عدالت تربیت مدرسه‌ای: مفهومی ناسفته و ناگفته در نسخه ترمیم‌یافته سند تحول بنیادین ✍️دكتر محمد حسني عضو هیأت علمی پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش انتشار نسخه ترمیم‌یافته «سند تحول بنیادین آموزش و پرورش» توسط شورای عالی آموزش و پرورش، فرصتی برای بازخوانی یکی از کلیدی‌ترین آرمان‌های نظام تعلیم و تربیت، یعنی «عدالت»، فراهم کرده است. مروری اجمالی بر این سند نشان می‌دهد که دغدغه «عدالت تربیتی» در کانون توجه ترمیم‌کنندگان قرار داشته؛ چرا که این مفهوم به‌طور مکرر در بیانیه ارزش‌ها، مأموریت، چشم‌انداز، اهداف کلان و راهبردها آمده است.با این وجود، واکاوی دقیق تر سند از منظر نظری و عملیاتی، حکایت از ناسفتگی، ابهام و سکوت‌های معنادار در طرحِ عملياتي كردن «عدالت تربیت مدرسه‌ای» دارد: ۱. تکرار مفاهیم، اما بدون چهارچوب نظری منسجم ترکیب عطفی پرتکرار «عدالت و نصیب برابر» در سند، بیش از آنکه نشان‌دهنده عمق نظری باشد، حاکی از تشتت مفهومی است. در ادبیات پژوهشی روز، تمایزات روشنی بین چند مفهوم قائل می‌شوند: • برابری (Equality): تأکید بر ورود و دسترسی یکسان به مدرسه. • برابری (Equity): تأکید بر تأمین امکانات و منابع متفاوت (اما عادلانه) برای دستیابی به نتایج آموزشی یکسان. • کفایت (Adequacy): تأکید بر تضمین دستیابی همه دانش‌آموزان به یک «حداقل مطلوب» یا «شایستگی‌های پایه». سند حاضر بدون ارائه تعریفی دقیق از «نصیب برابر»، آن را در کنار «عدالت» قرار داده است. این امر این پرسش را برمی‌انگیزد که آیا «نصیب برابر» به برابری فرصت‌های ورود (Equality) اشاره دارد یا بر برابری نتایج و دستیابی به یک کفایت مشخص (Adequacy)؟ این ابهام، خود نشان‌دهنده فقدان یک چارچوب نظری شفاف برای مفهوم‌پردازی عدالت در این سند است. ۲. غفلت از ابعاد مختلف عدالت: توزیعی، رویه‌ای و تعاملی یک نقد ساختاری به این سند، نادیده گرفتن ابعاد گوناگون عدالت است: • عدالت توزیعی (عدالت برای نظام تربيت رسمي و عمومي : سند عمدتاً بر این بعد تمرکز دارد، یعنی توزیع منابع (مانند معلم، فضا، تجهیزات) بین دانش‌آموزان و مناطق. اما همان‌طور که گفته شد، حتی در این بعد نیز دچار ابهام است. • عدالت رویه‌ای (عدالت در نظام تربتي رسمي و عمومي) این بعد ناظر بر عادلانه بودن فرآیندها، قوانین، مقررات و سازوکارهای درونی نظام آموزشی از سطح مدرسه تا ستاد است. اگرچه در بخش راهبردهای کلان به «توسعه عادلانه خدمات... از مدرسه تا ستاد» اشاره‌ای گذرا شده، اما هیچ راهکار عملیاتی برای تحقق عدالت در فرآیندهای ارزشیابی، انتصاب، تصمیم‌گیری و نظارت پیش‌بینی نشده است. • وجه مغفول «درگیری» (Engagement): این نکته‌ای است که سند به کلی از آن غافل مانده است. عدالت تنها در دسترسی (ورود) و نصیب (خروجی) خلاصه نمی‌شود. «درگیری» به عنوان پلی بین این دو، به معنای حضور فعال، شناختی و اجتماعی دانش‌آموز در فرآیند یادگیری و مشارکت معنادار او و خانواده‌اش در امور مدرسه است. این وجه سوم است که دسترسی صرف را به کسب نصیب مطلوب تبدیل می‌کند. سکوت سند در قبال این مفهوم، نشان از درکی ناقص از ابعاد پیچیده تحقق عدالت دارد. ۳. سکوت در برابر چالش‌های ساختاری و معضلات بنیادین جدی‌ترین نقد به این سند، سکوت گویای آن در برابر بزرگ‌ترین موانع تحقق عدالت در نظام آموزشی ایران است: • مدارس متنوع و تبعیض‌آمیز: وجود مدارس خاص (تیزهوشان، نمونه دولتی، غیرانتفاعیِ گران‌قیمت) که خود عامل اصلی ایجاد و تشدید شکاف آموزشی هستند، نه تنها مورد نقد و بازنگری قرار نگرفته، بلکه برای مدیریت این چالش هیچ راهکار و موضع‌گیری ارائه نشده است. • پولی شدن و بازاری شدن آموزش: سند سکوت اختیار کرده است. • شکاف عمیق کیفیت و طبقاتی شدن: سند برای کاهش شکاف کیفی وحشتناک بین مدارس مناطق مختلف و جلوگیری از بازتولید نابرابری‌های اجتماعی، برنامه و شاخص مشخصی ارائه نمی‌دهد. ۴. اشکال در دقت مفهومی و ادبی با توجه به اینکه تمركز این سند، نظام آموزش عمومی (مدرسه‌ای) است، استفاده از عبارت کلی «عدالت تربیتی» — که می‌تواند شامل عدالت در آموزش عالی نیز شود — نشان از بی‌دقتی دارد. عبارت دقیق‌تر و مناسب‌تر «عدالت تربیت مدرسه‌ای» بود. به طور كلي عدالت در اين سند آرمان است اما به نحو ناتمام. سند ترمیم‌یافته تحول بنیادین در مواجهه با مفهوم «عدالت» دچار نوعی شعارزدگی سطحی شده است. این سند: • فاقد چارچوب نظری محکم برای تبیین ابعاد مختلف عدالت است. • از ارائه راهکارهای عملیاتی مشخص برای عدالت توزیعی و به ویژه عدالت رویه‌ای عاجز است. • وجه سوم عدالت (درگیری و مشارکت) را به کلی نادیده گرفته است. • و با سکوت خود در برابر معضلات ساختاری، عملاً در صحنه‌ای خالی به تکرار آرمان‌ها پرداخته است.

