از جنگ ۱۲ روزه تا نبرد ۷۲۴ نتانیاهو در حاشیه سفر به آمریکا، دیداری جنجالی با فعالان شبکه‌های اجتماعی هم داشت تا اینفلوئنسرهای آمریکایی را به مثابه سرباز رسانه‌ای به انتشار محتوای حمایتی از رژیم اسرائیل تشویق کند و بگوید: «شبکه‌های اجتماعی مهم‌ترین ابزار نبرد ما هستند و از آن‌ها برای پیشبرد اهداف اسرائیل استفاده می‌کنیم». او اضافه کرده که «اسلحه‌ها با گذشت زمان تغییر می‌کنند، امروز نمی‌توانید با شمشیر مبارزه کنید! باید با ابزارهایی مبارزه کنیم که در میادین امروز کاربرد دارند و شبکه‌های اجتماعی مهم‌ترین فناوری جنگ‌های مدرن هستند». نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی به صراحت گفته است که پلتفرم‌ها باید در دست ما باشد. او حتی از سکوهایی نظیر تیک‌تاک و ایکس (توئیتر) نام برده که برای خرید یا تسلط بر آن‌ها در حال مذاکره است؛ با هدف جهت‌دهی به افکار عمومی. اگر این واقعیت تا پیش از این برای بسیاری از ما بدبینانه به‌نظر می‌رسید و رسانه‌های بیگانه آن را ناشی از توهم توطئه می‌دانستند، حالا با صراحت تمام بر زبان دشمن مردم جاری می‌شود. کمی پیش‌تر هم اسرائیل از بودجه کلان ۱۵۶میلیون دلاری برای بهبود وجهه بین‌المللی اسرائیل خبر داده بود که صرف فعالیت‌هایی همچون تولید و توزیع محتوای رسانه‌ای می‌شود. این موضوع در کنار اثبات نقش افکار عمومی، اعتراف نتانیاهو به شکست در میدان رسانه را نشان می‌دهد. او بارها رسانه‌ها را به باد انتقاد گرفته که چرا چهره اسرائیل را «مخدوش» کرده‌اند؛ رسانه‌هایی که اکثر آن‌ها در سیطره اسرائیل و متحدانش هستند، ولی دیگر توان چندانی برای توجیه جنایت‌هایش ندارند. حالا امواج واکنش‌های مردمی خودش را در شکل‌های مختلفی نشان می‌دهد؛ راهپیمایی‌های اعتراضی در سراسر جهان، تحریم کالاهای اسرائیلی، تعرض و اعتراض به صهیونیست‌ها در بسیاری از کشورها، راه‌اندازی کشتی‌های کمک‌رسانی «ناوگان صمود» و... و بالاخره کنش‌گری مردمی در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی. راهکار غرب برای این موضوع، تملک اجباری و تسلط بیشتر و شدیدتر بر سکوهای مجازی است تا این‌بار هر دو شعار آزادی بیان و بازار آزاد را یک‌باره ذبح کنند. این یعنی دشمن میدان جنگ را ترک نکرده و برخلاف تصورات مرسوم از آینده جنگ و گمانه‌زنی‌ها از تکرار حملات دشمن، جنگ هیچ‌گاه متوقف نشده است. حالا نبردی ۷۲۴ در جریان است؛ در ۷ روز هفته و ۲۴ ساعته! چون دشمن به صراحت، میدان جنگ اصلی را در همین گوشی‌های تلفن همراه و فضای مجازی تعریف کرده است، با اسلحه‌هایی از جنس نرم‌افزار. نتانیاهو به‌درستی می‌داند که میدان اصلی جنگ نه روی زمین یا آسمان منطقه، بلکه زمین شناختی و آسمان احساسی مردم است که در رسانه‌ها و به‌ویژه شبکه‌های اجتماعی شکل می‌گیرد. این جنگ است که فارغ از نتایج کوتاه‌مدت نظامی و امنیتی، آینده منطقه و جهان را بر پایه اراده عمومی شکل می‌دهد. اما در مقابل چنین هجمه فراگیر و عمیقی آیا آرایش جنگی و دفاعی مناسب داریم؟ یا مرزهای مجازی را با ملغمه قانونی و مدیریتی فیلترینگ و فیلترشکن‌ها و... رها کرده‌ایم؟ و با بازی در زمین سکوهای تحت سلطه بیگانه، حکم‌رانی بر تمامیت ارضی فضای مجازی را در اختیار دشمن قرار داده‌ایم؟ در جایی که شعار و عزم دولت، رهاسازی هرچه بیشتر فضای مجازی است و مجلسی که قرار بود در رأس امور باشد، نهایتا زینت‌الامور است، کنش‌های پراکنده مردمی و آتش به اختیار برای پیروزی در این نبرد نابرابر کافی‌ست؟ حالا دیگر روایت، رسانه و فضای مجازی صرفا یک ابزار تبلیغاتی و مکمل نیست؛ بلکه بخشی از امنیت ملی و تمامیت ارضی است. میدانی که با مدیا تجهیز می‌شود و کلیک‌ها جای شلیک‌ها را گرفته و هشتگ‌ها به جای موشک‌ها سرنوشت جنگ و مشروعیتش را مشخص می‌کنند. جنگی که ماهیتش تغییر کرده و نه فقط روی کالک اتاق جنگ، که در طراحی الگوریتم‌های شرکت‌های فناوری مدیریت می‌شود و مرز میان کاربر مجازی و سرباز رسانه‌ای را عملا از بین برده است، نیاز به تهمیدی دیگر دارد که متأسفانه نشان چندانی از آن در مدیریت کشور مشاهده نمی‌شود. در عرصه دفاعی و داخلی، تحقق حاکمیت بر فضای مجازی و پایان دادن به وضعیت دوگانه فیلترینگ و فیلترشکن‌ها و یک‌بام و دوهوای سکوهای خارجی، ضرورت‌های اجرایی است که سال‌ها معطل مانده و این عرصه را به جولانگاه دشمن تبدیل کرده است. اما در عرصه تهاجمی و خارجی از تولید محتوا و تقویت رسانه‌های چندزبانه گرفته تا حضور سازمان‌یافته در شبکه‌های اجتماعی و به‌ویژه تأمین زیرساخت‌های افزایش کیفیت و نفوذ پلتفرم‌های ایرانی در سایر کشورها، حداقل تمهیداتی است که می‌تواند زمینه اثرگذاری بین‌المللی را فراهم کند و جنگ را به زمین دشمن بکشاند. #جنگ #اسرائیل #فضای_مجازی بیشتر بخوانید: یک بام و دوهوای لایحه جنجالی! تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

