شیوۀ آموزش کاربرد نشانۀ نقطه‌ویرگول به دانش‌آموزان پایۀ سوم و چهارم ابتدایی در ۵ گام همراه با کاربرگ (برگۀ تمرین) این شیوه‌نامۀ مختصر را به درخواست یکی از دانشجویانم، که آموزگار مقطع ابتدایی است، نوشته‌ام. امیدوارم برای شما و دیگر آموزگاران نیز مفید باشد. #نشانه‌گذاری سید محمد بصام @Matnook_com

دربارۀ «بلک‌فرایدی» و معادل آن در فارسی 📜 پیشینۀ تاریخی: «بلک‌فرایدی» به رسوایی بازار طلا در جمعه، ۲۴ سپتامبر ۱۸۶۹، در آمریکا برمی‌گردد که زمین‌دارانی پس از جنگ‌های داخلی آمریکا با احتکار طلا به سودهای کلانی رسیدند، اما با مداخلۀ دولت و عرضۀ گستردۀ طلا قیمت‌ها سقوط کرد و زندگی بسیاری نابود شد. از آن پس، این روز «جمعۀ سیاه» نام گرفت. این نام سپس به روز خریدهای ارزان تبدیل شد و امروزه به معنای «حراج بزرگ در آخرین جمعۀ نوامبر» در بسیاری از کشورهای جهان رواج دارد. 🌐 بلک‌فرایدی در ایران: گسترش فضای مجازی و کمرنگ شدن مرزهای فرهنگی موجب ورود این سنت غربی به ایران شده‌‌است (مانند ولنتاین و هالووین). اگرچه زمان آن با تقویم ایرانی همخوانی ندارد و آخرین جمعۀ اسفند مناسب‌تر است، اما فروشگاه‌های آنلاین و مراکز خرید ایرانی با ارائۀ تخفیف‌های ویژه از این فرصت برای جذب مشتری و افزایش فروش استفاده می‌کنند. 📚 معادل «بلک‌فرایدی» در فارسی: ترجمۀ لفظ‌به‌لفظ Black Friday «جمعۀ سیاه» است. این عبارت پیش‌تر در ایران یادآور کشتار ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ در میدان ژاله بود، اما به‌تدریج بار معنایی اقتصادی آن غالب شد و آن رویداد تاریخی از ذهن‌ها رنگ باخت. از آنجا که «جمعۀ سیاه» به‌اصطلاح تیره بود، یعنی برای فارسی‌زبانان بیانگر مفهوم اصلی نبود، برخی عبارت «حراج جمعه» را به کار بردند و سپس، طبق فرایند «آمیزه‌سازی»، به‌طور طبیعی واژۀ «حراجمعه» را ساختند («آمیزه‌سازی» (blending) به معنای «ادغام بخش‌هایی از دو یا چند واژه و ساختن یک واژهٔ جدید از آن‌ها» است). 🇮🇷 امروز، در شرایط هجوم سیل‌آسای واژه‌های بیگانه، بهتر است برای پاسداشت زبان فارسی «حراجمعه» یا دیگر تعابیر فارسی (مانند «جمعۀ شگفت‌انگیز») را به کار ببریم و به سهم خود از رواج واژه‌های بیگانه جلوگیری کنیم. #واژه‌شناسی سید محمد بصام @Matnook_com

✍️ هنگامى جمله‌های معترضه یا عبارت‌های تأکیدى را میان دو تیره مى‌گذاریم که دور از ذهن و نامرتبط با جملهٔ اصلى باشند یا بخواهیم آن‌ها را برجسته کنیم. بنابراین جملهٔ تصویر باید این‌گونه نشانه‌گذارى شود: درست است که قاتل ـ‌ و نمی‌دانم هر کوفتی ـ هستی، ولی آدم خیلی خوبی هستی. (رِی لوریگا، تفنگ برادرم، مترجم: اسدالله امرایی، از اینستاگرام نشر چشمه) 💡 یادآوری: 🗝 ۱) شمارۀ نویسۀ «ـ» در ورد ۰۶۴۰ است. 🗝 ۲) در این کاربرد، قبل و بعد از آن فقط یک فاصلۀ معمولی می‌‌آید. 📌 ببینید: تفاوت ویرگول با تیره در جمله‌های معترضه یا تأکیدی چیست؟. #نشانه‌گذاری سید محمد بصام @Matnook_com