🌱 #نسخه_ترمیمی #سند_تحول #تحول_بنیادین #عدالت #خط‌مشی_گذاری 🧭 @education_policy

اندیشکده ایتان با همکاری خانه اندیشه‌ورزان برگزار می‌کند: کارگاه تدوین گزارش سیاستی کارگاه عملی همراه با انتخاب گزارش برتر زمان: سه‌شنبه ۲۷ مرداد ماه ۱۴۰۵ ساعت: ۸ صبح تا ۱۸ عصر محل برگزاری: خانه اندیشه‌ورزان برای ثبت نام اندیشه‌ورز و اعضای اندیشکده به ایدی @hosseinkhavari پیام دهید.

جهت اطلاع برخی عزیزانی که سؤال پرسیدند این دوره برای آشنایی کلی با این حوزه خوب است. طبیعی است که جزئیات کار و انجام سیاست‌پژوهی در یک کارگاه یک روزه دور از انتظار است.

📖 متن کامل پیام رهبر معظّم انقلاب به‌مناسبت هفته دولت 🔗 https://rahbar.ir/s/1849 💻 Rahbar.ir | 📲 @Rahbar_ir

فرهنگ و تربیت در نگاه #رهبر انقلاب 14050606 و از جمله مسائل مهمّ دیگر، توجّه #فراراهبردی به مسئله‌ی #فرهنگ، تعلیم و #تربیت است. تعبیر فراراهبردی به‌معنی آن است که تنظیم راهبردهای دیگر باید با ملاحظه این مسئله باشد. در این صدر توجّه به اقشاری که منبع اشاعه‌ی‌ فرهنگ مثبت و سازنده می‌باشند از قبیل #معلّمین در آموزش و پرورش و دانشگاه و حوزه و همچنین پرستاران و اطبّائی که خود را وقف انجام وظیفه در نهادهای #غیرخصوصی کرده‌اند، اهمیّت ویژه‌ای دارد؛ همچنان که توجّه به نقش بانوان خانه‌دار که ظریف‌ترین اجزاء نقش و نگار فرهنگ زیبا و مطلوب آینده را در حریم منازل به تک تک فرزندان این مرز و بوم می‌آموزند نیز واجد چنین اهمّیتی است. پی‌نوشت: هر چقدر خدا را بابت چنین نگاهی در رأس حاکمیت شکر کنیم، کم است. الحمدلله کما هو اهله... از نگاه به فرهنگ و تربیت به عنوان مهم‌ترین مواردی که در چنین نامه‌ای در میانه جنگ اشاره می‌شود، تا همراهی فرهنگ و تربیت، نگاه فراراهبردی به آن، و وقف افراد در نهادهای غیرخصوصی و نقش مادران... همه جای شکر دارد. الحمدلله... 🇮🇷 @ramesht_ir