ترکیه و خالی‌بازی با تحریم؟ اقدام دولت ترکیه در اعمال برخی تحریم‌های شورای امنیت بر کشورمان طی دو روز گذشته بازتاب‌های گسترده‌ای در رسانه‌های دو کشور داشت. اما بزرگ‌نمایی این اقدام ترکیه صرفا در فضای رسانه‌ای پژواک یافت و در سطوح رسمی و دیپلماتیک تقریبا مسکوت ماند. تنها واکنش رسمی را سخنگوی سازمان انرژی اتمی کشورمان داشت که اتفاقا ادعای توقیف شدن اموال این سازمان در ترکیه را تکذیب می‌کرد. تنفیذ تحریم‌های شورای امنیت در دولت ترکیه در حالی انجام شد که امیر نصیرزاده، وزیر دفاع کشورمان در سفری ناگهانی به دعوت یاشار گولر، وزیر دفاع ترکیه در آنکارا به‌سر می‌برد و با مقامات این کشور برای تقویت همکاری‌های نظامی، دیدار کرده و گفت: «ما خیلی به هم نزدیک شده‌ایم؛ اشتراکات ایران و ترکیه آن‌قدر گسترده است که اختلافات در برابر آن ناچیز به‌شمار می‌روند؛ اما دشمنان همواره تلاش کرده‌اند این اختلافات را بزرگ‌نمایی کنند.» گذشته از این‌که تحریم‌های شورای امنیت موضوعیت خود را از دست داده و فاقد تأثیر عینی است، سابقه ترکیه در روابط غیررسمی و پنهانی با شرکای مختلف نشان می‌دهد که مواضع رسمی و اعلامی این کشور لزوما نشان‌دهنده سیاست‌های اعمالی و عملکرد آن نیست. مضاف بر این‌که ترکیه به‌عنوان یکی از اعضای ناتو ملاحظات خاص خود را هم دارد. ترکیه همان زمانی که در ارتباط نزدیک با روسیه بود و حتی در خرید سامانه دفاع هوایی از این کشور، قید جنگنده نسل پنجم آمریکایی را زد و تحریم‌هایش را به‌جان خرید، پهپادهایش را در اوکراین، جبهه مقابل روسیه به پرواز در‌می‌آورد. این کشور بارها از قطع روابط تجاری با رژیم صهیونیستی خبر داده، ولی مراوادت اقتصادی و صادرات مستقیم و غیرمستقیم آن به بنادر حیفا و اشدود چیزی نیست که از نظرها پنهان بماند. حالا هم‌زمان با اعلام برقراری تحریم‌های ایران در ترکیه، دو کشور برای افزایش همکاری‌های نظامی توافق می‌کنند و برخی اخبار غیررسمی نیز از همکاری تسلیحاتی دو کشور حکایت دارند. همکاری‌هایی که اتفاقا در تضاد با بخش مهمی از همان تحریم‌های شورای امنیت است. این موضوع البته مسبوق به سابقه است و طی سال‌های گذشته شواهد زیادی نشان از آن داشت که ترکیه از مسیرهای اصلی دور زدن تحریم‌ها برای ما بوده و البته در کنار منفعتی که نصیب کشورمان شده است، خود نیز از منافع این فرایند بهره برده است. بازی‌های دوگانه یا چندگانه کشورها در سیاست خارجی، موضوعی نیست که بتوان با نگاهی صرفا اخلاقی ارزیابی کرد و آن را به روحیات و حب و بغض‌های بازیگران سیاست خارجی فروکاست. مهم این است که بتوان از میان مناسبات این‌چنینی حداکثر منافع را برای کشور به دست آورد. گرچه هنوز ابعاد رسمی‌تری از اقدام ترکیه و آثار عینی آن به منصه ظهور نرسیده، ولی شواهد امر نشان می‌دهد که چنین حرکتی جنبه صوری داشته و فاقد اثر واقعی است. اقدامی که به‌صورت نمادین نشان‌دهنده همراهی و تبعیت رسمی ترکیه به عنوان یکی از اعضای ناتو با تحریم‌های غربی علیه ایران است تا ظاهر سیاست خارجی این کشور را حفظ کند. آن‌چه مهم است، ارزیابی و برآورد نتیجه واقعی همکاری‌ها و نسبت عینی ترکیه با نظام تحریم‌هاست که نیاز به بررسی و واکنش مناسب دارد. اما چیزی که تا این لحظه از واکنش‌های دو طرف مستفاد می‌شود این است که طرفین بدون توجه به جنجال‌های رسانه‌ای تمایل دارند همکاری‌ها را در سایه ابهام ادامه دهند. #سیاست_خارجی #ترکیه #تحریم تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

دیپلماسی در تعطیلات آخربرجامی! «خبرنگار: روزنامه الجریده کویت گمانه‌زنی کرده... عراقچی: نه اشتباهه، هیچ تماسی نبوده، تکذیب می‌کنم. سکوت خبرنگاران... عراقچی: تمومه؟» این تمام گفتگوی سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه در حاشیه نشست امروز هیئت دولت در حیاط دولت بود که در جمع ده‌ها خبرنگار حاضر شد و ادعای یکی از رسانه‌ها مبنی بر تماس و درخواست مذاکره‌اش با ویتکاف، نماینده آمریکا را تکذیب کرد. پس از این گفتگوی کوتاه چند ثانیه‌ای، نه خبرنگاران پرسشی داشتند و نه وزیر خارجه حرفی برای گفتن! آن هم در روزی که اجلاس نظامی خزر و نشست فرمت مسکو در شمال کشور جریان داشت و اعراب و اروپا در جنوب دور هم جمع شده بودند و تحرکات آمریکایی‌ها نشان از اتفاقاتی در خلیج فارس داشت. این روزها با پایان برجام و شکست مذاکرات با غربی‌ها، به‌نظر می‌رسد وزارت خارجه فراغت خاصی یافته؛ تا جایی‌که وزیر در مراسم تجلیل پیشکسوت فوتبالی حاضر می‌شود تا برای اهالی فوتبال تجربه ده‌سالگی‌اش از تماشای شهرآورد ۵۲سال پیش در «امجدیه» را بگوید. او از علاقه‌اش به یکی از تیم‌های فوتبال گفته و این‌که در اوج مذاکرات برجام هم نتایج مسابقاتش را دنبال کرده و حتی فشارهای مذاکرات را با خوشحالی پیروزی تیم محبوبش جبران می‌کرده است: «در اوج مذاکرات برجام، نتایج پرسپولیس را دنبال می‌کردیم و حتی پس از مذاکراتی که فشار زیادی را تحمل کردیم، آقای تخت‌روانچی گفتند حالا زیاد غصه نخور، پرسپولیس برنده شده!». مهم‌ترین اخبار روزهای اخیر وزیر در وب‌سایت رسمی وزارت خارجه هم، صرفا چند دیدار با سفرای ایران در کشورهای مختلف و ارسال تعدادی پیام معمولی بوده است. علاقه وزیر خارجه به فوتبال و حضورش در جمع فوتبالی‌ها و