🔴یک بار برای همیشه از شر تمام اشکالات نگارشی و ویرایشی خود خلاص شوید! 🔰دورۀ جامع آموزش ویرایش و درست‌نویسی مؤسسۀ‌ متنوک با ۵۱% تخفیف ویژه و ظرفیت محدود! 📚۱۴ سرفصل اصلی با ۱۴۴ زیرفصل: زبان‌شناسی ▫️ دستورزبان ▫️ ویرایش زبانی و ادبی ▫️ حشو و گرده‌برداری ▫️ عربی در فارسی ▫️ املا و رسم‌الخط ▫️ قواعد فاصله‌گذاری ▫️ اصول نشانه‌گذاری ▫️ شیوه‌های ارجاع‌دهی و تنظیم کتاب‌نامه ▫️ قواعد شکسته‌نویسی ▫️ اصول پاراگراف‌نویسی و روش‌های ساده‌نویسی ▫️ نقد کتاب‌های ویرایش به‌ویژه غلط ننویسیم ▫️ معرفی کتاب‌های تخصصی و جدید در نگارش و ویرایش ▫️ تمرین کارگاهی متن‌محور 🌟مدت دوره: ۳۰ ساعت (نمونۀ آموزش) 🌟۲ کارگاه در ۱ کارگاه: دستورزبان + ویرایش 🌟جزوۀ چاپی ۱۰۰صفحه‌ای کارگاه، رایگان (اینجاست) 🌟بدون پیش‌نیاز و محدودیت زمانی و مکانی 🌟پشتیبانی دائم و ارتباط مستقیم با استاد دوره ✅استخدام ویرایش‌آموزان به‌صورت دورکاری 🎁تخفیف ۲٫۰۰۰٫۰۰۰تومانی و هدایا (اینجاست) ❌تخفیف و هدایا فقط و فقط تا ۱۴ آذر! (ظرفیت محدود) 👩🏻‍💻مشاوره و ثبت‌نام: @MatnookAdmin3 @Matnook_com

🔍 تفاوت ویرگول با تیره در جمله‌های معترضه یا تأکیدی چیست؟ ✍️ این ویدیو بخشی از قسمت ۴۸ دورهٔ جامع ویرایش است که به کاربردهای ویرگول در نشانه‌گذاری می‌پردازد. 📌 اینجا را هم ببینید. #نشانه‌گذاری سید محمد بصام @Matnook_com

🔍 فرمول جمع ترکیب‌های اضافی ✍️ بسیاری از نویسندگان هنگام جمع بستن ترکیب‌هایی مانند «بند رخت» تردید می‌کنند که آیا «بندهای رخت» درست است یا «بند رخت‌ها». قاعدۀ ساده و کاربردی این است: 🗝 در زبان فارسی، وقتی دو واژه با نشانهٔ اضافه (= کسره) به هم وصل می‌شوند، معمولاً نشانۀ جمع در پایان واژهٔ اول می‌آید: ✅ کتاب‌های کودک ❌ کتاب کودک‌ها ✅ لباس‌های مدرسه ❌ لباس مدرسه‌ها ✅ بندهای رخت (چندین بند که مخصوص رخت است.) ❌ بند رخت‌ها (مگر این‌که منظور یک بند برای چندین رخت باشد.) 🗝 دلیل: در ترکیب‌های اضافی، نقش اصلی برای مضاف یا همان هستهٔ گروه اسمی است که جمع بسته می‌شود، ولی مضاف‌الیه یا وابستهٔ پسین فقط نقش توضیحی یا توصیفی دارد و معمولاً جمع بسته نمی‌شود (برای آگاهی بیشتر، رک: Sadeghi, A. A. & Perry, J. R., «EŻĀFA», Encyclopaedia Iranica (مقدمه و شرح ساختار ezāfe، توضیح head / modifier و اشاره به نقش جمع / hā–)). 💎 خلاصهٔ قاعده: مضاف (هسته) + ـ‌ها + «ی» (میانجی) + مضاف‌الیه (وابستهٔ پسین): خانه‌های مردم. 💡 یادآوری: اگر کسرهٔ ترکیب حذف یا خفیف شده باشد و ترکیب را تبدیل به واژه کرده باشد، نشانهٔ جمع همیشه در پایان می‌آید و با نیم‌فاصله نوشته می‌شود: پشم‌شیشه‌ها، تختخواب‌ها، جاروبرقی‌ها، مادرزن‌ها، و ... . 📌 ببینید: ۲ نکته دربارۀ «کسرۀ خفیف» که شاید ندانید!. #زبان‌شناسی #دستورزبان سید محمد بصام @Matnook_com