🔴 نیویورک استفاده از هوش مصنوعی مولد را برای دانش‌آموزان تا پایه هشتم ممنوع کرد. زهران ممدانی، شهردار نیویورک، همزمان با آغاز سال تحصیلی جدید از اجرای ممنوعیت گسترده برای استفاده دانش‌آموزان از هوش مصنوعی مولد در مدارس دولتی این شهر خبر داد. بر اساس این تصمیم، در سال تحصیلی ۲۰۲۶–۲۰۲۷ استفاده دانش‌آموزان از ابزارهای هوش مصنوعی مولد از مقطع #پیش‌دبستانی تا پایه هشتم به مدت یک سال ممنوع خواهد بود؛ سیاستی که نزدیک به ۶۰۰ هزار دانش‌آموز را دربر می‌گیرد. در دبیرستان‌ها نیز استفاده از هوش مصنوعی تنها به برخی برنامه‌های تأییدشده و تحت نظارت مستقیم معلمان محدود می‌شود. مسئولان آموزشی نیویورک اعلام کرده‌اند هدف از این سیاست، حفظ تفکر مستقل، خلاقیت و تعامل مستقیم دانش‌آموزان با معلمان و در عین حال آموزش استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی به نوجوانان است. پی‌نوشت: گزارش‌های متعددی از جمله گزارش مرکز ملی سیاست‌پژوهی تربیتی در #آمریکا هم پشتیبان این اقدامات سلبی برای پیشگیری از ورود هوش مصنوعی به نظام تربیتی است. اما ما در این حوزه، خودمان را عقب‌افتاده می‌دانیم و مدام می‌خواهیم با برخی اقدامات سطحی برای خودمان گزارش کار درست کنیم که داریم هوش مصنوعی را وارد عرصه تربیت می‌کنیم. #مسئولان و تصمیم‌سازان ما باید باور کنند که اگر می‌خواهند روز مُد هم باشند، الان، مد در این حوزه، رفتار سلبی و پرهیز‌گونه است، نه برگزاری دو جلسه کلاس هوش مصنوعی برای دانش‌آموز ابتدایی و متوسطه اول. منبع: دفتر شهردار نیویورک و اداره مدارس دولتی نیویورک – ۲ سپتامبر 🌱 #خط‌مشی_گذاری #فناوری_آموزشی #هوش_مصنوعی #زیست_فضای_مجازی #فناوری‌زدگی 🧭 @education_policy

📚 #گزارش_کارشناسی | مسئله‌شناسی چرخه استخدام - انتقال در آموزش‌وپرورش با تحلیل آماری درخواست‌های نقل و انتقال معلمان از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ 🔰 کانال «گروه آموزش‌وپرورش مرکز پژوهش‌های مجلس» در ایتا و بله 🆔 @ap_rcmajlis

📌 چکیده گزارش «مسئله‌شناسی چرخه استخدام - انتقال در آموزش‌وپرورش با تحلیل آماری درخواست‌های نقل و انتقال معلمان از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴» 🔸 نقل وانتقال معلمان از چالش‌های مدیریت منابع انسانی در آموزش‌وپرورش است که به دلیل مداخلات خارج از آموزش‌وپرورش، از رویه‌های قانونی و کارشناسی صرف نیز خارج شده و آسیب‌های جدی را وارد می‌آورد. گزارش حاضر به تحلیل آماری این درخواست‌ها طی سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ پرداخته است. 🔹 در دوره مطالعه شده تعداد درخواست‌های نقل‌وانتقال با رشد ۳۲ درصد از ۹۵,۱۱۷ به ۱۲۵,۷۰۷ رسیده و درخواست‌های برون استانی با رشد ۴۸.۶ درصدی چشمگیرتر از درون استانی است. ۷۳.۵۹ درصد درخواست‌ها برای نیروهایی با سابقه زیر ۵ سال است و به‌طور میانگین ۷۵ درصد درخواست‌های برون استانی و ۶۰ درصد درخواست‌های درون‌استانی پذیرفته می شوند. 🔸 آمار بالای تأیید درخواست‌ها در کنار مجوز ماده (۴۴) قانون مدیریت خدمات کشوری برای استخدام غیربومی در مرکز استان‌ها، چرخه‌ای معیوب از استخدام غیربومی و سپس درخواست انتقال سریع را شکل داده است. این چرخه از موانع جدی ساماندهی نیروی انسانی و عامل پدید آمدن مسئله هم‌زمانی کمبود و مازاد نیرو در مناطق آموزشی است و موجب می‌شود کمبود نیرو در مناطقی با وجود اختصاص سالیانه ردیف‌های استخدامی پابرجا بماند. 🔹 در واقع داوطلبان غیربومی که به‌دلیل عدم نیاز یا متقاضیان بالا و ظرفیت اندک، امکان استخدام در منطقه خود را ندارند، در مناطقی که کمبود نیرو دارند، استخدام شده و سپس مطمئن از قبول درخواست، برای بازگشت به شهر خود تلاش می‌کنند. برای مثال این چرخه موجب شده در سیستان و بلوچستان با وجود تخصیص ۱۷۸۷ ردیف استخدامی در سال ۱۴۰۴، پس از موافقت با خروج ۱۹۳۱ نفر و ورود ۱۶۵ نفر در فرآیند نقل وانتقالات (با لحاظ نرخ میانگین)، تنها ۲۱ نفر به نیروی انسانی استان افزوده شود! 🔸 با توجه به شرایط موجود، پیشنهاد می شود تدوین سند جامع نیروی انسانی تسریع و ممنوعیت انتقال نیروها با سابقه زیر ۵ سال و شاخص‌مند شدن فرآیند نقل و انتقال انجام شود. 🔰 کانال «گروه آموزش‌وپرورش مرکز پژوهش‌های مجلس» در ایتا و بله 🆔 @ap_rcmajlis