فرصت یافتن برای استراحت و تنفس، چیز غریبی نیست و حتما برای تجدید قوا لازم است؛ اما این تنفس درست با روزهایی هم‌زمان شده که جهان و به‌ویژه منطقه غرب آسیا طی روزهای گذشته آبستن حوادث مهمی است که می‌تواند چهره منطقه را تغییر دهد. این روزها جنایات اسرائیل در حملات بی‌وقفه به غزه در عین ادعای صلح‌طلبی، نمی‌تواند از چشم دستگاه سیاست خارجی پنهان بماند و بررسی طرح آتش‌بس ترامپ میان حماس و رژیم صهیونیستی در مصر می‌تواند موضوع رایزنی‌های وزیر خارجه با کشورهای منطقه باشد تا از هیچ تلاشی برای حفظ منافع ملی ایرانیان و محور مقاومت دریغ نشود. همچنین حمله اسرائیل به ناوگان آزادی «صمود» و بازداشت سرنشینانش که اتباعی از پنجاه کشور جهان را شامل می‌شد، موضوعی بود که می‌توانست به بمب ارتباطات دیپلماتیک تبدیل شود و دستگاه سیاست خارجی پنجاه کشور را درگیر سازد. اما اتفاق خاصی نیفتاد و این فرصت بی‌نظیر در سکوت دیپلماتیک از دست رفت. از این‌ها گذشته ارتباط مداوم با همه کشورهای جهان، حتی کشورهای کوچک و به‌ظاهر بی‌اهمیت، از راهبردهایی است که در بزنگاه‌ها به دستگاه سیاست خارجی کمک می‌کند. ترکیب آرای شورای امنیت در بررسی طرح جلوگیری از فعال‌سازی مکانیسم ماشه نشان داد که آراء این کشورها ممکن است روزی سرنوشت‌ساز باشد. هفته گذشته وزیرخارجه این ابتکار عمل را هرچند دیرهنگام داشت و در نامه‌ای به وزرای خارجه سریلانکا و مالدیو، خطر همراهی با قدرت‌های استعماری در تضییع حقوق ملت‌ها را به آن‌ها یادآور شد؛ اقدامی که در ارتباط با بسیاری از کشورها باید استمرار یابد. به‌طور کلی به‌نظر می‌رسد با پایان بلاتکلیفی برجام، وزارت خارجه نیز به بلاتکلیفی رسیده و برنامه یا پرونده مشخصی برای پیگیری تعریف نکرده است. آیا دستگاه سیاست خارجی کارویژه دیگری به‌جز مذاکره با اروپا و آمریکا نداشته و قرار است در تبعیت از طرح رئیس‌جمهور و با کاهش ساعات اداری به تعطیلات برود؟ پیش از این و در جریان مذاکرات غیرمستقیم در عمان، رهبر انقلاب تأکید کرده بودند که «این گفتگوها یکی از ده‌ها کار وزارت خارجه است... و سعی کنید مسائل کشور را به این گفتگوها گره نزنید... و اشتباهی که در برجام کردیم، این‌جا تکرار نشود.». اما حالا با پایان بلاتکلیفی برجام و رهایی از قید گفتگوهای بی‌حاصل با چند کشور معدود، بهانه دیگری برای گسترش حلقه دیپلماسی و ارتباط گسترده‌تر با کشورهای بیشتر باقی نمی‌ماند. #عراقچی #سیاست_خارجی #برجام بیشتر بخوانید: غروب برجام و پایان بلاتکلیفی مکانیسم «بازگشت» ببینید: ویدئو / عراقچی: تماسی با ویتکاف نداشتم تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

کنسرت سکوت در تاراج کرسنت روز گذشته شکایت بیژن زنگنه علیه امیرحسین ثابتی نماینده مردم تهران در مجلس رد شد و افشاگری او درباره عملکرد زنگنه در راستای وظیفه نمایندگی‌اش تشخیص داده شد. پیش از این هم دادگاه کیفری مجتمع قضایی کارکنان دولت با صدور رأی قطعی، تمامی شکایت‌های بیژن زنگنه علیه سعید جلیلی، علیرضا زاکانی، مالک شریعتی و سیدامیرحسین قاضی‌زاده درباره کرسنت را رد کرده بود. با این‌حال اصل پرونده کرسنت همچنان لاینحل باقی مانده است. قرارداد کرسنت که سال ۱۳۸۱ با هدف صدور گاز به شرکت اماراتی کرسنت امضا شد و از همان زمان بارها از سوی نهادهای نظارتی، مشکوک و خسارت‌بار اعلام شده، همچنان خبرساز است. پرونده فسادی که سال هاست در دادگاه‌های بین‌المللی تعیین تکلیف شده، پس از ۲۳ سال همچنان در مارپیچ سکوت دستگاه‌های قضایی و امنیتی کشور سرگردان است و متهمانش در مناصب کلیدی مشغول به فعالیتند. اما باز ماندن لای پرونده و سکوت درباره آن باعث نمی‌شود که طرف خارجی قرارداد هم بیکار بنشیند. کرسنت که واکنش واضحی از سوی ایران دریافت نکرده در دادگاه‌های بین‌المللی یکه‌تازی می‌کند و حالا به مرحله دردآور اجرای احکام رسیده و دارایی‌های ملی را یکی‌یکی به تاراج می‌برد. طی هفته گذشته دادگاه انگلستان در اجرای رأی داوری لاهه، ساختمان ارزشمند شرکت ملی نفت ایران را مصادره کرد و دادگاه مالزی هم بیش از دو میلیارد دلار از دارایی‌های شرکت ملی نفت ایران در بانک‌های این کشور را به نفع کرسنت توقیف کرد تا بخشی از خسارت عظیم (بنابر قولی) هجده میلیارد دلاری‌اش را وصول کنند. خسارتی که با هر روز تأخیر، مشمول جریمه دیرکرد هم می‌شود و رو به تزاید است! مسأله‌ای که در دهه هشتاد باید حل می‌شد و حقوق ملی را استیفا می‌کرد، با سال‌ها مجامله به زخمی مزمن تبدیل شده و هر روز خسارت جدیدی می‌آفریند. در سکوت دستگاه قضایی و شورای عالی امنیت ملی، تنها صدایی که شنیده می‌شود، صدای گاه و بیگاه افراد و جریانات سیاسی در انتخابات‌ها بر سر منافع ملی و هر از چندگاهی سر باز کردن زخم توقیف اموال کشور و اظهار تأسف بر آن است تا نشان دهد چنین پرونده‌ای هرچند منفعتی دهها میلیارد دلاری برای طرف قرارداد داشته، اما در کشور ما به کارکردی جز جنجال‌های سیاسی نرسیده است. کرسنت به موازات پرونده هسته‌ای بیش از دو دهه است که کشور را درگیر خود کرده است و تا همین امروز با پیامدهایشان دست به گریبان هستیم. آن پرونده سیاسی در سروصدای دیپلماتیک با همه خسارت‌هایش به تجربه ملی تبدیل شد، ولی این پرونده اقتصادی و حقوقی در سکوت کامل به خسارت ملی تبدیل می‌شود. عجیب این‌که تخلفات کوچک‌تر اقتصادی گاه به احکام سنگین و اعدام می‌انجامد؛ ولی از کنار تخلفات و مفاسد بزرگی که پای سیاسیون را به میان می‌کشد، این‌چنین به مجامله و سکوت برگزار می‌شود. فارغ از ادعاهای طرف‌های درگیر که هرکدام دیگری را در این پرونده متهم می‌کنند، نسبت دستگاه قضایی و امنیتی کشور با مصلحت‌سنجی‌های سیاسی چیست؟ آیا پای چیزی جز حق و حقوق و منافع ملی در میان است؟ مگر جای بررسی این ادعاها جایی غیر از دادگاه است؟ و مگر بیست سال کم است برای بررسی چنین پرونده‌ای؟ و مگر چنین خسارتی کافی نیست برای جدی گرفتن منافع مردم؟ کدام مصلحت می‌تواند سکوت بر چنین خسرانی را توجیه کند؟ در پرونده‌ای که بندبندش در اختیار طرف‌های خارجی است و جزئیاتش پیش از این در دادگاه‌های علنی بین‌المللی بررسی شده، چه موضوع محرمانه‌ای وجود دارد که صرفا باید از چشم مردم ایران پنهان بماند؟ آیا تنها مردم ایران هستند که نامحرمند؟ این روند تا چه زمانی باید ادامه پیدا کند که در مقابل تاراج ثروت‌های ملی و تحقیر بین‌المللی صرفا به بیانیه‌های اعتراضی و تلاش‌های نافرجام حقوقی در دادگاه‌های استیناف اکتفا شود؟ مسئله کرسنت از آن دست مسائلی است که گرچه در نظام بروکراتیک کشور به بن‌بست رسیده و متولی خاصی هم بابت شفاف‌سازی و پاسخ‌گویی ندارد، ولی خسارتش را مردم می‌دهند. آیا برای حل چنین مسائلی خود مردم باید وارد عمل شوند؟ #کرسنت #حکمرانی #قضایی بیشتر بخوانید: ما و مسائلی که حل نمی‌شوند! تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

چه شد که اسرائیل به ایران حمله کرد؟ شمخانی: وعده صادق ۱ و ۲ نتایج مورد نظر را نداشت و همین برآورد ضعف، باعث حمله اسرائیل به کشور شد. #خطای_محاسباتی #جنگ #وعده_صادق بیشتر بخوانید: آتش‌بس؛ فرصتی برای بازنگری چرا روی ترس ما حساب کرده‌اند؟ تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

روی جنازه ما هم حساب کن... 📞 زین‌الدین صحبت می‌کنه... من حاضرم این‌جا بمیرم ولی با جنازه‌ام یک متر از خاکم رو حفظ کنم... تمام! 📞 پشت بی‌سیم: حاجی روی جنازه ما هم حساب کن... فیلم سینمایی مجنون را در سینما ببینید! #سینما #مجنون #برای_ایران تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

ترامپ و صلح‌تراپی با جنگ «صلح ازطریق قدرت» توئیت سه کلمه‌ای کاخ سفید بود در توصیف نمایش شرم‌الشیخ که با حضور دونالد ترامپ ادعای پایان دادن به تجاوز اسرائیل به غزه را داشت. پیامی که بسیاری از تحلیل‌گران به عنوان رویکرد جدید واشنگتن در قبال بحران‌های جهانی تلقی کردند. تغییر نام وزارت دفاع آمریکا به وزارت «جنگ» که ماه گذشته میلادی با دستور اجرایی ترامپ انجام شد نیز در همین راستا ارزیابی شد؛ چراکه معتقد بود عبارت منفعلانه «دفاع»، گویای قدرت این کشور نیست و آمریکا باید صریح‌تر بر قدرت خود تأکید کند. اما این رویکرد را نمی‌توان به انگیزه‌های شخصی ترامپ و خلق و خوی ویژه‌اش نسبت داد؛ چه این‌که همین شعار را رونالد ریگان هم پیش از او داده بود و قبل‌تر در جنگ جهانی دوم بر پیشانی نیروی هوایی آمریکا نقش بسته بود و ریشه‌اش را حتی در روم باستان و فرهنگ سیاسی هم می‌توان یافت که «برای صلح، آماده جنگ باش». پیشینه روابط بین‌الملل هم چیزی جز این را نشان نمی‌دهد. جنگ‌های جهانی جز با برتری نظامی خاتمه نیافتند و گفتگو تنها آخرین مرحله جنگ بوده است؛ برای امضای سند تسلیم شکست‌خوردگان و دیکته کردن سیاست‌های فاتحان. «جامعه ملل» در پی کنفرانس پاریس و تقسیم غنائم جنگ جهانی اول و تجزیه کشورهای شکست‌خورده تأسیس شد و پانزده سال بعد جایش را به «سازمان ملل متحد» داد که این را هم متفقین و فاتحان جنگ جهانی دوم بنا نهادند و این پیروزی آن‌قدر برایشان حقانیت ایجاد کرد که به چیزی کم‌تر از «حق وتو» راضی نشدند. حتی اصطلاح «ملل متحد» که روی این سازمان گذاشته شد، همان اصطلاحی است که روزولت، رئیس‌جمهور آمریکا در جریان جنگ جهانی دوم برای اشاره به متفقین به‌کار می‌برد تا به همه کشورها بفماند که در نظم جدیدی بازی می‌کنند که طرف پیروز جنگ دیکته کرده است. به‌نظر می‌رسد این پیام نه رویکرد جدید، که صرفا آشکارسازی منطق پنهان قدرت است. ترامپ که این روزها با کمک نتانیاهو چهره عریان روابط بین‌الملل و حاکمیت مناسبات قدرت را به نمایش می‌گذارد، حالا با صراحت بیشتری دو روی سکه جنگ و صلح را در چرخش مداوم آن نشان می‌دهد. چهره‌ای که طی دهه‌های گذشته با شعارهای حقوق بشر، ارزش‌های دموکراتیک، مشروعیت جهانی، وفاق بین‌المللی و... بزک شده بود. این دیدگاه البته ریشه در دیدگاه واقع‌گرایانه نسبت به روابط بین‌الملل و مفهوم بازدارندگی دارد؛ نمایش قدرت و آمادگی برای اقدام قهرآمیز می‌تواند منافع را تأمین و صلح را تحمیل کند. برای این منظور تهدید نظامی و فشار اقتصادی همواره بالای سر طرف مغلوب است تا به خواسته‌های طرف غالب تن دهد. این «صلح تحمیلی»، نه مصالحه‌ای مرضی‌الطرفین، بلکه صلحی است که از سوی قدرت فائقه و بر اساس منافع او تحمیل شده می‌شود. صلحی که روی دیگر جنگ است و قرار است همان اهداف جنگ را بدون نیاز به لشکرکشی و هزینه تحصی نماید. هیچ عاقلی گرهی که با دست باز می‌شود را به دندان باز نمی‌کند. وقتی بتواند با صلح و گفتگو به اهدافش برسد، چرا باید برای جنگ هزینه کند و هزینه بدهد؟ این واقعیت حتی در میان افکار عمومی هم پذیرفته شده است و اعمال قدرت آمریکا در برابر ایران، استقبال حیرت‌انگیز مردم آمریکا از حمله نظامی به ایران را برانگیخت. در حالی‌که پیش از حمله آمریکا به ایران تنها ۱۶ درصد آمریکایی‌ها با حمله آمریکا به ایران موافق بودند، پس از حمله تقریبا بدون هزینه به تأسیسات هسته‌ای کشورمان، حمایت افکار عمومی آمریکا به شکل سرسام‌آوری افزایش یافت؛ به‌طوری که ۶۹ درصد جمهوری‌خواهان و ۳۶ درصد مردم آمریکا طرف‌دار حمله به ایران شدند! البته اعلام این رویکرد، معنای دیگری هم دارد؛ این‌که حضور نظامی آمریکا در سراسر جهان و راه‌اندازی جنگ‌ها را نباید در چارچوب استعمار و سلطه‌جویی تعریف کرد، بلکه چیزی جز تلاش مشروع و خیرخواهانه برای صلح نیست. حالا می‌شود جنگ را هم در قواره صلح صورت‌بندی کرد تا قشر ظاهربین ما هر جنگ‌افروزی دشمن را به مثابه صلح تلقی کنند و انگشت اشاره را به سمت جبهه خودی نشانه روند که جنگی هم اگر تحمیل شده، تقصیر ما بوده! و در شکل‌های مزمن آن، نه فقط در برابر آمریکا که مهد دموکراسی و تمدن غرب است؛ بلکه حتی در برابر رژیم جعلی اسرائیل و رژیم بعث هم خودمان مقصر بوده و هستیم! #جنگ #صلح #سیاست_خارجی بیشتر بخوانید: دیپلماسی مظلومیت یا اقتدار؟ ایستاده در برابر تحمیل برای صلح باید جنگید تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

کدام «من زنده‌ام»؟! ✍🏻 محسن قنبریان [یادداشت مهمان] سردار #شمخانی در مصاحبه‌ای درباره نقشه ترورش توسط اسرائیل به دیالوگ فیلم پاپیون استناد کرد و گفت: حروم‌زاده‌ها من هنوز زنده‌ام! او در پاسخ به حواشی انتشار غیراخلاقی #فیلم_عروسی دخترش در هتل لوکس اسپیناس هم همان دیالوگ را تکرار کرد: حروم‌زاده‌ها...! من فیلم پاپیون را تا امروز ندیده بودم؛ اما این جمله (البته بدون: آهای حروم‌زاده‌ها) برایم از فرد دیگری معروف و مشهور بود. هردو گفتند: «من زنده‌ام» ؛ اما این کجا و آن کجا؟! فیلم پاپیون تجسم فرهنگ استعماری غرب است. گاوصندوق‌زنی که به کارفرمای خود نارو می‌زند و مقداری از جواهرات را برای خود برمی‌دارد! برایش پاپوش ساخته می شود و به جرم قتل، زندانی می شود... بقیه فیلم تلاش چندباره برای فرار است. زنده ماندن دزدی مقابل حروم‌زاده‌بازی استعمارگرانِ. او قاتل نبود؛ اما مجرم چرا! البته تسلیم هم نمی شود و به تعبیر فیلم نمی‌شکند! او هم خاطرات زندان و فرارش را منتشر می‌کند و کتاب پرفروش فرانسه میشود. دومین «من زنده‌امِ»، مربوط به انسان انقلاب اسلامی و فرزند خمینی است. دختری اسیر حزب بعث در دفاع مقدس که او هم خاطرات خود را به نام #من_زنده_ام کتاب کرد. شهید سلیمانی شیفته کتاب او شد و دو تقریظ بر آن نوشت. اولی را در بغداد: «خواهرم، مثل همان برادرهای اسیرت همه جا با تعصب مراقبت می کردم کسی عکس روی جلد کتابت را نبیند. و در تمام کتاب با ناراحتی و استرس بدنبال این بودم که آیا کسی به شما جسارت کرد؟ آخر مجبور شدم روی عکست را با کاغذ بچسبانم تا نامحرمی او را نبیند... برادرت سلیمانی.» اگر به آن خواهر گرامی جسارتی هم می شد او گناهی نداشت؛ لکن هیچ لکه خاکستری ای هم در پرونده او نبود؛ حتی ناخواسته! این از نامه دوم سردار دلها معلوم است: «خواهر خوبم. در آن اسارت، اسارت را به اسارت گرفتی! سعی کن در این آزادی اسیر نشوی. انشالله کتابت را به همه زبان ها ترجمه می کنم تا همه بدانند زینب بنت رسول الله چگونه بوده است وقتی کنیز او معصومه [ی آباد] اینگونه معصوم بوده است. به تو بعنوان خواهرم، بعنوان معرف دختر مسلمان شیعه، معرف ایران اسلامی، معرف تربیت خمینی افتخار می کنیم. حقیقتا شگفت زده شدم و هزاران بار به تو و دوستانت مرحبا گفتم». این فرق انسان انقلاب اسلامی و مولود غربی است! نمی‌دانم چرا دلم می‌خواست رزمنده و فرمانده دفاع مقدسِ اول و مجروح دفاع مقدسِ ۱۲ روزه، «من زنده‌امِ» دوم را به رخ دشمن و بدخواهان می‌کشید؛ نه «آهای حروم‌زاده‌ها من هنوز زده‌امِ» یک متقلبِ مظلوم! سزاوارتر بود شمخانی معرف تربیت خمینی باشد؛ نه پاپیونِ غرب وحشی! در تقابل با دشمن، مثل معصومه آباد ماندن یا خدای نکرده مثل پاپیون شدن، دو اثر متفاوت بر مردم و جامعه دارد: اولی فقط کتابش را نمی‌خوانند، پای آن راه و مسلک همراهی و مقاومت هم می‌کنند! پاپیون را ولی همان فرانسوی‌ها هم فقط کتابش را می‌خوانند و فیلمش را می‌بینند؛ اما راه و رسمش، مکتبی نمی‌شود و مقاومتی را تقویت نمی‌کند! انقلاب اسلامی، آدمش اولی است نه دومی! از کانال حجت‌الاسلام قنبریان: @m_ghanbarian تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