🔍 فرمول جمع ترکیب‌های اضافی #دستورزبان @Matnook_com

📚 ۴ قاعدۀ فاصله‌گذاری برای بی‌نهایت واژه! 🔑 قاعدۀ اول: عدد + واژه + «ـ‌ه» همیشه با نیم‌فاصله / بی‌فاصله: (سفر) یک‌روزه؛ (شیرآلات) دوکاره؛ (نوزاد) سه‌ماهه؛ (پاک‌کنندۀ) چندمنظوره. 🔑 قاعدۀ دوم: عدد + واژه + «ـ‌ی» همیشه با نیم‌فاصله / بی‌فاصله: (حرکت) یک‌‌بُعدی؛ (اختلال) دوشخصیتی؛ (تختۀ) سه‌لایی؛ (جهان) چندقطبی. ✍️ یادآوری: 📌 ۱) «چند» عدد مبهم است و برای همین در قاعدۀ ۱ و ۲ به‌جای عدد آمده‌است. 📌 ۲) در قاعدۀ ۱ و ۲، گاهی دو عدد می‌آید و در این صورت نیز کاملاً با نیم‌فاصله / بی‌فاصله نوشته می‌شوند: (دختر) پنج‌شش‌ساله؛ (پرتاب) سی‌چهل‌متری. 📌 ۳) واژه‌هایی مانند «یک‌روزگی»،‌ «چندماهگی»، یا «سی‌چهل‌سالگی» نیز جزو قاعدۀ دوم‌اند و همیشه با نیم‌فاصله / بی‌فاصله نوشته می‌شوند. 🔑 قاعدۀ سوم: «هر» + واژه + «ـ‌ه» همیشه بی‌فاصله: هرروزه؛ هرماهه؛ هرساله. 🔑 قاعدۀ چهارم: «همه» + واژه + «ـ‌ه» همیشه با نیم‌فاصله: همه‌روزه؛ همه‌ساله؛ همه‌جانبه. #فاصله‌گذاری سید محمد بصام @Matnook_com