📣 #پرسشگر برگزار می‌کند: 🔍 * بررسی و تحلیل آزمون امتحان نهایی * 👤 *مهمان برنامه این هفته:* * دکتر محسن زارعی * کارشناس سنجش و ارزشیابی * دکتر مهدی نظری زاده * دبیر میز ارزیابی ستاد تعلیم و تربیت شورای عالی انقلاب فرهنگی 🗓️ شنبه ۲۱ شهریور دماه 🕙 ساعت ۲۲ الی ۲۳:۱۰ 📺 شبکه آموزش 💌*راه ارتباطی* پیامک: ۳۰۰۰۰۷۸ فضای مجازی: ۰۹۹۳۷۹۴۲۳۱۱ 🏷️ پرسشگر در [بله](ble.ir/porseshgar_tv7) | [ایتا](eitaa.com/porseshgar_tv7) | [ویراستی](https://virasty.com/Porseshgar_tv7)

افت یادگیری و مداخله شواهد‌محور ✍️ شهرام رامشت مسأله سنجش و ارزش‌یابی در #خط‌مشی‌گذاری یکی از مهم‌ترین ارکان است. وقتی نمی‌دانیم #وضعیت چیست، طبیعتاً نمی‌توانیم برای بهبود آن خط‌مشی‌ یا برنامه یا اقدام داشته باشیم. وضعیت هم جز با #سنجش به‌دست نمی‌آید. اما متأسفانه ما در #آموزش_و_پرورش آنطور که باید آن را جدی نگرفته‌ایم. شاید اهمیت آن را نمی‌دانیم، شاید بلد نیستیم با آن چطور کار کنیم، شاید جدی گرفتن آن به صلاح‌مان نباشد، شاید... نمی‌دانم، هر چه هست؛ راه فعلی، بی‌راهه است. در سالی که به دلیل #جنگ دچار تغییر رویکرد آموزشی از حضوری به مجازی شده است، حتماً با #افت_یادگیری مواجه هستیم. برای جبران چنین افتی، نیازمند آنیم که اول بدانیم این افت چقدر بوده، کجا بیشتر و کجا کمتر بوده، و بعد برای آن برنامه مداخله‌ای طراحی کنیم. افسوس که سال گذشته تحصیلی به دلیل همین شرایط جنگی، آزمون‌های پایان سال را به نوعی غیرمتمرکز و در اختیار مدرسه قرار دادیم و تقریباً الان #هیچ داده‌ی سنجشیِ استاندارد و قابل اتکایی در اختیار نداریم که وضعیت یادگیری بچه‌ها چطور است. بدون چنین داده‌هایی نمی‌دانم چطور می‌شود اقدام مداخله‌ای طراحی کرد. البته می‌شود بر اساس حدس و گمان طراحی و اقدام کرد و گزارش فعالیت‌ها را سر دست گرفت، لیکن #وضعیت را نمی‌توان گزارش کرد. یعنی نمی‌توان گفت وضع بچه‌ها در یادگیری این بود و بعد از اقدامات ما آن شد. هر چند شاید اصلاً نخواهیم اقدامی کنیم و وضعیت #افت_یادگیری را به کل انکار کنیم! این هم راهی است. امید که اینگونه نباشد... پی‌نوشت: دشمن ما، #آمریکا، برای جبران افت یادگیری حاصل از کرونا به نظرتان چقدر هزینه کرده باشد خوب است؟ در بسته American Rescue Plan بیش از ۱۲۰ میلیارد دلار در اختیار مدارس قرار داد که بخش زیادی از آن، فقط به جبران افت یادگیری با ارائه شواهد، تخصیص داده شد. در #تربیت، جنگی برپا نیست؟! 🌱 #خط‌مشی_گذاری #سنجش #ارزشیابی #افت_یادگیری #کرونا #دشمن 🧭 @education_policy