🔹در دوره پهلوی اول، انگلستان استراتژی تشکیل پیمانهای دفاعی از جمله پیمان سعدآباد بین ایران، ترکیه، عراق و افغانستان را در دستورکار خود قرار داد. رضاخان در راستای این سیاست، عهدنامه مرزی ۱۳۱۰ را با ترکیه امضا کرد و بخشی از ناحیه آغری داغ و آرارات را واگذار نمود. همچنین در معاهده ۱۳۱۶ با عراق، حق کشتیرانی در اروندرود به عراق واگذار شد و در مذاکرات بر سر هیرمند، سهم آب ایران به یکسوم تقلیل یافت. این سخاوتها در واگذاری سرزمین، جهت تثبیت پیمانی بود که وقوع جنگ جهانی دوم، آتش آن را در نطفه خفه کرد.
🔸منطقه خلیج فارس از دیرباز به دلیل تأمین ۷۰ درصد منابع انرژی نفتی دنیا، مورد توجه قدرتهای جهانی بوده است. جدایی بحرین از ایران با برنامهریزی انگلیسی را میتوان در راستای ضعیفتر کردن کشورهای منطقه ارزیابی کرد. محمدرضا پهلوی در ۱۴ دی ۱۳۴۷ در یک مصاحبه مطبوعاتی اذعان داشت که اگر مردم بحرین حاکمیت ایران را نخواهند، دولت ایران درباره ادعای ارضی خود پافشاری نخواهد کرد. او معتقد بود که «نمیتواند مانند دون کیشوت رفتار نماید» و ناچار است از ادعای خود بر بحرین دست بردارد. سرانجام بحرین در ۲۳ مرداد ۱۳۵۰ به صورت رسمی از ایران اعلام استقلال نمود؛ لکه ننگی که حاصل وادادگی و ترک مقاومت در برابر قدرتهای استعماری بود.
🔹 پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷، با بالا بردن پرچم مقاومت در برابر متجاوزان، پایانی بود بر تداوم سیاست فروش و واگذاری اراضی ملت ایران به بیگانگان؛ به نحوی که حتی مصاف و رویارویی هشت سال جنگ نظامی و پرشدت، دنیای استکبار در جنگ تحمیلی اول نتوانست کوچکترین خدشهای به تمامیت ارضی ایران وارد نماید و حتی یک وجب از خاک مقدس ایران نصیب بیگانگان نگردید و این مقاومت موثر، همچنان ادامه دارد.
متن کامل این روایت را در [اینجا] بخوانید.
🔗 ما را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید:
🆔 @psri_ir
#روایت
🗓 محاصرهٔ دریایی که به نتیجه نرسید
🔸مهرماه ۱۳۶۶، منابع دولتی آمریکا اعلام کردند اگر ایران با آتشبس در جنگ با عراق موافقت نکند، واشنگتن بهدنبال محاصره دریایی ایران در خلیج فارس خواهد رفت. چند روز بعد، حتی از محاصره پایانههای نفتی و قطع بخش بزرگی از درآمد صادرات نفت ایران سخن گفته شد. آمریکا میخواست با این تهدیدها ایران را تحت فشار بگذارد.
🔹آمریکا برای حفاظت از نفتکشهای کویتی وارد خلیج فارس شده بود، اما حضور نظامیاش از همان ابتدا بدون خطر پیش نرفت. نفتکش بریجتون که تحت اسکورت آمریکاییها حرکت میکرد، با مین برخورد کرد. بعدتر، حمله ایران به بندر الاحمدی کویت نشان داد که فشار بر ایران میتواند به منافع دیگر صادرکنندگان نفت هم آسیب بزند.
🔸پس از حمله آمریکا به سکوی نفتی ایران در ۲۷مهر ۱۳۶۶، ایران چهار روز بعد بندر الاحمدی کویت را هدف قرار داد. این حمله، صادرات نفت کویت را بهشدت کاهش داد و به گفته هاشمی رفسنجانی، آمریکا را تحقیر کرد.
🔹این عملکرد ایران باعث سرانجام آمریکا نتواند ادعاهایی که در مورد محاصره دریایی میکرد را به نتیجه برساند. آنها به دنبال گزینه دیگری رفتند. ریگان واردات کالاهای ایرانی به آمریکا را ممنوع کرد. آلمان، ژاپن و فرانسه از همراهی با درخواست آمریکا برای تحریم اقتصادی ایران خودداری کردند. به این ترتیب آمریکه نه توانسته محاصره دریایی که با تهدیدهای بزرگ مطرح شده بود را اجرا کنید و از طرف دیگر نقشه تحریمهایش هم عملی نشد.
متن کامل این روایت را در [اینجا] بخوانید.
🔗 ما را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید:
🆔 @psri_ir