📚 ۴ قاعدۀ فاصله‌گذاری برای بی‌نهایت واژه! #فاصله‌گذاری @Matnook_com

🍉 یلدا؛ از زبان سُریانی تا جشن ایرانی ✍️ شب یلدا از کهن‌ترین جشن‌های ایرانی است، شبی که معمولاً آن را با بلندترین شب سال، دورهمی خانوادگی، و پیروزی نور بر تاریکی می‌شناسیم. اما «یلدا» فقط نام یک شب نیست، واژه‌ای است با پیشینه‌ای زبانی و فرهنگی، که خود روایتی چندلایه از تاریخ، دین، و زبان را در دل دارد. 📚 ریشه‌شناسی «یلدا» برخلاف تصور رایج، واژهٔ «یلدا» فارسیِ اصیل نیست. این واژه از ریشه‌ای سامی می‌آید و در زبان سُریانی (از شاخه‌های مهم زبان آرامی) به معنای «تولد، زایش، و میلاد» به کار می‌رفته‌است. این معنا با ریشه‌های مشابه در سایر زبان‌های سامی همخوانی دارد، از جمله: 📕 در عربی: از ریشهٔ «ول‌د» به معنای «میلاد، ولادت، و تولد»؛ 📘 در عبری: yālaḏ به معنای «زاییدن»؛ 📗 در سریانی: yaldā به معنای «تولد» و حتی «کودک». به همین دلیل است که فرهنگ‌های معتبر فارسی «یلدا» را هم‌معنای «میلاد» دانسته‌اند. 🛤️ سفر تاریخی «یلدا» به زبان فارسی ورود واژهٔ «یلدا» به فارسی نه از مسیر عربی و نه پس از اسلام بلکه در دوران ساسانی و از راه مسیحیان سریانی‌زبان صورت گرفته‌است، مسیحیانی که در نواحی میان‌رودان، جندی‌شاپور، و بخش‌هایی از ایران می‌زیستند و نقش مهمی در ترجمه و انتقال دانش داشتند. این واژه در اصل برای اشاره به میلاد حضرت عیسی به کار می‌رفت، ولی، به‌تدریج، در فضای تبادل فرهنگی ـ زبانی، «یلدا»، در کنار نام بومی‌تر این شب، یعنی «شب چله»، در زبان فارسی رواج یافت و در متون و شعر فارسی تثبیت شد. ☀️ چرا نام «یلدا» بر جشن ایرانی نشست؟ ایرانیان باستان این شب را زمان زایش دوبارهٔ خورشید (مهر / میترا) و آغاز غلبۀ روشنایی بر تاریکی می‌دانستند. از سوی دیگر، در سنت مسیحیِ مشرق‌زمین، میلاد مسیح نیز با همین بازهٔ زمانی و با مفهوم «پیروزی نور» پیوند داشت. این هم‌زمانی و هم‌معنایی سبب شد واژه‌ای که به معنای «میلاد» بود، به‌خوبی بر جشنی بنشیند که در بنیان خود، جشن تولد نور است. در نتیجه، «یلدا» پلی شد میان نام غیرایرانی و آیینی کاملاً ایرانی. 🌍 یلدا در آیینهٔ تمدن‌ها یلدا پدیده‌ای منفرد و منحصربه‌فرد نیست؛ زیرا اگر آن را «جشن انقلاب زمستانی» بنامیم، در بسیاری از تمدن‌های دیگر نیز نمونهٔ آن دیده می‌شود، از جمله: 🏛️ در روم باستان: جشن ساتورنالیا و آیین «خورشید شکست‌ناپذیر» (Sol Invictus)؛ ✝️ در مسیحیت: تثبیت تدریجی تاریخ ۲۵ دسامبر به‌عنوان روز کریسمس؛ 👑 در ایران باستان: جشن چله و زایش خورشید. وجه مشترک همهٔ این آیین‌ها امید به بازگشت نور، گرما، و زندگی در دل تاریک‌ترین نقطۀ سال است. یلدا، در این معنا، حلقه‌ای از زنجیرهٔ کهنِ احترام انسان به چرخهٔ طبیعت است. 🌅 وقتی می‌گوییم «شب یلدا»، از چه سخن می‌گوییم؟ «یلدا» فقط نام شبی درازدامن نیست، بلکه: 🔹 واژه‌ای است وام‌گرفته از سُریانی؛ 🔹 با معنای دقیق «تولد»؛ 🔹 که بر جشنی ایرانی، با مفهوم زایش نور، نشسته‌است. پس وقتی می‌گوییم «شب یلدا»، در حقیقت از «شب تولد» سخن می‌گوییم؛ از تولد خورشید، تولد روشنایی، و تولد امید. 📚 منابع: ۱) ابوریحان بیرونی. (۱۳۸۰). الآثار الباقیة عن القرون الخالیة (به تصحیح پرویز اذکایی). تهران: میراث مکتوب. ۲) حسن‌دوست، م. (۱۳۹۳). فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی (ج ۴، مدخل «یلدا»). تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی. ۳) دهخدا، ع.ا. لغت‌نامه (مدخل «یلدا»). بازیابی‌شده از https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7%20 4) Encyclopaedia Britannica. (n.d.). Why Is Christmas in December? Retrieved December 2025, from https://www.britannica.com/story/why-is-christmas-in-december 5) Encyclopaedia Iranica. (2015). SYRIAC LANGUAGE. Encyclopaedia Iranica Online. Retrieved December 2025, from https://www.iranicaonline.org/articles/syriac-language-parent 6) The Comprehensive Aramaic Lexicon (CAL). (n.d.). Entry “yaldā”. Retrieved December 2025, from https://cal.huc.edu 7) UNESCO Intangible Cultural Heritage. (2022). Yaldā/Chella (Representative List No. 01877). Retrieved December 2025, from https://ich.unesco.org/en/RL/yald-chella-01877 #واژه‌شناسی سید محمد بصام @Matnook_com