تساهل علیه «آینده» «چهار سال است دارم فشار می‌آورم که بانک مرکزی وظیفه و اختیار دارد و باید به وضعیت این بانک رسیدگی کند... رئیس کل بانک مرکزی در جلسات قبول کرد که در موضوع بانک آینده اختیار صددرصدی دارد. به آقای فرزین گفتم اگر در این مورد از اختیاراتت استفاده نکنی متعرض شما خواهم شد.» این‌ها سخنان روز گذشته رئیس دستگاه قضا در پاسخ به دانشجویان درباره بحران هشت‌ساله بانک «آینده» و زیان‌های روزانه و اضافه برداشت‌های این بانک از جیب مردم است. حجت‌الاسلام محسنی اژه‌ای می‌گوید طی چهار سال اخیر که ریاست دستگاه قضا را بر عهده داشته است، بر مسئله‌محوری و حل ریشه‌ای مشکلات و اصلاح گلوگاه‌ها تمرکز داشته و معتقد است «گرفتن مدیران متخلف بانکی منجر به اصلاح رویه بانک نمی‌شود» و ترجیح می‌دهد به‌جای آن برای «اصلاح سیستم بانکی و سلب امکان و فرصت تخلف از مدیران» اقدام شود. روی‌کرد قاضی‌القضات در حل ریشه‌ای مشکلات، قطعا رویکرد درستی است؛ اما باید توجه داشت که بانک مذکور طی این مدت بیکار نبوده و به‌طور متقابل در حال تخریب ریشه‌ای اقتصاد و اعتماد ملی است! بنابر اعلام رسانه‌ها بانک آینده طی همین چهار سال فشار قوه قضائیه به‌طور تصاعدی در حال تولید زیان انباشته و جبران آن از طریق خلق پول و تحمیل تورم مضاعف بر مردم بوده است. این زیان که چهار سال پیش به 114 همت رسیده بود، حالا با رشد پنج برابری به 545 هزار میلیارد تومان بالغ شده و همچنان با سرعت زیاد در حال افزایش است. آمارها درباره این بانک وحشتناک است؛ بانکی که سال گذشته در هر شبانه‌روز بیش از صدها میلیارد تومان زیان خالص تولید کرده، اضافه برداشتش از بانک مرکزی یک‌چهارم از رشد پایه پولی کشور را تشکیل داده و یک‌تنه، پنج تا هفت درصد تورم فعلی را بر مردم تحمیل کرده است تا روی تحریم‌های خارجی را سفید کند. گرچه امیدواریم این سخنان رئیس قوه قضائیه را بتوان به عنوان هشداری جدی تلقی کرد و به ضمیمه قاطعیت دستگاه قضایی و دولت بتواند فرآیند حل مسئله لاینحل این بانک را وارد مرحله جدیدی کند، اما «چهار سال است دارم فشار می‌آورم» رسم برخورد بالاترین مقام قضایی کشور با چنین چاه ویلی نیست! وقتی قاضی‌القضات در برابر تخلفات و مفاسد بزرگ، چنین مستأصل و منفعل عرض اندام می‌کند، واقعا چه انتظاری از سایر نهادهای نظارتی می‌توان داشت؟ مردمی که در رسانه‌ها چنین رقم‌های اعجاب‌آوری را مشاهده می‌کنند و واکنشی جدی نمی‌بینند، چگونه می‌توانند به دستگاه‌های نظارتی ما اعتماد کنند و برایش اعتبار قائل شوند؟ آن‌ها که این روش حکمرانی در برابر تخلفات بزرگ را در پیشخوان حاکمیت قانون می‌بینند، چه انگیزه‌ای برای رعایت قانون و هنجارها خواهند داشت؟ آیا ریشه بسیاری از تخلفات و مفاسد کوچک را نباید در همین مسامحه با دانه‌درشت‌ها جست؟ چنین تساهلی اگر در جایی روا باشد، فقط در برخورد با مردم عادی است، نه دانه‌درشت‌هایی که هر روز و هر ساعت و هر لحظه مماشات با آن‌ها میلیاردها زیان بر اقتصاد مردم و اعتماد نظام اسلامی وارد می‌کند. مردمی که به تعبیر امیرمؤمنان، «یفرط منهم الزلل و تعرض لهم العلل و یوتی علی ایدیهم فی العمد و الخطاء فاعطهم من عفوک و صفحک...»؛ از آن‌ها خطاهایی سر می‌زند و به عمد و خطا لغزش‌هایى می‌کنند، اما عفو و بخشایش را نصیبشان کن... #حکمرانی #قضایی #بانک_آینده بیشتر بخوانید: کنسرت سکوت در تاراج کرسنت ما و مسائلی که حل نمی‌شوند! تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

عبور از تعلیق جنگ و صلح وضعیت «نه جنگ، نه صلح» برخلاف تصورات، نه پس از جنگ دوازده روزه، که طی دهه یکی دو دهه گذشته و با پیوند زدن پرونده هسته‌ای به «سایه جنگ» به وجود آمد تا برجام خسارت‌باری به امضا برسد که از امنیت ملی تا آب خوردن مردم را به امضاهای پایش گره بزند و اقتصاد و زندگی مردم را با آن شرطی کند. وضعیتی که دهه گذشته را به تعبیر رهبر انقلاب به دهه رکود و کم‌کاری تبدیل کرد، از خود جنگ هم وخیم‌تر بود؛ چراکه در دوازده روز جنگ هم چنین تلاطماتی را در اقتصاد کشور شاهد نبودیم! این‌جاست که می‌بینیم برزخ «نه جنگ، نه صلح»، کاری با اقتصاد می‌کند که حتی خود جنگ هم ممکن است چنین اثری نداشته باشد. جالب این‌که رهبر انقلاب در آخرین دیدار با هیئت دولت، نه جنگ و صلح، بلکه همین وضعیت «نه جنگ، نه صلح» را وضعیت تحمیلی از سوی دشمن معرفی کردند: «روحیه کار و تلاش را غلبه بدهیم بر حالت نه جنگ، نه صلحی که دشمن می‌خواهد بر ما تحمیل کند...». امروز با غروب برجام، می‌توان انتظار داشت که خسارت‌بارترین رهاوردش، یعنی بلاتکلیفی و انباشت مشکلات به ‌خاطر نگاه به بیرون و بی‌توجهی به ظرفیت‌های داخلی هم به پایان خط برسد و روندهای اقتصادی مسیر طبیعی خود را طی کنند که «در حل مشکلات نباید منتظر تحولات بیرونی بود...». هرچند اسنپ‌بک به عنوان آخرین برگ این معاهده می‌خواهد گامی به عقب بردارد، اما عهدشکنی‌های پیاپی در برجام، اعتباری برایش باقی نگذاشته تا به استناد مکانیسم ماشه‌اش بتوان به عقب برگشت. چنین سوء استفاده‌ای از یک تعهد چندجانبه، در جهان