📚 گفتاری‌نویسی فعل «خواستن» ✍️ ماضی ساده: خواسم، خواسی، خواس، خواسیم، خواسید / خواسین، خواسن ✍️ ماضی نقلی: خواسه‌م، خواسی، خواسه، خواسیم، خواسید / خواسین، خواسه‌ن ✍️ ماضی نقلی مستمر: می‌خواسه‌م، می‌خواسی، می‌خواسه، می‌خواسیم، می‌خواسید / می‌خواسین، می‌خواسه‌ن ✍️ ماضی استمراری: می‌خواسم، می‌خواسی، می‌خواس، می‌خواسیم، می‌خواسید / می‌خواسین، می‌خواسن ✍️ ماضی بعید: خواسه بودم، خواسه بودی، خواسه بود، خواسه بودیم، خواسه بودید / بودین، خواسه بودن ✍️ ماضی ابعد: خواسه بوده‌م، خواسه بودی، خواسه بوده، خواسه بودیم، خواسه بودید / بودین، خواسه بوده‌ن ✍️ ماضی التزامی: خواسه باشم، خواسه باشی، خواسه باشه، خواسه باشیم، خواسه باشید / باشین، خواسه باشن ✍️ مضارع اِخباری: می‌خوام، می‌خوای، می‌خواد، می‌خوایم،‌ می‌خواید / می‌خواین، می‌خوان ✍️ مضارع التزامی: بخوام، بخوای، بخواد، بخوایم، بخواید / بخواین، بخوان ✍️ فعل امر: بخواه، بخواید / بخواین 💡 یادآوری: در فعل‌های ماضی، واج /ت/ حذف و واج /س/ مشدد می‌شود،‌ مانند /خواستم/ > /خواسّم/ (گذاشتن تشدید الزامی نیست). در نوشتار، حذف /ت/ (با رعایت «یکدستی») اختیاری است: - «می‌خواستم بگم نمی‌رم.» (سیامک گلشیری، اوّلین روز تابستان، ص ۷۴) - «می‌خواسم بهشون بگم.» (جمال میرصادقی، کلاغ‌ها و آدم‌ها، ص ۷۰) #گفتاری‌نویسی سید محمد بصام @Matnook_com

✍️ «از نظرِ»، «از دیدگاهِ»، یا «از جنبۀ»؟ 🔍 انتخابِ دقیقِ واژه مرز میان نویسندۀ حرفه‌ای و تازه‌کار است. برای بیان «زاویۀ دید»، هریک از عبارات زیر کاربرد و جایگاه خاصی در متن دارند. 🟢 ۱) از نظرِ ▫️ توضیح: رایج‌ترین و روان‌ترین گزینه در فارسی ▫️ کاربرد: استفادۀ عمومی در تمامی متون ▫️ مثال: این تصمیم از نظر اقتصادی به‌صرفه نیست. 🎓 ۲) از دیدگاهِ / از دیدِ / از منظرِ (پیشنهاد نمی‌شود.) ▫️ توضیح: نگاه تخصصی و چارچوب‌مند ▫️ کاربرد: ارجاع به مکاتب فکری و نظریات علمی ▫️ مثال: موضوع باید از دید / از دیدگاه روان‌شناسی بررسی شود. 📐 ۳) از جنبۀ ▫️ توضیح: تفکیک و جداسازی ابعاد موضوع ▫️ کاربرد: تمرکز بر یک وجه خاص از یک کل ▫️ مثال: این فیلم از جنبۀ بصری کم‌نظیر است. ⚠️ یادآوری: «از لحاظِ» / «به لحاظِ» پیشنهاد نمی‌شوند. ▫️ توضیح: صورتی نشان‌دار و برگرفته از عربی (گرده‌برداری‌اند.) ▫️ کاربرد: متون اداری، حقوقی، و گزارش‌ها ❌ پیشرفت پروژه از لحاظ / به لحاظ زمانی ✅ پیشرفت پروژه از نظر زمانی #ویرایش_زبانی سید محمد بصام @Matnook_com