چندقطبی امروز پذیرفته نیست و این در بر پاشنه قبلی نخواهد چرخید. حالا قدرت‌های شرقی و حتی کشورهای جنوب هم در جنبش عدم تعهد، اجماعی جهانی علیه یک‌جانبه‌گرایی غربی در پاره کردن برجام شکل می‌دهند تا تحریم‌ها را به کاغذپاره تبدیل کنند. طبق برآوردها فعال شدن اسنپ‌بک و ادعای برقراری تحریم‌های شورای امنیت از سوی غربی‌ها تأثیر مستقیمی بر اقتصاد ایران نخواهد داشت. اما با این‌که پیش‌بینی می‌شد اقتصاد شرطی‌شده کشور مدتی تحت‌تأثیر آثار روانی آن به تلاطم درآید، اما بازارهای مالی، به‌ویژه نرخ ارز و بورس به‌عنوان دماسنج اقتصاد، طی روزهای گذشته واکنش معکوسی به این پدیده داشتند. واکنشی که نشان از پایان بلاتکلیفی و استقبال مردم از فردای بدون برجام داشت. واکنش اقتصاد مردمی به پایان برجام نشان داد که مردم از این مرحله عبور کرده و خود را برای وضعیت جدید آماده کرده‌اند. حالا چشم‌ها به کارگزاران کشور و رسانه‌های داخلی است که دوباره بر چنین آتشی ندمند و به کج‌دار و مریز دیپلماسی آویخته به غرب پایان دهند. دشمن البته بیکار نمی‌نشیند و چراغ سبز مذاکره و توافقش همچنان سوسو می‌زند. اما کیست که پس از تجربه تلخ و سنگین و البته ارزش‌مند برجام نداند که چراغی که دشمن روشن کرده در خانه روا نیست و چنین شعله‌ای تنها بر جان اعتماد به‌نفس و اراده ملی می‌نشیند و نتیجه‌ای جز تکرار تعلیق و رکود و بلاتکلیفی نخواهد داشت. معجزه اراده ملی و انسجامی که در دفاع مقدس دوازده روزه به وقوع پیوست و سوخت موشک‌های فرود آمده در تل‌آویو و حیفا را غنی کرد، حالا باید به پیشران حرکت ملی برای گذر کشور از این گردنه حساس تبدیل شود تا یأس و رکود را به حرکت و امید بدل کند و از دل تهدیدها فرصت بیافریند. گرچه طی این مسیر بدون بازبینی گذشته و شناسایی آسیب‌هایش ممکن نیست، ولی کشور و افکار عمومی نباید در این کشاکش درجا بزند و این تجربه تاریخی را با جنجال‌های سیاسی مستهلک کند. بررسی برجام در کرسی‌های دقیق نقدونظر طرفینی می‌تواند خسارت‌هایش را به عبرت‌های معتبر تبدیل کند و ارزیابی حقوقی و قانونی این پرونده، فرجام برجام را در ساختار سیاسی روشن خواهد ساخت. #جنگ #صلح #سایه_جنگ بیشتر بخوانید: غروب برجام و پایان بلاتکلیفی تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

افق‌گشایی با تنبیه و تنزیه نائینی سخنان رهبر انقلاب در دیدار با دست‌اندرکاران کنگره بین‌المللی میرزای نائینی، بیشتر حول اندیشه سیاسی او و به‌ویژه کتابش «تنبیه‌الأمة و تنزیه الملة» متمرکز بود. این در حالی‌ست که میرزای نائینی صرفا در حوزه علمیه و با نظرات اصولی‌اش شناخته می‌شود؛ نه اندیشه سیاسی‌ای که به تعبیر رهبر انقلاب «نقطه شخصیت استثنائی» او بوده و هیچ کدام از مراجع اخیر ما این نقطه را نداشته‌اند. همین ناشناختگی است که مهجوریت اندیشه سیاسی میرزای نائینی و مظلومیت تنبیه‌الأمة را فریاد می‌زند. اما این تأکید رهبر انقلاب بر اندیشه سیاسی نائینی در جمع حوزویان مسئول بزرگ‌داشت نائینی را باید راه‌بری و راه‌نمایی رهبری بر رفع این مهجوریت و مظلومیت تلقی کرد. چراکه اگر حوزه علمیه بخواهد در همان مسیر مألوف به میرزای نائینی بپردازد، چیزی جز میرزای نائینی اصولی از آن بیرون نخواهد آمد و اندیشه سیاسی‌اش همچنان به حاشیه خواهد رفت. این در حالی است که در دهه‌های اخیر برخی جریانات مدعی نواندیشی دینی علاقه ویژه‌ای به میرزای نائینی نشان داده‌اند و با نگاهی گزینشی به اندیشه‌هایش، تنها بخش‌هایی از آن را برجسته می‌کنند تا بتوانند این شخصیت پرچم‌دار حکومت دینی را به سود تفکرات سکولاریستی مصادره کنند. مصادره‌ای که شاید دلیل عمده‌اش، همان مهجوریت نائینی و تفکر سیاسی اوست و کار را به جایی رسانده که برخی به خود اجازه می‌دهند بزرگ‌ترین فقیه نظریه‌پرداز حکومت از دل سنت اسلامی را با چهره دیگری ترسیم کنند. با این تفسیر شاید بتوان بازخوانی و تبیین تفکر سیاسی او و مصونیت اندیشه‌هایش از تحریف را مهم‌ترین کارویژه این کنگره تلقی کرد. تأثیر اندیشه‌های علامه نائینی در شکل‌گیری انقلاب و ایجاد جمهوری اسلامی قابل کتمان نیست و به تعبیر رهبر انقلاب، «حکومتی که ترسیم می‌کند و به عنوان اندیشه سیاسی ارائه می‌دهد... یک حکومت اسلامی و مردمی است که به تعبیر امروز می‌شود جمهوری اسلامی». سخن رهبر انقلاب درباره اندیشه سیاسی نائینی، حاوی اشاراتی هم به سطح مباحث سیاسی در حوزه علمیه بود. این‌که گرایش سیاسی، علاقه سیاسی، حتی حرف زدن سیاسی طی قرن اخیر در میان طلاب و حتی علمای حوزه‌های علمیه رایج بوده؛ اما «اندیشه سیاسی غیر از گرایش سیاسی است». امروز هم وجود مباحث سیاسی و گرایش‌ها و کنش‌های سیاسی در حوزه‌های علمیه که البته فی‌نفسه امر مذمومی نیست، جای سطوح بالاتر اندیشه‌ورزی سیاسی را نمی‌گیرد و آن‌چه از حوزه‌های علمیه انتظار می‌رود، تولید فکر و اندیشه سیاسی منبعث از مبانی اسلامی و راهگشایی برای حکومت اسلامی است. اما به نظر می‌رسد نظریه‌پردازی در عرصه اندیشه سیاسی اسلام، در میراث فکری میرزای نائینی و حداکثر امام خمینی(ره) متوقف شده و نه‌تنها پس از انقلاب اسلامی پیشرفت قابل ملاحظه‌ای نکرده، بلکه با مهجور شدن آن افکار و آثار، دچار عقب‌گرد هم شده است. این در حالی‌ست که برای مثال زمینه‌های فراوانی از مردمی‌سازی و مشارکت مردمی، حتی در چارچوب ظرفیت‌های قانون اساسی هم‌چنان مغفول است و تحت تأثیر وقایع و اضطرارهای پس از انقلاب اسلامی فرصت فعال‌سازی پیدا نکرده‌اند. درست مثل خود کتاب تنبیه الامة که بلافاصله توسط میرزا جمع‌آوری شد تا از گزند سوءاستفاده مشروطه انگلیسی در امان بماند! توجه دادن رهبر انقلاب به اندیشه سیاسی اسلام به بهانه بازخوانی تفکر سیاسی میرزای نائینی ممکن است به افق‌گشایی برای آزاد شدن همین ظرفیت‌ها نیز کمک کند. آیا می‌توان این اشاره را نشانه رفع اضطرارهای سیاسی و گام نهادن در آفاق دیگری از انقلاب مردمی اسلامی تعبیر کرد؟ #حوزه_علمیه #اندیشه_سیاسی #نائینی بیشتر بخوانید: از انسداد نقد تا آزاداندیشی در مبانی نظام میرزای شیرازی؛ احیاگر حوزه علمیه سیاسی تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour

غیرعامل در میدان عمل امروز آخرین روز هفته نکوداشت پدافند غیرعامل است که امسال با شعار «پدافند غیرعامل؛ تاب‌آوری زیرساختی، پایداری اجتماعی» برنامه‌هایی را در سراسر به اجرا گذاشت. شعارها و همایش‌هایی که اگر با اقتصائات درست تحلیلی و اجرایی آمیخته نشود، در میدان عمل نتیجه نخواهد داد و چه‌بسا چنین خطاهایی از خطای موشکی نیز خطرناک‌تر باشد. بیش از بیست سال از تشکیل سازمان پدافند غیرعامل می‌گذرد و کشور در این سال‌ها همواره با تهدیدات پیدا و پنهان فراوانی روبرو بوده است؛ اما نخستین آزمون جدی آن را باید در عرصه جنگ تحمیلی دوازده روزه دید. آزمونی که گرچه در برخی حوزه‌ها نظیر تداوم سیگنال صداوسیما با وجود حمله به ساختمان مرکزی آن نمره قبولی گرفت، ولی در بسیاری از عرصه‌ها «نیاز به تلاش بیشتر» داشت. نمود بارز این کاستی در غافل‌گیری ساختارهای سیاسی و حتی نظامی در برابر حملات وحشیانه رژیم صهیونیستی علیه کشورمان بود که مورد قبول سران نظام و فرماندهان عالی هم قرار گرفت. علاوه بر غافل‌گیری اولیه، مردم هم با نوعی رهاشدگی در دفاع از خود مواجه بودند و فقدان سیستم‌های هشدار سریع، پناهگاه کافی و عدم آموزش پیشینی، نتایج تلخی را آفرید. در کشوری با سابقه تهدید ده‌ها ساله و با وجود شبکه گسترده آماده‌ای نظیر مساجد و بسیج مردمی، این بلاتکلیفی و بهت‌زدگی تا مدتی ادامه داشت و حتی توصیه‌های معمول ایمنی و پدافندی هم در دسترس مردم نبود و تنها پس از چند روز به تدریج با برخی تلاش‌های خودجوش و مردمی نسبتا جبران شد. البته باید اذعان کرد که ارزیابی دقیق عملکرد سازمان پدافند غیرعامل به‌ویژه در حوزه زیرساخت‌ها نیاز به شفافیت بیشتر و پاسخگویی مکفی دارد؛ هرچند که جایگاه ستادی سازمان، موجب ابهاماتی در شفافیت عملکردی و مسئولیت‌پذیری آن می‌شود. در چنین ساختارهایی معمولا تشکیل کمیته‌های ارزیابی و حقیقت‌یاب می‌تواند کمک‌کننده باشد، ولی متأسفانه تاکنون اقدامی در این راستا انجام نشده است. اما مهم‌تر از پدافند غیرعامل در عرصه‌های زیربنایی و عمومی که به کاهش آسیب‌پذیری در برابر ضربات دشمن کمک می‌کند، لایه راهبردی پدافند غیرعامل است که به بازدارندگی و جلوگیری از حمله دشمن منجر می‌شود؛ از اصلاح ساختار مدیریتی و حاکمیت رسانه‌ای و مجازی تا حل مسائل بنیادی و آینده‌نگاری و بالاخره اصلاح خطای محاسباتی دشمن. این لایه را با سرفصل «کاهش طمع کشورهای تهدیدکننده و متخاصم» در اهداف کلان سازمان نیز می‌توان دید. جنگ اخیر نشان داد که بر خلاف تصورات رایج در سیاست خارجی که تنش‌زایی، نمایش قدرت، پرهیز از گفتگو و ایجاد بهانه را عامل جنگ می‌داند، ارسال پیام‌های ضعف و انفعال است که به خطای محاسباتی دشمن کمک کرده و او را به تعدی و تجاوز تشویق می‌کند. چندی پیش علی شمخانی نماینده رهبر انقلاب در شورای دفاع گفته بود که «عملیات‌های وعده صادق ۱ و ۲ نتایج مورد نظر را نداشت و همین برآورد ضعف، باعث حمله اسرائیل به کشور شد». یعنی درست همان زمانی که رهبر انقلاب نسبت به کوچک‌نمایی حمله محدود اسرائیل در آبان‌ماه سال گذشته هشدار دادند و بر شکستن خطای محاسباتی دشمن تأکید داشتند. اما چند روز پیش فاکس‌نیوز به نقل از متیو کرونیگ معاون شورای آتلانتیک و استراتژیست پنتاگون نوشت: قمار ترامپ جواب داد و با کم‌ترین هزینه به ایران حمله کردیم. مخالفانی که حمله به ایران را فاجعه‌بار ارزیابی کرده بودند اشتباه می‌کردند و نگرانی‌ها در مورد انتقام ایران و جنگ گسترده در سراسر منطقه اغراق‌آمیز بود. چون ایران در جنگ دوازده روزه کاملا کنترل‌شده جنگید. چنین تحلیل‌هایی نشان می‌دهد خطای محاسباتی دشمن کماکان پابرجاست و رفع این خطای محاسباتی و نمایش واقعی اراده و قدرت کشور با هدف ایجاد بازدارندگی باید در صدر اولویت‌های پدافند غیرعامل در سطوح راهبردی قرار گیرد. #پدافند_غیرعامل #خطای_محاسباتی #جنگ بیشتر بخوانید: چرا روی ترس ما حساب کرده‌اند؟ روایی نقد در سایه روایت فتح تأملات | محمد ولیانپور @mvalianpour